ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/71
Karar Sayısı : 1975/86
Karar Tarihi:8/4/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbulÜçüncü Ağır Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin(B) bendinin Türk Ceza Kanununun 214. maddesi yönünden iptali istemidir.
I- OLAY :
Sanıkların eylemine uyan Türk Ceza Kanununun 214. maddesigereğince cezalandırılmaları istemiyle açılan kamu davasının görülmesisırasında; 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere aykırı olarak yasalaştırıldığı CumhuriyetSavcılığınca ileri sürülmüş, bu sav Mahkemece ciddi görülerek iptali için, Anayasa’nındeğişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca AnayasaMahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ :
İtirazın gerekçesi özeti şöyledir:
1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlere uyulmadan yasalaştırıldığıyolundaki Cumhuriyet Savcısının savı Mahkemece ciddi görüldüğünden, dosyanınAnayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
III-YASA METİNLERİ :
1-İtiraz konusu Yasa kuralı :
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin Anayasayaaykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş;
A) …………..
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209,210, 212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219 ,403 ncü maddeleriyle 404 ncümaddesinin 1 nci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495,496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 ncu maddeleriyle, Askeri Ceza Kanununun 131ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddedeöngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmakşartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
2-Dayanılan Anayasa kuralı:
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarında seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncaveya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV-İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 8.4.1975gününde yapılan ilk inceleme toplantısında:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve budenetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan olanak bulunduğusonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmışbulunduğundan (Resmi Gazete: gün: 21.1.1975, sayı: 15125), bunların buradayinelenmesine gerek kalmamıştır.
Şahap Arıç ve Halit Zarbun bu görüşe katılmamışlardır.
İlk inceleme sonunda:
1-İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içindebulunduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
2-Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından esasın incelenmesineoybirliği ile;
Karar verilmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz eden Mahkemenin kararında uygulanacak yasa kuralınınbiçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptaligerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindekikural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrasiyle sınırlı olarakAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:1974/39, Karar:1974/51 sayılı karariyle,Anayasa Mahkemesinin 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarınaaykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
Şu halde 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce saptanmış bulunan iptal nedeni, doğal olarak burada dahi geçerlidir. Buneden, yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayınlandığı Resmi Gazetenin gün vesayısı gösterilen kararımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmişolduğundan, burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu, varılan sonuca değişikgerekçe ile katılmışlardır.
Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bugörüşe katılmamışlardır.
3- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. Maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmışilkeye göre özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğegecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığıanlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamışve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasınagerek görülmemiştir.
Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve NihatO.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
VI-SONUÇ :
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin bu işteitiraz konusu yapılmış bulunan (B) bendindeki kuralın, Millet MeclisindeAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmışbulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 214. maddesi ilesınırlı olarak iptaline Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişikgerekçeleriyle ve Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’ninkarşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel,Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
8.4.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ekli
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Ahmet KOÇAK
Karşıoy ekli
Üye
Muhittin GÜRÜN
Karşıoy eklidir.
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
AnayasaMahkemesince;
a)İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın incelenmesininAnayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine;
b)1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim yönünden iptaline;
c)İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152 nci maddesinin ikinci fıkrasıuyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya uygun görmediğindenkararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bukonulardaki karşıoylarım, (21 Ocak1975 gün ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan,Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve 20.11.1974 günlü) kararındakikarşıoy yazımın I,II,III, nolu bentlerinde tafsilatlı olarak yazdığım karşıoylarınprensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan, bunların burada tekrarına lüzumgörülmemiştir.
Açıklanannedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasaya uygun olmadığınıbildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I, II,III. nolu bentlerindegösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mahkememizin28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığımgerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olanAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararındaaçıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin50 nci Yılı dolayısıyle çıkarılan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B)fıkrasındaki kuralın Millet Meclisinde Anayasa’nın 92. maddesinde yazılıbiçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin biçim yönünden(Türk Ceza Kanununun 214. maddesiyle sınırlı olarak) iptaline kararverilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hüküm yasama organında yeniden oylanıpdüzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilmeolanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkarmaktadır. Yasama organının buyetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesihususunda Anayasanın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncüfıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle birsüre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı, Resmi Gazete’deyayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 2. maddesinin (B) fıkrasındakikural yürürlükten kalkacak ve bu suretle Yasama organının maddeyi yenidendüzenlenmesine imkân kalmayacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi Rüşvet almasuçlarından sanık olanlar Kanun Koyucunun istek ve iradesi hilâfına Af Kanunun1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmış olacaklardır.
AnayasaMahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul edebilmek için herhalde(iptal hükmünün kamu düzeninin tehdit edici yasal bir boşluğun meydana gelmesi)ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde Anayasa Mahkemesinin iptal hükmününyürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmek için böyle bir şart aranmamış veAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44 sayılıKanunun 50 nci maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin; gerekli gördüğü hallerdeiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği gibi birKanun ve İçtüzüğün veya bunların belirli hükümlerinin iptali halinde meydanagelecek olan boşluğu kamu düzenini tehdit edici mahiyette gördüğü takdirde deiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştıracağı hükmü bağlanmıştır.
Görülüyorki:İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süre verilmesi için her halde (Kanundakamu düzenini tehdit edici bir boşluğun) meydan gelmesi gerekmemektedir ve(gereken hallerde) de böyle bir sürenin verileceği öngörülmektedir.
Anayasa’nın152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almışolan ( gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığı sorununa gelince:
Anayasa’nın64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmek yetkisi Türkiye BüyükMillet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da bu yetki cümlesindenbulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803 sayılı Af Kanunundabir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölüm suçların cezalarının12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarından da yalnız beş yılın affetmeyi uygunbulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 214. maddesinde yazılı rüşvet almasuçlarının tamamen değil ancak verilen cezaların 5 yılının afedilmesiniöngörmüştür.
Kanunkoyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı Af Kanunun 2. maddesinin (B)fıkrasında bu gibi suçların tamamı değil sadece cezalarından 5 yılınınaffedilmesini öngördüğüne ve Af Kanunun bu hükmü Anayasa Mahkemesince esasıincelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göre yasama organına buhükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak bir süre verilmediği iptalhükmünün Resmi Gazetede yayımlandığı tarihde yürürlüğe girmesi ile bu suçlar,Kanun koyucunun istek ve iradesi dışında, tamamen af edilmiş olacaktır.
Yukarıdayazılı nedenlerle, Anayasa’nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlüktarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas:1974/34,Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin yazımın 3 numaralıbendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu ile ilgilikısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıkikararda (1975/71-86), kanun teklif ve tasarılarının Cumhuriyet Senatosundakigörüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisinde kabul edilmiş bulunan maddemetinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerinbenimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasıgereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkinolarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenenmetinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan MilletMeclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkındabu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye dayandırılmıştır.
Bugörüş, Anayasanın 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırı bulunmaktadır.
İptalkararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve 28.11.1974 günlü ve(1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarınailişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksizbulunmuştur. (Resmi Gazete-günler:12.7.1974-29.1.1975; sayılar: 14943:S.9-12,15133:S.19-20)
Sözkonusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesinekatılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
29.1.1975 günlü ve 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptalhakkındaki görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C.Anayasası92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından “oylanacak metin” ve“oylama usulü” için 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2.7.1974 gün ve19/31 sayılı mahkememiz kararına bağlı karşıoy yazımda açıkladığım,
ResmiGazete’nin 15125 sayısı ile yayımlanan Mahkememiz 28.11.1974 gün ve 34/50sayılı kararına ek karşıoy yazımda iptâl hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihebırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim,
Görüşve düşüncelerimle Anayasal denetim konusu yasal kural’ın iptâli gerekçesine veiptâl hükmü yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım.
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU