ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/7
Karar Sayısı : 1975/33
Karar Tarihi:4/3/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbul4. Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : Cumhuriyetin 50 nci YılıNedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkındaki 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin(B) bendinin, Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülerek, Türk Ceza Kanununun 510.maddesi yönünden iptaline karar verilmesi istenmiştir.
I- OLAY :
Sanığın Türk Ceza Kanununun 510. maddesi uyarınca cezalandırılmasıisteğiyle İstanbul 4.Ağır Ceza Mahkemesinde açılan kamu davasının yapılmaktaolan duruşmasında sanık vekili, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin,biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüş, Cumhuriyet Savcısının dakatıldığı bu savın ciddi olduğu kanısına varan Ağır Ceza Mahkemesi, 1803 sayılıKanunun 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü,44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca biçim ve esas bakımından iptaliistemiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ :
Anayasa Mahkemesi, 2.7.1974 günlü, 1974/19-31 sayılı ve 28.11.1974günlü, 1974/34-50 sayılı kararlariyle 1803 sayılı Kanunun 5. maddesinin (A)bendi ile 2. maddesinin (A) bendini, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrasına uygun olmayan biçimde yapılan oylama nedeniyle Anayasayaaykırı görerek o davalarda uygulanacak Türk Ceza Kanununun 127. ve Askeri CezaKanununun 56. maddeleri açısından iptal etmiştir. Eldeki davada uygulanmasıgereken 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi de aynı nedenlerleAnayasaya aykırı düştüğü gibi, Af Yasasının ana ilke olarak diğer suçlar içinesas kabul ettiği “cezanın yukarı sınırı” yönünden de Anayasanın eşitlikilkesine aykırı düşmekte ve sözü geçen bendin Türk Ceza Kanununun 510. maddesiaçısından iptal edilmesi gerekmektedir.
III-YASA METİNLERİ :
1- Anayasaya aykırılığı ileri sürülen Kanun kuralı :
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı NedeniyleBazı Suç ve Cezaların Affı Hakkındaki Kanun”un 2. maddesi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A) Türk Ceza Kanununun 127.,128.,129.,131.,132.,133. ncümaddelerinde 135. nci maddesinin ikinci bendinde, 136., 137.,138.,139 ncumaddelerinde, 146.ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, 148. nci maddesinde, 149. ncumaddesinin üçüncü fıkrasında, 150,152,156,157,168,171,172 ve 384 ncü maddeleriyleAskeri Ceza Kanununun 55,56 ve 59.ncu maddelerinde yazılı suçlardan dolayı 5yıl ve daha az bir süre ile mahkum olanların cezaları, fer’i ve mütemmimcezaları ile ceza mahkumiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzereaffedilmiştir.
Yukarıda yazılı suçlardan dolayı beş yıldan fazla süre ile mahkumedilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılı ve para cezalarının tamamıaffedilmiştir.”
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 209, 210, 212, 213,214, 215,216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1 ncibendinde, 406,407,414/1, 415,416/2-3,491,492,493,494,495,497,498,499,500,503 ve510 ncu maddeleriyle, Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerindegösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararıönceden ödenmek, tazminat hükümleri ise saklık kalmak şartiyle bu maddenin (A)bendi hükmü uygulanır.”
3-Dayanılan Anayasa kuralları :
Mahkemenin, Anayasaya aykırılık gerekçesinde dayandığı Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrası ile 12. maddesi şöyledir.
“Madde 92………..
Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezseher iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karmakomisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur.Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha öncekendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmekzorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabuledilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
“Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefiinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zürmeye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 17.2.1975gününde Muhittin Taylan, Kâni Vrana, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, MuhittinGürün, Lütfi Ömerbaş, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve AhmetH.Boyacıoğlu’nun katılmaları ile yapılan ilk inceleme toplantısında:
, 1- Affa ilişkin yasama belgelerinin, Anayasaya uygunlukdenetimine bağlı tutulup tutulmayacağı konusu görüşülüp tartışılmış ve bunlarında Anayasaya uygunluk denetimine bağlı tutulması gerektiği ve AnayasaMahkemesinin, konuyu incelemekle görevli ve yetkili bulunduğu sonucunavarılmıştır. Anayasa Mahkemesini bu sonuca ulaştıran gerekçeler 28.11.1974günlü, Esas:1974/34-50 sayılı kararda (21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı ResmiGazete) yeterince açıklanmış olduğundan bunların burada yinelenmesine gerekgörülmemiştir.
Şahap Arıç ve Halit Zarbun, Anayasa Mahkemesinin affa ilişkinyasama belgelerinin Anayasaya uygunluğunu denetleyemeyeceğini ileri sürerek bugörüşe katılmamışlardır.
2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının 1803 sayılıKanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 510. maddesiyle sınırlıolarak incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazın esasına ilişkin rapor, İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesiningerekçeli kararı, iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa hükümleri ve konuile ilgili öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesi, kararında itiraz konusu Yasakuralının Millet Meclisinde Anayasaya uygun biçimde yasalaştırılmadığını, bunedenle de iptal edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Gerçekten 1803 sayılıKanunun 5. maddesinin (A) bendinin, daha önce açılan bir iptal davasıdolayısiyle, Millet Meclisince Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasınınöngördüğü kurala aykırı bir yol izlenerek yasalaştırıldığı saptanmış ve sözkonusu bent, Anayasa Mahkemesinin 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı kararıyla (12.7.1974 günlü, 14943 sayılı Resmi Gazete), yine aynı Kanunun 2. maddesinin(A) bendi de Türk Ceza Kanununun 127. ve Askeri Ceza Kanunun 56. maddeleriylesınırlı olarak aynı nedenlerle ve Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, 34/50sayılı karariyle (21.1.1975 günlü, 15125 sayılı Resmi Gazete) biçim yönündeniptal edilmiştir.
İstanbul 4.Ağır Ceza Mahkemesinin Anayasaya aykırılık itirazı daTürk Ceza Kanununun 510. maddesi bakımından 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin(B) bendine yöneltilmiş ve bu bent de Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrasının öngördüğü kurala uygun düşmeyen bir yol izlenerek oylanmışve böylece 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendi için saptanmış olanbiçim aksaklığının, itiraz konusu (B) bendi için de geçerli olacağı ortayaçıkmış bulunmaktadır.
28.11.1974 günlü, 34/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararındayeterince açıklanmış bulunan konu ile ilgili gerekçelerin buruda yinelenmesineyer görülmemiştir.
Aynı nedenlerle, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin,İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesinin bakmakta olduğu davada uygulanacak olan TürkCeza Kanunun 510. maddesi açısından iptal edilmesi gerekir.
Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu gerekçeye ve KemalBerkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebibu görüşe katılmamışlardır.
2- İtiraz konusu Yasa kuralı böylece biçim yönünden iptaledildiğine göre, Ağır Ceza Mahkemesinin ayrıca ileri sürdüğü esas yönünden Anayasayaaykırılık itirazı üzerinde durulmasına yer kalmamıştır.
3- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152/2. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkındaki Kanununun 50/4. maddelerinin uygulanması yolu ileiptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yergörülmemiştir.
Bu konuya ilişkin gerekçeler, Anayasa Mahkemesinin 7.1.1975 günlü,1974/51-1975/13 sayılı kararında yeterince açıklanmış olduğundan bunlarınburada yinelenmesine yer bulunmamıştır.
Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, AbdullahÜner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe karşıoyda bulunmuşlardır.
VI-SONUÇ :
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı kanunun 2. maddesinin (B)bendindeki kuralın Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasıhükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk CezaKanununun 510. maddesi açısından iptaline Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşı oylarıyle veoyçokluğu ile;
2- İtiraz konusu Yasa kuralı biçim yönünden iptal edilmiş olduğunagöre ayrıca esas yönünden aykırılık sorunu üzerinde durulmasına yer olmadığınaoybirliğiyle;
3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, HalitZarbun, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuile;
4.3.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Kemal BERKEM
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy yazısı ekli
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Abdullah ÜNER
Karşıoy yazısı ilişiktir
Üye
Ahmet KOÇAK
Karşıoy ekli
Üye
Muhittin GÜRÜN
Karşıoy eklidir
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
I.1803sayılı Yasaya ilişkin teklifle ilgili madde metinlerinin, Millet Meclisi GenelKurulunda, ayrı ayrı oylanmış bulunması, Anayasa’nın 92 nci maddesine aykırıdüşmediğinden itiraz konusu kuralın biçim yönünden iptali gerekmiyeceği;
II.Anayasa Mahkemesi’nce biçim yönünden iptal edilip esasın incelenmesinegirilmeyen hallerde oluşacak ve kamu düzenini bozacak nitelikte bulunan yasalboşluğun, yasama organınca, yeni bir düzenleme ile doldurulmasına olanaksağlanmak üzere, Anayasa’nın 152 ve 44 sayılı Yasanın 50 nci maddeleriuyarınca, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarih için bir süre verilmesi uygunolacağı görüşü ile çoğunluk kararına karşıyım.
Üye
Kemal BERKEM
KARŞIOY YAZISI
Mahkememizce;
a) İtirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görevine içine girdiğine;
b) 1803 sayılı Af Kanunu’nun itiraz konusu maddesinin biçimyönünden iptaline;
c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesinin 2.fıkrasıuyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya uygun görmediğimdenkararın bu kısımlarına katılmıyorum.Bu konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975gün ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34,1974/50sayı ve 20.11.1974 günlü) kararındaki karşıoy yazımın I,II,III nolu bentlerindetafsilâtlı olarak yazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikteolduğundan bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi’nin bu kararının Anayasayauygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I,II,III.nolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 günlü, 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50. Yılı Dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesindeyazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin biçimyönünden (T.C.K.nun 510. maddesi açısından) iptaline karar verilmiştir. Böyleolunca sözü edilen hükmün yasama organında yeniden ele alınıp düzenlenmesimümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilme olanağının sağlanmasızorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi deAnayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesi konusunda Anayasanın 152. maddesiile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince uygun bir sürenintanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle bir süre verilmediği takdirde AnayasaMahkemesinin iptal kararı, Resmi Gazetede yayımlandığı tarihde sözü edilen AfKanunun 2. maddesinin (B) bendindeki kural yürürlükten kalkacak ve bu suretleYasama organının maddeyi yeniden düzenlenmesine imkân kalmayacak ve bununsonucu olarak da bu gibi suçlardan sanık olarak Kanun Koyucunun istek veiradesi hilâfına Af Kanununun 1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmışolacaklardır.
Anayasa Mahkemesinin kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabuledebilmek için herhalde (iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal birboşluğun meydana gelmesi) ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde AnayasaMahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi içinböyle bir şart aranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkındaki 44 sayılı Kanunun 50. maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin; gerekligördüğü hallerde hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceğihükme bağlanmıştır.
Görülüyor ki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesine bir süreverilmesi için her halde (Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun)meydana gelmesi gerekmemekte ve (gereken hallerde) de böyle bir süreninverileceği öngörülmektedir.
Anayasanın 152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncüfıkrasında yer almış olan (gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığısorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmekyetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da buyetki cümlesinden bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803sayılı Af Kanununda bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölümsuçların cezalarından 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarından dayalnız 5 yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 510. maddesindeyazılı inancı kötüye kullanma suçunun tamamen değil ancak bu suçtan verilencezaların yalnız 5 yılının affedilmesini öngörmüştür.
Kanun koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin B bendinde bu gibi inancı kötüye kullanan suçunu geneldeğil özel affa tabi tuttuğuna ve Af Kanununun bu hükmü Anayasa Mahkemesinceesası incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göre yasama organınabu hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak bir süre verilmediği takdirdeiptal hükmünün Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesi ile busuçlar, Kanun koyucunun istek ve iradesi dışında genel affın kapsamı içinegirecektir.
Yukarıda yazılı nedenlerle; Anayasanın 152. maddesi gereğinceiptal hükmünün yürürlük tarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananEsas:1974/34/ Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoyyazısının 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararınınaynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıki kararda (1975/7-1975/33), kanun teklif ve tasarılarınınCumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabuledilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de budeğişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa’nın 92. maddesininbeşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde; benimsenmeyenmaddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, karma komisyonca ve MilletMeclisince düzenlenen metinlerinin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenintoptan Millet Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı AfKanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuşolmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmaktadır.
Bu görüş, Anayasa’nın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerineaykırı bulunmaktadır.
İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı AnayasaMahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmişolduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmi Gazete: Günler 12.7.1974,29.1.1975 sayı :14943,S.9-12,15133-S.19-20)
Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararıngerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazısının 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptaline ilişkingörüşüne karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C.Anayasası’nın92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından “oylanacak metin” ve“oylanacak usulü” için, 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2.7.1974 ve19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlı karşıoy yazımda açıkladığım
ResmiGazetenin 21 Ocak 1975 günlü, 15125 sayısında yayımlanan Mahkememiz 28.11.1974günlü kararına ek karşıoy yazımda iptâl hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihebırakılması zorunluluğu olarak işaretlediğim,
Görüşve düşüncelerimle anayasal denetime konu yapılan kural’ın iptali gerekçesine veiptâl hükmü yürürlüğü için ayrı bir gün karalaştırılmayışına karşıyım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU