ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/32
Karar Sayısı : 1975/40
Karar Tarihi:11/3/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : SinopAğır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : Resmi Gazetenin 18.5.1974günlü, 14890 mükerrer sayılı nüshasından yayımlanan “Cumhuriyetin 50 nci YılıNedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” hakkındaki Kanun” un 2. maddesinin (A) ve(B) bentlerinin iptali istemidir.
I- OLAY :
Sinop Ağır Ceza Mahkemesinin bakmakta olduğu davada sanık hakkındauygulanacak olan Türk Ceza Kanunu’nun 202. maddesinin yer aldığı 1803 sayılıYasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasa’nın 92. maddesiyle saptananyöntemlere uyulmadan yasalaştırıldığı sanık vekili tarafından ileri sürülmüş,bu iddia Mahkemece ciddi bulunarak, söz konusu yasa maddesinin (A) ve (B)bendlerinin iptali için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılıKanunun 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğü’nün 15. maddesi uyarınca 11.3.1975gününde yapılan ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerindedurmuştur:
1- Anayasa Mahkemesi’nin itirazı incelemeye görevli ve yetkiliolup olmadığı sorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa’yauygunluk denetimine bağlo olup olmıyacağı sorunu üzerinde tekrar tartışmalaryapılmış ve bu denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdanolanak bulunduğu sonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler, dahaönce Mahkememizin verdiği 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılıkararda tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete: Gün: 21.1.1975, Sayı:15125) burada tekrarına gerek kalmamıştır.
Orada da gerekçeleriyle gösterildiği ve benimsendiği üzere, birkuralı itiraz konusu yapılan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı yasa, Anayasa’nındeğişik 147. maddesindeki “Kanun” deyiminin kapsamına girmektedir. Öbür yönden,Anayasa’nın Anayasa’ya uygunluk denetimi dışında bıraktığı yasalardan değildir.Şu duruma göre, itiraz yoluyla gelen bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesi’ningörevi içinde bulunduğu ortadadır.
Bu görüşe Şahap Arıç katılmamıştır.
2- Anayasa’ya aykırılık itirazında bulunan Mahkemenin bu konudakiyetkisi:
Sanığın yargılanması sonunda üzerine atılan suçun sübuta varmasıhalinde Mahkemece uygulanacak kanun kurallarında birisi de, suçun niteliği veişlenme günü bakımlarından, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin(B) bendidir.
Çünkü, sanığın suçuna uyan Türk Ceza Kanunu’nun 202. maddesi bu AfKanunun 2. maddesinin (B) bendinde yazılıdır. Mahkemenin itiraz yoluyla bu yasahükmünün iptalini istemesi Anayasa’nın değişik 151. ve 44 sayılı Yasanın 27. maddelerineuygun düşmekte ise de; aynı Yasanın 2. maddesinin (A) bendine yönelen itirazıincelemeye olanak yoktur. Çünkü yukarıda gösterilen yasa hükümlerine göre birmahkeme ancak, görmekte olduğu davada uygulama durumunda bulunduğu bir kuralıniptali için itiraz yoluna başvurabilir, bu davada da Mahkemenin bu kuralıuygulaması söz konusu değildir. Bu nedenle, itirazın 1803 sayılı Yasanın 2.maddesinin(A) bendine yönelen bölümünün, Mahkemenin bu konudaki yetkisizliği nedeniylereddine karar verilmelidir.
3- İtiraz konusu kuralın daha önce iptal edilmiş olması:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindekikuralın Türk Ceza Kanununun 202. maddesi açısından iptaline, AnayasaMahkemesince, Resmi Gazetenin 25.2.1975 günlü, 15160 sayılı nüshasındayayımlanmış olan 7.1.1975 günlü, Esas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile kararverilmiş olduğundan, bu konuda yenden karar verilmesen yer kalmamıştır.
Nihat O.Akçakayalıoğlu incelemenin (B) bendinin tüm olarakincelenmesi gerektiği karşıoyunda bulunmuştur.
III- SONUÇ :
1- İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkisiiçinde bulunduğuna, Şahap Arıç’ın karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendinindavada uygulama yeri olmadığından, bu bende yönelen itirazın Mahkemeninyetkisizliği yönünden reddine oybirliğiyle;
3- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindekikuralın Türk Ceza Kanununun 202. maddesi açısından iptaline 7.1.1975 günündeEsas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile karar verilmiş olduğundan, bu konudayeniden karar verilmesine yer olmadığına Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun (B)bendinin tüm olarak incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoyu ile veoyçokluğuyla;
11.3.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ekli
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Görev sorununa ilişkin karşıoy:
İlk inceleme evresinde 1803 sayılı Af Kanuna ait Anayasaya aykırılıkitirazının incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde olmadığı ilerisürülmüş ise de bu itiraz Anayasa Mahkemesince çoğunlukla reddedilmiştir.
İtirazın konusu 1803 sayılı Af Kanunun bir maddesine ilişkindir.Anayasamızda yasama meclislerinin af yetkisinin Kanun niteliğinde olmayıp kararniteliğinde olduğu açıklanmıştır. (Anayasa M.64). Bu iki mefhumun hukukisonuçları çok farklıdır. Zira, Anayasa, kanunları Anayasaya uygunluk denetiminetabi tuttuğu halde kararları bu denetime tabi tutmamış; ancak bu denetime tabitutmak istemediği kanun maddelerini ve bu denetime tabi tutmak istediğikararları Anayasa’nın çeşitli maddelerinde göstermiştir. (Anayasa m.65,81 deolduğu gibi). Bu nedenledir ki Anayasa’nın 64. maddesinde karar şeklindekullanacağı açıklanan af yetkisi, Anayasada istisnai bir hüküm bulunmadığındanKanun şeklinde tasarruf edilemez. Aksi görüşün kabulü, yasama meclisinintakdirine bırakılmış olan af yetkisi Anayasa Mahkemesinin takdirine verilmişolur. Kanun yapma prosedürüne uymak mecburiyeti varsa o prosedüre riayetedilir, fakat bu af tasarrufu, sırf bu sebeple kanun niteliği almaz. Zira, afyetkisinin karar niteliği bir anayasal niteliktir. Anayasada bu husustaistisnai bir hüküm olmadıkça bu nitelik değişmiş kabul edilemez. Anayasadakarar şeklinde kullanılacağı gösterilen bir yetkinin evvelden beri kanunşeklinde kullanılmış olması da neticeyi değiştirmez.
Açıklanan nedenlerle itirazın incelenmesi Anayasa Mahkemesi’ningörevi dışında kaldığından bu itirazın tetkikini Anayasa Mahkemesi’nin göreviiçinde kabul eden karara karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ