ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1975/3
Karar Sayısı:1975/35
Karar Günü:5/3/1975
Resmi Gazete tarih/sayı:3.6.1975/15254
İtirazyoluna başvuran mahkeme: Ankara Birinci Ağır Ceza Mahkemesi.
İtirazıkonusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı NedeniyleBazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun"un 3. maddesinin biçim yönündenAnayasa'nın 92. maddesine aykırı olduğu öne sürülerek İptaline karar verilmesiisteminden ibaredir.
I -OLAY:
1567saydı Kanunun 6258 sayılı Kanunla değişik 3/C maddesi uyarınca acılan cezadavasının 20/1/1975 günündeki duruşmasında 1803 sayılı Kanunun bu davadauygulanması gereken 3. maddesinin Millet Meclisindeki oylanması sırasındaAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan kurallara uygun işlemyapılmadığı gerekçesiyle biçim yönünden Anayasaya aykırı bulunduğu önesürülerek iptali için ilgili belgelerin Anayasa mahkemesine gönderilmesinekarar verilmek suretiyle Anayasanın değişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27.maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.
III-YASA METİNLERİ:
1 -15/5/1974 günlü ve 1803 sayılı Kanunun iptali istenen 3. maddesi şöyledir:
"Madde3 - 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş:
TürkParasının Kıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunun şümulüne giren 10.000liraya kaçlar (Onbin lira dahil) kıymet kaçakçılığı suçlan veya bu kanuna görüçıkarılan kararname ve tebliğlere aykırı fiiller veya miktarı ne olursa olsundöviz veya Türk Parasının ziyaını intaç etmemiş bilumum fiiller veya öncedençıkarılan kararname ve tebliğlere göre suç sayılıp da, sonradan çıkarılankararname ve tebliğlere göre suç sayılmayan fiiller, istimal ve istihlakmaksadı ile islenmiş kaçakçılık fiilleri ve ithalle ilgili olmayan tekelkaçakçılıkları ve kaçakçılıkla ilgili olmayan tekel suçları, Kaçakçılığın Menve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunda belirtilen CİF kıymeti 20.000 lirayıgeçmeyen (yirmibin lira dahil) ithal ve FOB değeri 20.000 lirayı geçmeyen(yirmibin lira dahil) ihraç kaçakçılığı suçları hakkında bu kanunun 1. maddesihükmü uygulanır.
Yukarıkifıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın Men ve Takibine dair 1918 sayılıKanun, ek ve tadilleriyle bu kanunlara ilişkin tebliğler ve Türk ParasınınKıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunlar ile bunların ek ve tadillerihükümlerini ihlâl eyleyen fiillerle, 1308 sayılı Kanunla değişik 6136 sayılı Kanunun12. maddesinin 2 ve 3 üncü; T.C.K. nun 264. maddesinin 2 ve 3. fıkralarınagiren fiillerden mahkûm olanların hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılıaffedilmiştir. Şu kadar ki; bu fıkra hükmünden yararlananlara tayin edilen paracezalan af kapsamı dışında bırakılmıştır."
2 -Dayanılan Anayasa Kuralları:
Madde92 - Beşinci fıkra:
"MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur."
IV -İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi, Muhittin Taylan, Kani Vrana, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, MuhittinGürün, Lütfi Ömerbaş, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H.Boyacıoğlu'nuıı katılmalarıyle 17/2/1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğün 15.maddesi uyarınca yaptığı ilk incelemede aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur:
1 -Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığısorunu:
Suçve cezaların allı hakkındaki kanunların Anayasanın derişik 149. ve 151.maddelerinde kuralları belirtilen yargı denetimine bağlı bulunduğu AnayasaMahkemesinin daha önceki kararlarında belirtilmiştir. (Günler: 2/7/1974,28/11/1974; sayılar: Esas: 1974/19, Karar: 1974/31, Esas:1974/34; Karar: 1974/50;Resmî Gazete - günler 12/7/1974, 21/1/1975 sayı: 14943, 15125).
Sözügeçen kararlarda geniş biçimde açıklanmış olan nedenlerle bu dosyanın konusuolan itirazı incelemeye de Anayasa Mahkemesi görevli ve yetkilidir.
ŞahapArıç, Halit Zarbun bu görüşe katılmamışlardır.
2 -İncelemenin sınırlandırılması sorunu:
Anayasanındeğişik 151. maddesine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme sadece o davadauygulayacağı yasa kuralı hakkında Anayasaya aykırılık itirazında bulunabilir.Bunun dışında kalan kuralları itiraza konu yapmağa yetkili değildir. AnayasaMahkemesi de kendisine yapılan itirazları 151. maddede yer alan bu koşullarınsınırları içerisinde inceleyebilir.
Dosyayakonu olan suç, bedeli 11.814,75 DM. tutarı bir ihracaat dövizinin kanundakisüresi içinde yurda getirilmemesidir ve kovuşturma 20/2/1930 günlü, 1567 sayılıTürk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki Kanunun 15/2/1954 günlü, 6258 sayılıKanunla değiştirilen 3. maddesinin (C) bendi hükmüne dayanılarak yapılmaktadır.
Sanığınhüküm giymesi halinde suçunun açıklanan niteliğine göre 1803 sayılı Kanunun 3.maddesinin tümünün uygulanması söz konusu olmayıp, sadece ikinci fıkrasındakikonuya ilişkin hükümden yararlanması mümkün olabilecektir.
Şudununa göre olayda uygulanacak hüküm 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikincifıkrasında yer alan ve Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılıKanun ile bunun ek ve tadillerini ihlâl eyleyen fiillere ilişkin hükümlerdenibaret bulunduğu cihetle incelemenin bu hükümlerle sınırlı olarak yapılmasına kararverilmelidir.
NihatO. Akçakayalıoğlu ikinci fıkranın tümünün incelenmesi gerektiği görüşündebulunmuştur.
Yapılar,görüşmeler sonunda:
1 -İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğuna,Şahap Arıç, ve Halit Zarbun'un karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2 -Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının, 1803 sayılı Kanunun 3.maddesinin ikinci fıkrası hükmünün, 1567 sayılı Kanunun ek ve tadilleriylesınırlı olarak incelenmesine, Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun, fıkranın tümününincelenmesi gerektiği yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğu ile
Kararverilmiştir.
V -ESASIN İNCELENMESİ:
İsinesasına ilişkin rapor, itiraz eden Mahkemece gönderilen dosyadaki belgelerleMahkemenin gerekçeli kararı, iptali istenen Yasa hükmü ile olayla ilgili ötekiyasa hükümleri, dayanılan Anayasa kuralı, bunlara ilişkin gerekçelerle yasamameclisleri tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1 -Ankara Birinci Ağır Ceza Mahkemesi, itiraz ettiği Kanun hükmünün MilletMeclisindeki görüşülmesi sırasında Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındayer alan kurallara uygun olmayarak oylandığını, bu nedenle de biçim yönündenAnayasa'ya aykırı düştüğünden iptaline karar verilmesi gerektiğini önesürmektedir.
Gerçekten1803 sayılı Kanun teklifinin Cumhuriyet Senatosundaki görüşülmesi sonunda,diğer bir kısım maddelerle birlikte, itiraza konu olan 3. maddenin MilletMeclisince kabul edilen metni de değiştirildiğinden Anayasa'nın 92. maddesigereğince işlem yapılmak üzere teklif Millet Meclisine geri gelmiştir.
CumhuriyetSenatosunca kabul edilen değişikliklerin Millet Meclisince benimsenmemesiüzerine kurulan Karma Komisyonca hazırlanan metin ile Cumhuriyet Senatosunca vedaha önce Millet Meclisince hazırlanan metinlerin, parçalanmaksızın bir bütünhalinde oya sunulmaları gerekirken her metin içindeki maddeler ayrı ayrı elealınarak oya sunulmuş ve bu nedenle sonuçta bu üç metinden ayrı bir dördüncümetin halinde yasalaşmıştır.
Uygulananbu oylama biçimi ve bunun sonucunda kanunlaşan metin Anayasa'nın 92. maddesininbeşinci fıkrasında yer alan kurallara açıkça aykırı bulunmaktadır.
Nitekim,Anayasa Mahkemesinin 2/7/1974 günlü ve 1974/19-31 sayın kararıyle dava konusu1803 sayılı Kanunun 5. maddesinin (A) bendinin ve 28/11/1974 günlü, 1974/34-50sayılı karariyle de aynı Kanunun 2. maddesinin (A) bendinin bir bölümünün aynıbiçimde yasalaşmış olmaları nedeniyle Anayasaya aykırı oldukları saptanarakiptallerine karar verilmiştir. (Resmî Gazete, gün: 12/7/1974, 21/1/1975; sayı:14943, 15125).
Sözügeçen kararlarda konuya ilişkin ayrıntılı açıklamalar geniş biçimde yeraldığından burada yinelenmemiştir.
Açıklanannedenlerle, 1803 sayılı Kanunun Anayasa'ya aykırı biçimde yasalaşan 3.maddesinde yer alan ve bu davada uygulanması gereken "ve Türk ParasınınKıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunlar ile bunların ek ve tadillerihükümlerini ihlâl eyleyen fiiller"e ilişkin olup da 3. maddenin birincifıkrası dışında kalan kuralın iptaline karar verilmelidir.
MuhittinGürün ile Nihat O. Akçakayalıoğlu gerekçeye, Kemal Berkem. Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu görüşe katılmamışlardır.
2 -İptal sonucu uygulama yeri kalmayan kuralın da iptal edilmesinin gerekipgerekmediği sorunu:
22/4/1962günlü, 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındakiKanunun 28. maddesinin ikinci fıkrasında (ancak, eğer müracaat kanun veyaiçtüzüğün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhinde yapılmış olup da, bubelirli madde veya hükümlerin iptali kanun veya içtüzüğün diğer bazıhükümlerinin veya tamamının uygulanamaması sonucunu doğuruyorsa, AnayasaMahkemesi, keyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartiyle, kanun veya içtüzüğünbahis konusu diğer hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir.)denilmektedir.
Konuyabu hüküm açısından bakılması, sözügeçen yetkinin kullanılması gereğini ortayakoymaktadır.
Gerçektenöngörülen iptal sonucunda, söz konusu 3. maddenin birinci fıkrasında yer alanTürk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki kurallara karşı işlenmiş suçlarıncezalarının affına ilişkin hükümlerin uygulanamamaları gerekecektir.
Çünkü3. maddenin ilk fıkrasındaki söz konusu hükümler, kanunun 1. maddesine göndermeyaparak bu durumlarda o madde hükümlerinin uygulanması esasını koymaktadır. 3.maddeye bu nitelikte bir hüküm konulmuş bulunması, aynı maddenin ikincifıkrasında yer alan suçlar hakkında, 1. maddenin genel hükmünden ayrı niteliktebir affın öngörülmüş olmasından ileri gelmektedir. Bu farklı durum yukarıdaöngörülen iptal sonucunda ortadan kalkarak bu suçlar hakkında da 1. maddeningenel esaslarının uygulanması sonucu doğacağına göre, Türk Parasının KıymetiniKoruma mevzuatına ilişkin suçların affı hakkında 3. madde ile düzenlenmişbulunan ikilik ortadan kalkacağından, maddenin ilk fıkrasındaki konuya ilişkinhükümlerin artık uygulanma yeri kalmayacaktır.
Bunedenlerle 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin birincifıkrasında yer alan "Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki 1567sayılı Kanunun şümulüne giren 10.000 liraya kadar (onbin lira dahil) kıymetkaçakçılığı suçları veya bu Kanuna göre çıkarılan kararname ve tebliğlereaykırı fiiller veya miktarı ne olursa olsun döviz veya Türk Parasının ziyaınıintaç etmemiş bilumum fiiller veya önceden çıkarılan kararname ve tebliğleregöre suç sayılıp da, sonradan çıkarılan kararname ve tebliğlere göre suçsayılmayan fiiller" biçimindeki kuralın da 44 sayılı Kanunun 28.maddesinin ikinci fıkrasındaki yetkiye dayanılarak iptaline karar verilmelidir.
ŞahapArıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bugörüşe katılmamışlardır.
3 -İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanındeğişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre Anayasa Mahkemesince Anayasa'yaaykırı olduğundan iptaline karar verilen kanun veya içtüzük veya bunların iptaledilen kuralları, gerekçeli kararın Resmî Gazete de yayımlandığı gündeyürürlükten kalkar. Gereken durumlarda Anayasa Mahkemesi, iptal hükmününyürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlıyarak bir yılı geçemez.
44sayılı kanunun 50. maddesinin dördüncü fıkrasında da Anayasa Mahkemesinin, İptaldolayısiyle oluşacak boşluğu kamu düzenini tehdit edici nitelikte görmüşse,iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştıracağı ve boşluğundoldurulması için Yasama Meclisleri Başkanlıklarına ve Başbakanlığa durumuduyuracağı yazılıdır.
Yukarıdakiaçıklamadan anlaşıldığı gibi 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci veikinci fıkralarında yer alan hükümlerin bir bölümünün Anayasa'ya aykırılığınedeniyle iptal edilmesi öngörülmektedir. İptal, sözü geçen yasa kuralınınAnayasa'ya uygun biçimde oluşmamış bulunduğu yolunda, Anayasa Mahkemesincesaptanan duruma ve varılan sonuca dayanmaktadır. Şu nitelikteki bir yasamabelgesinin yasa kuralı olarak uygulanmasını sürdürmesi ve böylece bir bölümyurttaşların haklarını bir süre daha etkilemesi düşünülemiyeceği gibi böyle birtutumun iptal nedenleri ile bağdaştırılmasına da olanak yoktur. 1803 sayılıKanunun, affettiği suç ve cezaların 1. maddesindeki niteliği ve niceliği ilebeliren kapsamı karşısında iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal birboşluğu oluşturacağından da söz edilemez.
Açıklanannedenlerle Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan veuygulanması Anayasa'ca Anayasa Mahkemesinin işi değerlendirip gerekli görmesinebırakılmış bulunan yetkinin kullanılmasına ve iptal hükmünün yürürlüğe gireceğigünün ayrıca kararlaştırılmasına gerek yoktur.
ŞahapArıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bugörüşe katılmamışlardır.
V -SONUÇ:
1 -15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki "veTürk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunlar ile bunların ekve tadilleri hükümlerini ihlâl eyleyen fiiller"e ilişkin olup da 3.maddenin birinci fıkrası dışında kalan kuralın Millet Meclisinde Anayasa'nın92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunmasınedeniyle biçim yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline Muhittin Gürünile Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun gerekçedeki ve Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi'nin itirazın reddigerektiği yolundaki karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2-İtiraz konusu kuralın iptali, 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3.maddesinin birinci fıkrasındaki "Türk Parasının Kıymetini KorumaHakkındaki 1567 sayılı Kanunun şümulüne giren 10.000 liraya kadar (onbin liradahil) kıymet kaçakçılığı suçları veya bu kanuna göre çıkarılan kararname vetebliğlere aykırı fiiller veya miktarı ne olursa olsun döviz veya TürkParasının ziyaını intaç etmemiş bilumum fiiller veya önceden çıkarılankararname ve tebliğlere göre suç sayılıp da, sonradan çıkarılan kararname vetebliğlere göre suç sayılmayan fiiller" biçimindeki kuralın dauygulanmaması sonucunu doğurduğundan 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 28.maddesinin İkinci fıkrası ile tanınan yetkiye dayanılarak iptaline, Şahap Arıç,İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyla ve oyçokluğu ile;
3 -İşin niteliğine ,.göre Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasıuyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 5/3/1975 gününde kararverildi.
Başkan
Muhittin Taylan
Başkanvekili
Kâni Vrana
Üye
Kemal Berkem
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARSIOYYAZISI
I.1803 sayılı Yasaya ilişkin teklifle ilgili madde metinlerinin, Millet MeclisiGenel Kurulunda, ayrı ayrı oylanmış bulunması, Anayasa'nın 92. maddesine aykırıdüşmediğinden itirazın reddi gerekeceği görüşü ile çoğunluk kararına karşıyım.
Üye
Kemal Berkem
KARSIOYYAZISI
AnayasaMahkemesince;
a)İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın incelenmesininAnayasa Mahkemesinin görevine girdiğine;
b)1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddelerinin biçim yününden iptaline;
c)İşin niteliğine göre Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasıuyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına oyçokluğu ile karar verilmiştir.
Bukonulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı Resmi Gazetedeyayımlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve 20/11/1974 günlü)kararındaki karşıoy yazımın I, II, III. No.lu bentlerinde tafsilatlı olarakyazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanannedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasaya uygun olmadığınıbildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I, II, III. No.lubentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap Arıç
KARŞIOYYAZISI
12/7/1974günlü ve 14943 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Mahkememizin 2/7/1974 gün ve1974/19 - 31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım gerekçelerle,çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan Ecemiş
KARŞIOYYAZISI
21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 günlü,1974/34 - 50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım gerekçelerle,çoğunluğun bu kararma da katılmıyorum.
Üye
Halit Zarbun
KARŞIOYYAZISI
l -Cumhuriyetin 50. yılı dolayısiyle çıkarılan 1803 sayılı Af Kanununun 3.maddesinin ikinci fıkrasının; Millet Meclisinde Anayasa'nın 92. maddesindeyazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin biçimyönünden iptaline karar verilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hükmün yasamaorganında yeniden oylanıp düzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına buyetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararınınyürürlüğe gireceği konusunda Anayasa'nın 152. maddesi ile 44 sayılı kanunun 50.maddesinin üçüncü fıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlıbulunmaktadır. Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptalkaran, Resmî Gazete de yayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 3.maddesinin ikinci fıkrası yürürlükten kalkacak ve bu suretle yasama organınınmaddeyi yeniden düzenlemesine imkân kalmayacak ve bunun sonucu olarak da bugibi sonuçlardan sanık olanlar kanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına AfKanununun 1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmış olacaklardır.
AnayasaMahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul edebilmek için herhalde(iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluğun meydana gelmesi)ne gerek yoktur. Anayasa'nın 152. maddesinde Anayasa Mahkemesinin iptalhükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi için böyle bir şartaramamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44sayılı Kanunun 50. maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin; gerekli gördüğühallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceğihükme bağlanmıştır.
Görülüyorki:Gerek Anayasa'nın ve gerek 44 sayılı Kanunun bu hükümlerine nazaran iptalhükmünün yürürlüğe girmesi için süre saptanması hususunda herhalde (Kamudüzenini tehdit edici bir boşluk) un meydana gelmesine gerek bulunmamaktadır.Sadece (Gereken haller) de de böyle bir süre verilebilecektir.
Olaydaise; Anayasa'nın 152. maddesinde yazılı (Gereken haller) kaydının bulunupbulunmadığı hususuna gelince:
Anayasa'nın64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisi Türkiye Büyük MilletMeclisine ait bulunmaktadır. Büyük Millet Meclisi affın kapsamını da bellietmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin görüşü de bu merkezdedir. (AnayasaMahkemesi Kararı: 9/6/1964 gün, E. 1964/12, K. 1964/47, Anayasa MahkemesiKararlar Dergisi, cilt 2 , sahife 176).
Kanunkoyucu,Anayasa'nın verdiği bu yetkiye dayanarak sosyal yararları da gözönünde tutmaksuretiyle 1803 sayılı Af Kanunu ile bir kısım suçları ve cezalarını tamamenaffederken bir kısım suçların cezalarının 12 yılını ve diğer bir kısım suçlarıncezalarının ise yalnız beş yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada sözüedilen kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasında yazılı suçlara ait hürriyetibağlayıcı cezaların tamamını değil, yalnız beş yılının affedilmesini ve paracezalarının da af kapsamı dışında bırakılmasını öngörmüştür.
İptalhükmünün yürürlüğe girmesi hususunda süre verilmemesi halinde AnayasaMahkemesinin iptal kararı Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte Af Kanununun sözkonusu kuralı yürürlükten kalkacak ve böylece bu gibi suçlar dahikanunkoyucunun takdiri ve iradesi dışında bu kanunun birinci maddesindeki genişkapsamlı affa tabi tutulmuş olacaktır.
2 -1803 sayılı Af Kanununun 3. maddesi iki fıkradan ibaret olup, birincifıkrasında; Türk Parasının Kıymetini Koruma ile Kaçakçılığın Men ve Takibinedair Kanunda yazılı suçlardan belli bir kısmının bu kanunun 1. maddesine göreaffa tabi olduğu ve daha açık bir ifade ile bu suçların hürriyeti bağlayıcıcezalarının 12 yılının ve para cezalarının tamamen affedildiği açıklanmış veikinci fıkrada; yukarıdaki suçlardan daha ağır bir nitelik taşıyanlarla diğerbazı suçların hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılının affedilmesi ve paracezalarının ise af kapsamı dışında bırakılması öngörülmüştür.
44sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrası ise: (Eğer müracaat kanun veyaiçtüzüğün sadece belirli madde ve hükümleri aleyhine yapılmış olup da bubelirli madde veya hükümlerin iptali kanun veya içtüzüğün diğer bazıhükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa AnayasaMahkemesi keyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartıyla, kanun veya içtüzüğün bahiskonusu diğer hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir) biçimindedir.
1803sayılı Af Kanununun 3. maddesinin ikinci fıkrasının; 1567 sayılı Kanun yönündeniptal edilmesiyle, bu maddenin birinci fıkrasındaki 1567 sayılı Kanunla ilgilikuralın -44 sayılı Kanunun yukarıda yazılı 28. maddesinin ikinci fıkrasındaamaçlanan anlamda - uygulama sonucunu doğurmadığından kararın V. paragrafının2. sayısında yazılı kısmına da karşıyım.
Üye
Abdullah Üner
KARŞIOYYAZISI
21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Esas:1974/34, Karar: 1974/50sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu ile ilgili kısmınakatılmıyorum.
Üye
Ahmet Koçak
KARŞIOYYAZISI
Yukarıki kararda (1975/3-35), kanun teklif ve tasarılarının Cumhuriyet Senatosundakigörüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş bulunan maddemetinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerinbenimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci fıkrasıgereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkinolarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenenmetinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan MilletMeclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkındabu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,Anayasa'ya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bugörüş, Anayasa'nın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırıbulunmaktadır.
İptalkararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2/7/1974 ve 28/13/1974 günlü ve(1974/19 - 1974/31), (1974/39 - 1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarınailişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksizbulunmuştur. (Resmî Gazete - günler; 12/7/1974, 29/1/1975; sayılar: 14943: S.9-12; 15133: S. 19-20)
Sözkonusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOYYAZISJ
29/1/1975günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 gün ve1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal hakkındaki görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih Çebi
KARŞIOYYAZISI
ResmîGazete'nin 7/5/1975 günlü, 15229 sayısında yayımlanan Mahkememizin 28/1/1975tarih ve 48/10 sayılı kararına bağlı karşıoy yazımda belirtilen nedenlerle,sayın çoğunluktan ayrılmaktayım.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu