ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No:1975/34
Karar No:1975/70
Karar Günü:3/4/1975
Resmi Gazete tarih/sayı:3.6.1975/15254
İtirazyoluna başvuran mahkeme: İstanbul Beşinci Ağır Ceza Mahkemesi.
İtirazınkonusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı nedeniyleBazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 3. maddesinin ikincifıkrasının, 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesininüçüncü fıkrası yönünden iptali istemidir.
I -OLAY:
Sanığıneylemine uyan 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesininüçüncü fıkrası gereğince cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasınıngörülmesi sırasında; 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin ikinci fıkrasını, 6136sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrasıyönünden Cumhuriyet Savcısının savı gibi Anayasa'nın 92. maddesinin beşincifıkrasına aykırı gören Mahkeme, bu kuralın iptali için, Anayasa'nın değişik151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca itirazyoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.
III- YASA METİNLERİ:
l -İtiraz konusu Yasa kuralı:
15/5/1974günlü, 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülenikinci fıkrası şöyledir:
"Madde3 - 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş;
....................................
Yukarıkifıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanun,ek ve tadilleriyle bu Kanunlara ilişkin tebliğler ve Türk Parasının KıymetiniKoruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunlar ile bunların ek ve tadilleri hükümleriniihlâl eyleyen fiillerle, 1308 sayılı Kanunla değişik 6136 sayılı Kanunun 12.maddesinin 2 ve 3 ncü; T.C.K nun 264 ncü maddesinin 2 ve 3 ncü fıkralarınagiren fiillerden mahkûm olanların hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılıaffedilmiştir. Şu kadar ki; bu fıkra hükmünden yararlananlara tayin edilen paracezaları af kapsamı dışında bırakılmıştır."
2 -Dayanılan Anayasa kuralı:
Anayasa'nın92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
"Madde92/5 - Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, heriki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden birkarma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisinesunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya dahaönce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmekzorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabuledilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur."
IV -İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi, Muhittin Taylan, Kani Vrana, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Lûtfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet SalihÇebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla 11/3/1975 gününde toplanmış ve içtüzüğün 15.maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak aşağıdaki sorunlar üzerindedurmuştur:
l -Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığısorunu:
Suçve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa'ya uygunluk denetiminebağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu denetimin AnayasaMahkemesince yapılmasına Anayasal açıdan olanak bulunduğu sonucuna varılmıştır.Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28/11/1974 günlü. Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan(Resmî Gazete; gün 21/1/1975, sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerekkalmamıştır.
ŞahapArıç bu görüşe katılmamıştır.
2 -Esasın incelenmesindeki sınır sorunu:
Sanıkhakkındaki kamu davasında uygulanacak 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunladeğişik 12. maddesinin üçüncü fıkrasının, 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın3. maddesinin itiraz konusu yapılan ikinci fıkrasında yeralması ve olaydaikinci fıkranın sözü geçen madde yönünden davada uygulanacak Kanun kuralıolması nedeniyle, Anayasa Mahkemesinin işin esasını, ancak ikinci fıkranın 6136sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrası ilesınırlı olarak incelenmesi gerekir.
Yukarıdaaçıklanan sorunların incelenmesi sonunda:
1 -İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğunaŞahap Arıç'ın karşıoyu ve oyçokluğu ile;
2 -Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının 15/5/1974 günlü, 1803sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılıKanunla değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrası ile sınırlı olarak incelenmesine
11/3/1975gününde karar verilmiştir.
V -ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazınesasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi, iptali istenen yasa veAnayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve diğer yasama belgeleri, konuile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra, gereği görüşülüpdüşünüldü:
1 -11/3/1975 günlü toplantıda yapılan ilk incelemede bulunmamış kimi üyelerceAnayasa Mahkemesinin itirazı incelemekle görevli ve yetkili olup olmadığısorununun esasın incelenmesi evresinde de görüşülebileceğinin öne sürülmesiüzerine yapılan tartışmalar sonunda, ilk inceleme evresinde görev sorunuincelenerek çözülmüş olduğundan, konunun yeniden ele alınarak görüşülmesine yerolmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun ve Ziya Önel'in karşıoylarıyle ve oyçokluğuile karar verilmiştir.
2 -itiraz eden Mahkemenin kararında uygulanacak Yasa kuralının Millet MeclisindeAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmışbulunması nedeniyle iptali gerektiği belirtilmektedir.
15/5/1974günlü, 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin Türkiye Büyük Millet Meclisindegörüşülmesi ve kanunlaşması biçimi, Millet Meclisi Tutanak Dergisine göre(Dönem 4, cilt 3, toplantı l, 14 Mayıs 1974 günlü, 74. Birleşim, sahife 564 -566) özetle şöyle olmuştur:
MilletMeclisince kabul edilen 3. madde Cumhuriyet Senatosunda değiştirilinceAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmü gereği olarak bu değişik metintekrar Millet Meclisine gelmiş ve Meclisçe benimsenmemiştir. Bunun üzerinekurulan Karma Komisyonda 3. madde için üçüncü bir metin hazırlanmış her üçmetin Millet Meclisinde sıra ile oya sunulmuş; Karma Komisyon ve CumhuriyetSenatosunun rutinleri gerekli oyu alamamış, Millet Meclisi metni ise 200 redoyuna karşı 234 kabul oyu ile yasalaşmıştır. Anayasanın 92. maddesinin beşincifıkrasındaki kural gereği olarak Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosu ve KarmaKomisyon metinlerinin olduğu gibi oya sunulması ve olduğu gibi kabul veyareddolunması gerekir.
15/5/1974günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki kural, Türk CezaKanununun 414. maddesinin birinci fıkrasıyle sınırlı olarak AnayasaMahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas: 1974/39,'Karar: 1974/51 sayılı karariyle,Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırıoluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29/1/1975 günlü, 15136 sayılıResmî Gazete'de yayımlanmıştır.
1803sayılı Yasanın 3. maddesi de yukarda sözü geçen karar da belirtilen biçimaksaklığı ile yasalaşmıştır. İptal nedenleri o kararda bütün açıklığı ilebelirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
MuhittinGürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu, varılan sonuca değişik gerekçe ilekatılmışlardır.
ŞahapArıç, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu görüşe katılmamışlardır.
3 -İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanındeğişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış ilkeye göre, özel birdurum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulmasıasıldır, inceleme konusu olayda da Anayasa aykırılığı anlaşılmış bir kuralınyürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu nedenle de iptalhükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir.
ŞahapArıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bugörüşe katılmamışlardır.
VI -SONUÇ:
1 -İlk inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüş bulunduğundan, konununyeniden ele alınarak görüşülmesine yer olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun veZiya Önel'in karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2 -15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralınMillet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırıolarak oylanmış bulunması nedeni ile biçim yönünden ve 15/8/1953 günlü, 6136sayılı Kanunun 30/6/1970 günlü, 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesininüçüncü fıkrası ile sınırlı olarak iptaline Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, Halit Zarbun, AhmetKoçak ve Ahmet Salih Çebi'nin itirazın reddi gerektiği yolundaki karşıoylariyleve oyçokluğu ile;
3 -İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası uyarıncaiptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
3/4/1975gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin Taylan
Başkanvekili
Kâni Vrana
Üye
Şahap Arıç
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
AnayasaMahkemesince;
a)İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın incelenmesininAnayasa Mahkemesi'nin görevine girdiğine;
b)1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim yönünden iptaline;
c)İşin niteliğine göre Anayasa'nın değişik 152 nci maddesinin ikinci fıkrasıuyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasa'ya uygun görmediğimdenkararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bukonulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve 20/11/1974 günlü)kararındaki karşıoy yazımın I, II, III No. lu bentlerinde tafsilâtlı olarakyazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanannedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasa'ya uygun olmadığınıbildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I, II, III. No. lubentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap Arıç
KARŞIOYYAZISI
21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 günlü,1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım gerekçelerleçoğunluğun bu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit Zarbun
KARŞIOYYAZISI
21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanmış olan Anayasa Mahkemesinin28/11/1974 gün ve 1974/34 esas ve 1974/50 sayılı kararında açıkladığımnedenlerle çoğunluğun görev ve süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum.
Üye
Ziya Önel
KARŞIOYYAZISI
Cumhuriyetin50 nci Yılı dolayısıyla çıkarılan 1803 sayılı Af Kanununun 3. maddesinin ikincifıkrasındaki kuralın Millet Meclisinde Anayasa'nın 92. maddesinde yazılıbiçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin biçim yönünden(6136 sayılı Kanunun değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrasıyle sınırlı olarak)iptaline karar verilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hükmün yasama organındayeniden oylanıp düzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisinikullanabilmek olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasamaorganının bu yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğegirmesi hususunda Anayasa'nın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesininüçüncü fıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır.Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı, ResmîGazete'de yayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 3. maddesinin ikincifıkrasındaki kural yürürlükten kalkacak ve bu suretle Yasama organının maddeyiyeniden düzenlenmesine imkân kalmayacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi silâhkaçakçılığı suçlarından sanık olanlar Kanun koyucunun istek ve iradesi hilâfınaAf Kanununun 1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmış olacaklardır.
AnayasaMahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul edebilmek için herhalde(iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluğun meydana gelmesi)ne gerek yoktur. Anayasa'nın 152. maddesinde Anayasa Mahkemesinin iptalhükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi için böyle bir şartaranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44sayılı Kanununa 50 nci maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin; gerekli gördüğühallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceğigibi bir Kanun veya içtüzüğün veya bunların belirli hükümlerinin iptali halindemeydana gelecek olan boşluğu kamu düzenini tehdit edici mahiyette gördüğütakdirde de iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştıracağı hükmebağlanmıştır.
Görülüyorki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde, bir süre verilmesi için her halde(Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun) meydana gelmesigerekmemektedir ve (gereken hallerde) de böyle bir sürenin verileceğiöngörülmektedir.
Anayasa'nın152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almışolan (gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığı sorununa gelince:
Anayasa'nın64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmek yetkisi Türkiye BüyükMillet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da bu yetki cümlesindenbulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803 sayılı Af Kanunundabir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölüm suçlarıncezalarından 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarından da yalnız 5yılını affetmeyi uygun bulmuş vs bu arada 6136 sayılı Kanunun 12. maddesininüçüncü fıkrasında yazılı silâh kaçakçılığı suçlarının tamamen değil ancakverilen cezaların yalnız 5 yılının affedilmesini öngörmüş ve para cezasını daaf kapsamı dışında bırakmıştır.
KanunKoyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı Af Kanununun 3, maddesininikinci fıkrasında bu gibi suçların tamamen değil sadece cezalarından 5 yılınınaffedilmesini öngördüğüne ve Af Kanununun bu hükmü Anayasa Mahkemesince esasıincelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göre yasama organına buhükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak bir süre verilmediği takdirdeiptal hükmünün Resmî Gazete'de yayınlandığı tarihde yürürlüğe girmesi ile busuçlar, Kanun koyucunun istek ve iradesi dışında, tamamen af edilmiş olacaktır.
Yukarıdayazılı nedenlerle; Anayasa'nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlüktarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim.
Üye
Abdullah Öner
KARŞIOYYAZISI
21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Esas: 1974/34, Karar: 1974/50sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu ile ilgili kısmınakatılmıyorum.
Üye
Ahmet Koçak
KARŞIOYYAZISI
Yukarıkikararda (1975/34 - 70), kanun teklif ve taşanlarının Cumhuriyet Senatosundakigörüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş bulunan maddemetinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerinbenimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasıgereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkinolarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenenmetinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan MilletMeclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkındabu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bu görüş,Anayasanın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırı bulunmaktadır.
İptalkararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2/7/1974 ve 28/11/1974 günlü ve(1974/19 - 1974/31), (1974/39 - 1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarınailişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksizbulunmuştur. (Resmi Gazete - günler: 12/7/1974, 29/1/1975; sayılar:14943:S.9-12; 15133: S.19-20).
Sözkonusukarşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOYYAZISI
29/1/1975günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 .günve 1974/39 - 51 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal hakkındaki görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih Çebi
KARŞIOYYAZISI
T.C. Anayasası 92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından"oylanacak metin" ile "oylama usulü" için, 14943 sayılıResmî Gazete'de yayımlanan 2/7/1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararınabağlı karşıoy yazımda açıkladığım,
ResmîGazete'nin 21 Ocak 1975 günlü, 15125 sayılısında yayımlanan Mahkememiz28/11/1974 günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmü yürürlüğünün bir ileritarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim,
Görüşve düşüncelerimle Anayasal denetim konusu kuralın iptali gerekçesine ve iptalhükmü yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu