ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1975/4
Karar Sayısı:1975/36
Karar Günü:5/3/1975
Resmi Gazete tarih/sayı:3.7.1975/15284
İtirazyoluna başvuran Mahkeme: İstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesi.
İtirazınkonusu: 15/5/1974 gülü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı NedeniyleBazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 3. maddesinin ikinci fıkrasıile 13. maddesinin ikinci fıkrasının biçim yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuöne sürülerek iptaline karar verilmesi isteminden ibarettir.
I -OLAY:
Yurdakaçak saat sokulması nedeniyle 1918 sayılı Kanunun 25/3. maddesi uyarıncayürütülen yargılamanın 6/12/1974 günündeki duruşmasında 1803 sayılı Kanunun 3.ve 13. maddelerinin biçim yönünden Anayasa'ya aykırı olduğunun CumhuriyetSavcılığınca öne sürülmesi ve sanık vekilinin de bu düşünceye katılması üzerineMahkeme, iddianın ciddi olduğu kanısına vararak Anayasa'nın değişik 151.maddesi uyarınca konunun çözümü için Anayasa. Mahkemesine başvurmaya kararvermiştir.
III- YASA METİNLERİ:
l -15/5/1974 günlü ve 1803 saplı Kanunun 3. ve 13. maddeleri şöyledir:
"Madde3 - 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş:
TürkParasının Kıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunun şümulüne giren 10.000liraya karar (onbin lira dahil) kıymet kaçakçılığı suçları veya bu kanuna göreçıkarılan kararname ve tebliğlere aykırı fiiller veya miktarı ne olursa olsundöviz veya Türk Parasının ziyamı intaç etmemiş bilûmum fiiller veya öncedençıkarılan kararname ve tebliğlere göre suç sayılıp da, sonradan çıkarılankararname ve tebliğlere göre suç sayılmayan fiiller, istimal ve istihlâkmaksadiyle işlenmiş kaçakçılık fiilleri ile ilgili olmayan tekel'kaçakçılıkları ve kaçakçılıkla ilgili olmayan tekel suçları, Kaçakçılığın Menve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunda belirtilen CİF kıymeti 20.000 lirayıgeçmeyen (yirmibin lira dahil) ithal ve FOB değeri 20.000 lirayı geçmeyen(yirbin lira dahil) ihraç kaçakçılığı suçları hakkında bu Kanunun l nci maddesihükmü uygulanır.
Yukarıkifıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın Men ve Takibine dair 1918 sayılıKanun, ek ve tadilleriyle bu kanunlara ilişkin tebliğler ve Türk Parasınınkıymetini koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunlar ile bunların ek ve tadillerihükümlerim ihlâl eyleyen fiillerle, 1308 sayılı Kanunla değişik 6136 sayılıKanunun 12. maddesinin 2 ve 3 ncü; T. C. K. nun 264 ncü maddesinin 2 ve 3 ncüfıkralarına giren fiillerden mahkûm olanların hürriyeti bağlayıcı cezalarınınbeş yılı affedilmiştir. Şu kadar ki: bu fıkra hükmünden yararlananlara tayinedilen para cezaları af kapsamı dışında bırakılmıştır."
"Madde13 - Bu Kanun hükümleri, bir ceza mahkûmiyeti olmasa ve faile ait bulunmasadahi kanunen veya dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması,yapılması taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkileden veya inhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engel değildir.
Ancak,yukarıki fıkra hükmü dışında kalan eşya, ithalde alınan gümrük ve diğer vergive resimler ile ardiye ücreti ve sair masrafların ödenmesi halinde sahiplerineverilir.
Bukanun kapsamına giren 6831 sayılı Orman Kanununa aykırı davranma suçlarındakullanılmış olan aletlerle canlı ve cansız her türlü taşıt araçları ve parayaçevrilmiş ise bunların emanet hesabındaki bedelleri, henüz kamu davasıaçılmamış işlerde C. Savcılarınca kamu davası açılmış işlerde mahkemelerce,hüküm kesinleşmiş ise hükmü veren mahkemece sahiplerine iade olunur. Şu kadarki, 7/2/1974 tarihinden önce kesinleşmiş bir hükme konu teşkil eden (alet,canlı taşıt araçları, araba, kağnı, traktör ve römorku hariç) her türlü motorlutaşıt araçları ve bunlar satılmış ise bedelleri, hükümlü hakkındaki ceza bukanun kapsamına girse dahi sahiplerine iade edilmez.
5383ve 1615 sayılı Gümrük Kanunları, 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine DairKanun, 3437 ve 1177 sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Hakkındaki Kanunlar, 3078sayılı Tuz Kanunu, 3788 sayılı Çay Kanuna, 1497 sayılı Çay Kurumu Kanunu, 4250sayılı İspirto ve ispirtolu İçkiler Kanunu ve 118 sayılı Oyun Kâğıtlarıİnhisarı Hakkında Kanun ile bunların ek ve tadilleri gereğince müsaderelerikesinleşmiş olan eşya, madde, alet ve taşıma vasıtaları sahiplerine iadeedilmez.
Trafiksicilli kayıtlarına dayanılarak satın alınan taşıt araçlarından zapt vemüsaderesi kesinleşmemiş olanların ardiye ve sair masrafları ödenmek sartıyleprim, vergi ve resim alınmaksızın sahiplerine verilir."
2 -Dayanılan Anayasa kuralı:
"Madde92 - Beşinci fıkra:
MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır. CumhuriyetSenatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olan maddedeğişikliklerinde Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için üyetamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur."
IV -İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi, Muhittin Taylan, Kani Vrana, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, MuhittinGürün, Lûtfi Ömerbaş, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu'nun katılmalarıyle 17/2/1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğün 15.maddesi uyarınca yaptığı ilk incelemede aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur.
l -Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığısorunu:
Suçve Cezaların Affı Hakkındaki kanunların Anayasa'nın değişik 149. ve 151.maddelerinde kuralları belirtilen yargı denetimine bağlı bulunduğu, AnayasaMahkemesinin daha önceki kararlarında belirtilmiştir. (Günler: 2/7/1974,28/11/1974; sayılar: Esas:1974/19 - Karar: 1974/31, Esas: 1974/34 - Karar:1974/50.Resmî Gazele, günler: 12/7/1974, 21/1/1975; sayılar: 14943, 15125).
Sözügeçen kararlarda geniş biçimde açıklanmış olan nedenlerle bu dosyanın konusuolan itirazı incelemeye de Anayasa Mahkemesi görevli ve yetkilidir.
ŞahapArıç, Halil Zarbun bu görüşe katılmamışlardır.
2 -Mahkemenin İtiraz yoluna başvurmaya yetkili olup olmadığı sorunu:
Anayasa'nındeğişik 151. maddesine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme sadece o davanınçözümünde uygulayacağı hüküm hakkında Anayasa'ya aykırılık ihrazında bulunabilir.Bunun dışında kalan hükümleri itiraza konu yapmaya yetkili değildir. AnayasaMahkemesi de kendisine yapılan itirazları 151. maddede yer alan bu koşullarınsınırları içerisinde inceleyebilir. 44 sayılı Kanunun 28. maddesi hükümlerisaklı kalmak kaydıyle, incelemesini bu koşulların belirlediği sınırlar dışınataşıramaz.
(I -OLAY) bölümünde de açıklandığı ,gibi sanıklar, İsviçre malı saatleri kaçakolarak yurda sokmak suçundan 1918 sayılı Kanunun 25. maddesinin 3. fıkrasıuyarınca yargılanmaktadır.
15/5/1974günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 13. maddesinin birinci fıkrası, bu kanunhükümlerinin, bir ceza mahkûmiyeti olmasa ve faile ait bulunmasa dahi kanunenveya dış ticâret rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması, yapılması,taşınması, bulundurulması, satılması, yurda sokulması suç teşkil eden veyainhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engellik edemiyeceği kuralınıkoymaktadır.
KaçakçılığınMen ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunun 1. maddesi:
a)Herhangi bir maddeyi veya eşyayı gümrük muamelesine tabi olmaksızın Türkiye'yeithal veya Türkiye'ye ithale teşebbüs etmek;
b)Türkiye'ye ithali veya Türkiye'den ihracı memnu olan herhangi bir madde veyaeşyayı ithal veya ihraç veya bunlara teşebbüs etmek; Eylemlerini işlemeyikaçakçılık olarak nitelendirmiştir.
Buhükme göre ithal kotalarında yer alsa dahi bir malın gümrük muamelesiniyaptırmaksızın, bir başka deyişle gümrük vergisini ödemeksizin Türkiye'yesokulması kaçakçılık suçunu oluşturur. Bu durum, suç konusu kaçak eşyaya,(kanunen yurda sokulması suç teşkil eden eşya) niteliğini verdiğinden AfKanununun 13. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin uygulanmasını zorunlukılar.
Oysaİstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesi olayda uygulanması gerekli olan söz konusubirinci fıkranın değil, maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırılığını önesürerek iptaline karar verilmesini istemiştir.
Birmalın gümrük muamelesini yapılmaksızın kaçak olarak yurda sokulmasını 1918sayılı Kanun suç saydığına göre, 13. maddenin birinci fıkrasının kapsamı içindeolan bu eşyayı, ikinci fıkranın kapsamı içinde görmeye olanak yoktur.
Buduruma göre, 1803 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin itiraz konusu ikincifıkrasının eldeki davada uygulanma olanağı bulunmadığından Mahkemenin bu fıkrahakkında Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla başvurma yetkisi yoktur. Bu nedenlebu fıkraya yönelen itirazın, Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine kararverilmelidir.
3 -1803 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin ikinci fıkrasına ilişkin incelemeninsınırlandırılması sorunu:
Mahkemeitirazını 3. maddenin ikinci fıkrasının tüm hükümlerine karşı yönelterekiptalini istemiştir.
Eldekidava 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair olan Kanun gereğincesürdürülmekte olduğuna göre Mahkemece, ikinci fıkranın sadece bu Kanuna ilişkinolan hükümlerinin uygulanması söz konusudur. Halbuki tümünün iptali istenenikinci fıkrada, bu davada uygulanması olanağı olmayan başka kanunlarınhükümlerinin de yer aldığı görülmektedir.
Yukarıda2 No.lu bentte de açıklandığı gibi mahkemeler, bakmakta oldukları davadauygulanacak kanun kurallarına karşı Anayasa'ya aykırılık itirazındabulunabilirler ve Anayasa Mahkemesi de bu koşullara uygun olan itirazıinceleyebilir.
Şuduruma göre, 1803 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin ikinci fıkrasının tümüneyöneltilen itirazın, bu davada uygulanması gereken, birinci fıkra dışındakiKaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanun ile bunun ek vetadilleriyle bu kanunlara ilişkin tebliğler kurallariyle sınırlı olarakincelenmesine karar verilmelidir.
NihatO. Akçakayalıoğlu, 3. maddenin ikinci fıkrası hükmünün bölünmeksizin tümününincelenmesi gerektiği görüşünde bulunmuştur. Yapılan görüşmeler sonunda:
1 -Anayasa Mahkemesinin Af Kanunlarını Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlıtutmakla görevli ve yetkili olduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun'unkarsıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2 -15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 13. maddesinin ikinci fıkrasına yönelenitirazın Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine oybirliğiyle;
3 -Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının, 15/5/1974 günlü,1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının, Kaçakçılığın Men veTakibine Dair 1918 sayılı Kanunun ek ve tadilleriyle sınırlı olarakincelenmesine Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun 3. maddenin ikinci fıkrası hükmününbölünmeksizin tümünün incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğuile;
Kararverilmiştir.
V -ESASIN İNCELENMESİ:
İsinesasına ilişkin rapor itiraz eden Mahkemece gönderilen dosyadaki belgelerleMahkemenin gerekçeli kararı, iptali istenen yasa hükmü ile olayla ilgili ötekiyasa hükümleri, dayanılan Anayasa kuralı, bunlara ilişkin gerekçelerle yasamameclisleri tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1 -1803 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin ikinci fıkrasının ilk inceleme evresindeverilen sınırlama kararı gereğince inceleme konusu yapılacak bölümü, birincifıkra dışında kalan (Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanun, ek vetadilleriyle) kuralından ibaret bulunmaktadır.
Ancakdaha önce yapılmış bir itiraz üzerine bu kuralın, 1918 sayılı Kanunun 27. ve33. maddeleri açısından Anayasa'ya aykırı bulunduğu Anayasa Mahkemesincesaptanarak 28/1/1975 günlü ve Esas: 1974/48, Karar: 1975/30 sayılı kararlaiptal edilmiş olduğundan (Resmî Gazete: 7/5/1975, sayı: 15229) itiraz konusukuralın bu bölümü hakkında yeniden karar verilmemelidir.
2 -İstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesi, itiraz ettiği kanun hükmünün MilletMeclisindeki görüşülmesi sırasında Anayasa'nın 92. maddesinin beşincifıkrasında yer alan kurallara uygun olmayarak oylandığını, bu nedenle biçimyönünden Anayasa'ya aykırı düştüğünden iptaline karar verilmesi gerektiğini önesürmektedir.
Gerçekten1803 sayılı Kanun tasarısının Cumhuriyet Senatosundaki görüşülmesi sonunda,diğer bir kısım maddelerle birlikte, itiraza konu olan 3. maddenin MilletMeclisince kabul edilen metnide değiştirildiğinden Anayasa'nın 92. maddesigereğince işlem yapılmak üzere tasarı Millet Meclisi geri gelmiştir.
CumhuriyetSenatosunca kabili edilen değişikliklerin Millet Meclisince benimsenmemesiüzerine kurulan Karma Komisyonca hazırlanan metin ile Cumhuriyet Senatosunca vedaha ünce Millet Meclisince hazırlanan metinlerin, parçalanmaksızın bir bütünhalinde oya sunulmaları gerekirken her metin içindeki maddeler ayrı ayrı elealınarak oya sunulmuşlar ve bu nedenle sonuçta bu üç metinden ayrı bir dördüncümetin yasalaşmıştır.
Uygulananbu oylama biçimi ve bunun sonucunda kanun olduğu kabul edilen metin Anayasa'nın92. maddesinin beşinci fıkrasında ver alan kurallara açıkça aykırıbulunmaktadır.
NitekimAnayasa Mahkemesinin 2/7/1974 günlü ve 1974/14-11 sayılı karariyle itirazkonusu 1803 sayılı Kanunun 5. maddesinin (A) beninin ve 28/11/1974 günlü,1974/34-50 sayılı karariyle de aynı kanunun 2. maddesinin (A) bendinin birbölümünün aynı biçimde yasalaşmış olmaları nedeniyle Anayasa'ya aykırıoldukları saptanarak iptallerine karar verilmiştir. (Resmî Gazete, günler:12/7/1974, 21/1/1975; Sayılar: 14943, 15125).
Sözügeçen kararlarda konuya ilişkin ayrıntılı açıklamalar geniş biçimde yeraldığından burada yinelenmemiştir.
Açıklanannedenlerle 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının, birinci fıkradışında bırakılan ve Anayasa'ya aykırı biçimde yasalaştığı anlaşılan(Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanun ek ve tadilleriyle bukanunlara ilişkin tebliğler) kuralının, 1918 sayılı Kanunun 27. ve 33.maddeleri dışarıda bırakılmak suretiyle iptaline karar verilmelidir.
MuhittinGürün ile Nihat O. Akçakayalıoğlu gerekçeye, Kemal Bekem, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu görüşekatılmamışlardır.
3 -İptal sonucu uygulama yeri kalmayan kuralın da iptal edilmesinin gerekipgerekmediği sorunu:
22/4/1962günlü, 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındakiKanunun 28. maddesinin ikinci fıkrasında (ancak, eğer müracaat kanun veyaiçtüzüğün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhinde yapılmış olup da, bubelirli madde veya hükümlerin iptalin kanun veya içtüzüğün diğer bazıhükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, AnayasaMahkemesi, keyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartiyle, kanun veya içtüzüğünbahis konusu diğer hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir.)denilmektedir.
Konuyabu hüküm açısından bakılması, sözü geçen yetkinin kullanılması gereğini ortayakoymaktadır.
Gerçekten2 sayılı fıkrada öngörülen iptal sonucunda, söz konusu 3. maddenin birincifıkrasında yer alan kaçakçılık suçlarının cezalarının affına ilişkin hükümlerinuygulanmamaları gerekecektir.
Çünkü3. maddenin ilk fıkrasındaki söz konusu hükümler, kanunun 1. maddesine göndermeyaparak bu durumlarda o madde hükümlerinin uygulanması esasım koymaktadır. 3.maddeye bu nitelikte bir hüküm konulmuş bulunması, aynı maddenin ikincifıkrasında yer alan kaçakçılık suçlan hakkında 1. maddenin genel hükmünden ayrınitelikte bir affın öngörülmüş olmasından ileri gelmektedir. Bu ayrıcalık,yukarıda öngörülen iptal sonucunda ortadan kalkarak bu suçlar hakkında da 1.maddenin genel esaslarının uygulanması sonucu doğacağına göre arlık kaçakçılıksuçlarının affı hakkında 3. madde ile düzenlenmiş bulunan ikilik ortadankalkacağından maddenin ilk fıkrasındaki bu konuya ilişkin hükümlerin uygulanamamalarısonucu meydana gelecektir.
Bunedenlerle 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin birincifıkrasında yer alan "İstimal ve istihlâk maksadiyle işlenmiş kaçakçılıkfiilleri ve ithalle ilgili olmayan tekel kaçakçılıkları ve kaçakçılıkla ilgiliolmayan tekel suçları, Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanundabelirtilen CİF kıymeti 20.000 lirayı geçmeyen (yirmibin lira dahil) ithal veFOB değeri 20.000 lirayı geçmeyen (yirmibin lira dahil) ihraç kaçakçılığısuçları hakkında bu kanunun l nci maddesi" hükmünün uygulanacağına ilişkinkuralın, 1918 sayılı Kanunun 27. ve 33. maddeleri dışarıda bırakılmak suretiyle44 sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrasındaki yetkiye dayanılarakiptaline karar verilmelidir.
ŞahapArıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bugörüşe katılmamışlardır.
4 -İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasa'nındeğişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre Anayasa Mahkemesince Anayasa'yaaykırı olduğundan iptaline karar verilen kanun veya içtüzük veya bunların iptaledilen kuralları, gerekçeli kararın Resmi Gazete'de yayımlandığı gündeyürürlükten kalkar. Gereken durumlarda Anayasa Mahkemesi, iptal hükmününyürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih kararın ResmîGazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
44sayılı Kanunun 50. maddesinin dördüncü fıkrasında da Anayasa Mahkemesinin iptaldolayısıyle oluşacak boşluğu kamu düzenini tehdit edici nitelikte görmüşse,iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştıracağı ve boşluğundoldurulması için Yasama Meclisleri Başkanlıklarına ve Başbakanlığa durumuduyuracağı yazılıdır.
Yukarıdakiaçıklamadan anlaşıldığı gibi 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci veikinci fıkralarında yer alan hükümlerin bir bölümünün Anayasa'ya aykırılığınedeniyle iptal edilmesi öngörülmektedir. İptal, sözü geçen yasa kuralınınAnayasa'ya uygun biçimde oluşmamış bulunduğu yolunda, Anayasa Mahkemesincesaptanan duruma ve varılan sonuca dayanmaktadır. Şu nitelikteki bir yasamabelgesinin yasa kuralı olarak uygulanmasını sürdürmesi ve böylece bir bölümyurttaşların haklarını bir süre daha etkilemesi düşünülemiyeceği gibi böyle birtutumun iptal nedenleri ile bağdaştırılmasına da olanak yoktur. 1803 sayılıKanunun affettiği suç ve cezaların, 1. maddedeki niteliği ve niceliği ilebeliren kapsamı karşısında, iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal birboşluğu oluşturacağından da söz edilemez.
Açıklanannedenlerle Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan veuygulanması Anayasa'ca Anayasa Mahkemesinin işi değerlendirip gerekli görmesinebırakılmış bulunan yetkinin kullanılmasına ve iptal hükmünün yürürlüğe gireceğigünün ayrıca kararlaştırılmasına gerek yoktur.
ŞahapArıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bugörüşe katılmamışlardır.
VI -SONUÇ:
l -15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3, maddesinin birinci ve ikincifıkralarında yer alıp da Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanununek ve tadilleriyle bu kanunlara yönelen tebliğlere ilişkin hükümlerin, Kanunun27. ve 33. maddeleriyle sınırlı olarak iptaline 28/1/1975 gününde Esas: 1974/48,Karar: 1975/10 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
2 -15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının, birincifıkra dışında bırakılmış "Kaçakçılığın Men ve Takibine dair 1918 sayılıKanunun ek ve tadilleriylc bu kanunlara ilişkin tebliğler"i kapsayan veayrıca 1918 sayılı Kanunun da 27 ve 33 üncü maddeleri dışında kalan hükümleriile sınırlı olarak, Millet Meclisinde, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasınaaykırı bir yöntemle oylanmış olması nedeniyle biçim yönünden iptaline, MuhittinGürün ile Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun gerekçedeki ve Kemal Berkem, Şahap Arıç,İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi'nin itirazın reddigerektiği yolundaki karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
3 -İtiraz konusu kuralın iptali, 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3.maddesinin birinci fıkrası hükmünün "istimal ve istihlâk maksadiyleişlenmiş kaçakçılık fiilleri ve ithalle ilgili olmayan tekel kaçakçılıkları vekaçakçılıkla ilgili olmayan tekel suçları, Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair1918 sayılı Kanunda belirtilen Cif kıymeti 20.000 lirayı geçmeyen (yirmibinlira dahil) ithal ve fob değeri 20.000 lirayı geçmeyen (yirmibin lira dahil)ihraç kaçakçılığı suçları hakkında bu Kanunun l nci maddesi" hükmününuygulanacağına ilişkin kuralın 1918 sayılı Kanunun 27. ve 33. maddeleri dışındakalan bölümünün uygulanmaması sonucunu doğurduğundan, 22/4/1962 günlü, 44sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrasında tanınan yetkiye dayanılarakiptaline Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
4 -İşin niteliğine göre Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasıuyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
Başkan
Muhittin Taylan
Başkanvekili
Kâni Vrana
Üye
Kemal Berkem
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
I.1803 sayılı Yasaya ilişkin teklifle ilgili madde metinlerinin, Millet MeclisiGenel Kurulunda, ayrı ayrı oylanmış bulunması, Anayasa'nın 92 nci maddesineaykırı düşmediğinden itirazın reddi gerekeceği görüşü ile çoğunluk kararmakarşıyım.
Üye
Kemal Berkem
KARŞIOYYAZISI
Anayasamahkemesince,
a)İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın incelenmesininAnayasa Mahkemesinin görevine girdiğine;
b)1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim yönünden iptaline;
c) İşinniteliğine göre Anayasa'nın değişik 152 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarıncaiptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya uygun görmediğimdenkararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bukonulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı Resmi Gazete'deyayınlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve 20/11/1974 günlü)kararındaki karşıoy yazımın I, II, III, nolu bentlerinde tafsilâtlı olarakyazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanannedenlerle Anayasa Mahkemesinin kararının yukarıda Anayasa uygun olmadığımbildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I, II, III nolu bentlerindegösterilen nedenlerle karşıyım.
d)Anayasa Mahkemesi kararının sonuç kısmının 3 numarasında belirtilen; itirazkonusu 1803 sayılı kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının, sınırlı olarakiptal edilmesinin, uygulanmama sonucunu doğurduğu açıklanan diğer hükümlerin de44 sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrasında tanınan yetkiye dayanılarak,iptaline karar verilmesi Anayasa uygun bulunmadığından kararın bu kısmına dakatılmıyorum. Sayın Abdullah Üner'in karşıoy yazısında bu konuda belirtilen görüşekatılıyorum. Kararın bu kısmına da bu nedenle karşıyım.
Üye
Şahap Arıç
KARŞIOYYAZISI
12/7/1974günlü ve 14943 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 2/7/1974 gün ve1974/19 - 31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım gerekçelerle,çoğunluğun bu kararındaki gülüşlerine de katılmıyorum.
Üye
İhsan Ecemiş
KARŞIOYYAZISI
21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 günlü,1974/34 - 50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım gerekçelerle,çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit Zarbun
KARŞIOYYAZISI
l -Cumhuriyetin 50. yılı nedeniyle çıkarılmış olan 1803 sayılı Af Kanununun 3.maddesinin birinci fıkrasında:
"TürkParasının kıymetini koruma Kanununun şümulüne giren 10.000 liraya kadar kıymetkaçakçılığı suçlan ile istimal ve istihlâk maksadiyle işlenen kaçakçılıkfiilleri ve CİF kıymeti 20.000 lirayı geçmiyen İthal ve FOB kıymet' 20.000lirayı geçmiyen ihraç kaçakçılığı suçları hakkında bu Kanunun 1. maddesihükmünün uygulanacağı hükme bağlanmış yani bu gibi suçların hürriyeti bağlayıcıcezalarının 12 yılı ve para cezalarının do tamamı affedilmiş,
Sözüedilen 3. maddenin ikinci fıkrasında da:
"Yukarıki fıkra dışında kalan suçların yani, Türk Parasının Kıymetini KorumaKanununun kapsamına girip de 10.000 liranın üstünde olan kıymet kaçakçılığı veCİF ve FOB kıymetleri 20.000 liranın üstünde olan ithal ve ihraç kaçakçılığısuçlarının ise hürriyeti bağlayıcı cazalarının yalnız beş yılı affedilmiş vepara cezaları da affın kapsamı dışında bırakılmıştır.
AnayasaMahkemesinin kuruluş ve Yargılama usulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 28.maddesinin ikinci fıkrasında da: "eğer müracaat Kanun veya İçtüzüğünsadece belirli madde ve hükümleri aleyhine yapılmış olup da bu belirli maddeveya hükümlerin iptali Kanun veya İçtüzüğün diğer bazı hükümlerinin veyatamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa Anayasa Mahkemesi keyfiyetigerekçesinde belirtilmek şartiyle, kanun veya İçtüzüğün bahis konusu diğerhükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir." diye yazılıdır.
1803sayılı Af Kanununun 3. maddesinin ikinci fıkrasının (1918 sayılı kaçakçılığınmen ve takibine dair kanun hükümleri bakımından) iptal edilmiş olması, bumaddenin birinci fıkrası hükmünün uygulanmaması sonucunu doğurup doğurmadığınıve bu nedenle birinci fıkra hükmünün de, 44 sayılı Kanunun 28. maddesigereğince, iptaline karar verilmesi gerekip gerekmediğinin incelenmesi veaçıklığa kavuşturulması gerekmiştir.
Buolayda CİF kıymeti 20.000 liranın üstünde olan saat kaçakçılığı suçu bahiskonusudur. Sözü edilen 3. maddenin ikinci fıkrasına göre bu suçun cezasınınyalnız 5 yılı affedilmiş, para cezası ise affın dışında kalmıştır. Fakat bufıkra hükmü Anayasa Mahkemesince iptal edilmekle bu suçlar da Kanunun 1.maddesindeki 12 yıllık Aftan yararlanacaklar ve para cezaları da tamamen affedilmişolacaktır. Şu halde sözü edilen ikinci fıkra hükmünün iptal edilmesi üzerineyirmibin liradan yukarı kaçakçılık suçlan da aynen birinci fıkradaki suçlargibi aynı nisbet ve ölçüde yararlanmış olacaktır. Böylece ikinci fıkranıniptali, birinci fıkra hükmünün uygulanmaz duruma getirmediği şöyle dursuntersine büyük kaçakçılık suçları da birinci fıkranın doğrultusunda bir uygulamaalanına girmiş olacaktır.
Yukarıdayazılı nedenlerle, bu olayda 44 sayılı Kanunun 28. maddesinin ikincifıkrasındaki sebep ve amaç mevcut olmadığından bu kurala dayanılarak söz konusubirinci fıkra hükmünün iptali cihetine gidilmesi mümkün olmamaktadır.
2 -1803 sayılı Af Kanununun 3. maddesi Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesindeyazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esası incelenmeksizin iptaledilmiştir. Böyle olunca bu maddenin Türkiye Büyük Millet Meclisince yenidenele alınıp düzenlenmesi mümkün olduğundan Yasama Organına bu yetkisinikullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organınınbu yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi Kararının yürürlüğe gireceğihususunda Anayasanın 152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncüfıkrası gereğince uygun bir sürenin verilmesine bağlıdır. Böylece bir süreverilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmî Gazete'deyayımlandığı gün Af Kanununun 3. maddesi (1918 sayılı Kanun hükümleribakımından) yürürlükten kalkacak ve bu suretle Yasama organının bu maddeyiyeniden düzenlemesine fırsat ve imkân kalmıyacak ve bunun sonucu olarakta bukabil suçlardan sanık olanlar da Kanun koyucunun takdir ve iradesi dışında 5yıl yerine 12 yıllık aftan yararlanmış olacaklardır.
AnayasaMahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde süre verilmek için her halde iptalhükmünün (Kamu düzenini tehdit edici yasa bir boşluk) un meydana gelmesinegerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış, sadece(gereken haller) de süre verilebileceği kabul edilmiştir. Olayda ise (gerekenhaller) kaydının bulunup bulunmadığı hususuna gelince;
Anayasa'nın64. maddesine göre genel ve özel Af ilân etme yetkisi Türkiye Büyük MilletMeclisine aittir. Büyük Millet Meclisi şüphesiz affın kapsamını ve sınırımdatayin etmeye yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin görüşü de bu yoldadır. (AnayasaMahkemesi Kararı, 9/6/1964 gün, 12/47. Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt2 Sahife 176).
Kanunkoyucu, Anayasadan aldığı bu yetkiye dayanarak 1803 sayılı Af Kanunu ile birkısım suçları ve cezalarını tamamen affederken bir kısım suçların cezalarının12 yılını ve diğer bazı suçların cezalarından da sadece 5 yılını affetmeyiuygun görmüş, bu arada Af Kanununun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki CİFkıymeti 20.000 liranın üstünde olan büyük kaçakçılık suçlarını, Memleketin Malîve Ekonomik durumunda yarattıkları olumsuz etkiler nedeniyle tamamen değilsadece cezalarından beş yılının affedilmesini ve para cezalarının ise affındışında bırakılmasını kabul etmiştir.
İptalkararının yürürlüğe girmesinde süre verilmemesi halinde bu karar ResmîGazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girecek ve böylece Malî değerleri yüksekkaçakçılık suçlan dahi Kanun koyucunun takdir ve istediği hilâfına 12 yıllıkAffın kapsamı içine girmiş olacaktır.
Bunedenler, iptal kararının yürürlüğe girmesinde süre verilmesini zorunlukılmaktadır.
Yukarıdayazılı nedenlerle bu 'karara karşı bulunmaktayım.
Üye
Abdullah Üner
KARŞIOYYAZISI
21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Esas: 1974/34, Karar: 1974/ 50sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu ile ilgili kısmınakatılmıyorum.
Üye
Ahmet Koçak
KARŞIOYYAZISI
Yukarıkikararda (1975/4-36), Kanun teklif ve taşanlarının Cumhuriyet Senatosundakigörüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş bulunan maddemetinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerinbenimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci fıkrasıgereğince Karma komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkinolarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenenmetinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan MilletMeclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkındabu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,Anayasa'ya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bu görüşAnayasa'nın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırı bulunmaktadır.
İptalkararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2/7/1974 ve 28/11/1974 günlü ve(1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarınailişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksizbulunmuştur. (Resmi Gazete - günler: 12/7/1974, 29/1/1975; sayılar: 14943: S. 9- 12 15133: S. 19 - 20).
Sözkonusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesinekatılmıyorum.
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOYYAZISI
29/1/1975günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 gün ve1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal hakkındaki görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih Çebi
KARŞIOYYAZISI
a)T. C. Anayasası 92. madde 5. fıkra uygulamasında 14943 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanmış 2/7/1974 günlü karar eki karşıoy yazımda belirttiğim nedenlerle"oylama usulü" ve "oylanacak metin" anlayışı,
b)44 sayılı K. nun 28. maddesinin verdiği yetkinin kullanılması lüzumu,
c)İptal olunan Yasal hüküm için usulünce oylama fırsatının Millet Meclisineverilmeyişi,
Bakımlarındansayın çoğunluk kararından ayrılmaktayım.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu