ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/8
Karar Sayısı : 1975/50
Karar Tarihi:11/3/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbulDokuzuncu Asliye Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” hakkındaki 1803 sayılı Kanun’un2. maddesinin (B) bendinin, biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğundan iptaliistemidir.
I- OLAY :
Sanıklar hakkında 6.2.1973 günlü, 1973/2331 sayılı iddianame ileaçılmış olan kamu davasının görülmesi sırasında uygulanması istenilen Türk CezaKanununun 492. maddesinin yer aldığı, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin(B) bendinin Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlereuyulmadan yasalaştırıldığı, Cumhuriyet Savcılığınca ileri sürülmüş, bu itirazMahkemece ciddi görülerek iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca itiraz yoliyle AnayasaMahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ :
İtirazın gerekçesi özetle şöyledir:
1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlere uyulmadanyasalaştırıldığı yolundaki Cumhuriyet Savcısının savı Mahkemece ciddigörüldüğünden dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
III- YASA METİNLERİ :
1- İtiraz konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasayaaykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir:
“Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A)………….
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin1 nci bendinde ve406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503 ve 510 ncumaddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilensuçları işleyenler ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek;tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartıyla bu maddenin (A) bendi hükmüuygulanır.”
2- Dayanılan Anayasa Kuralı:
Anayasanın 92. maddenin beşinci fıkrası şöyledir:
“Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncaveya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi Muhittin Taylan, Kâni Vrana, Kemal Berkem, HalitZarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş,Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, NihatO.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katılmalarıyle 25.2.1975 günündetoplanmış ve İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak aşağıdakisorunlar üzerinde durmuştur.
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevi ve yetkisi olupolmadığı sorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olduğu, daha önce Mahkememizce verilen ve 21.1.1975sayı: 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34,Karar: 1974/50 sayılı kararda gerekçeleriyle birlikte belirtildiği üzere,itiraz yoluyla gelen bu işe bakmanın da Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Bu görüşe Halit Zarbun katılmamıştır.
2- Esasın incelenmesinde sınır sorunu:
Sanıklar hakkındaki kamu davasında uygulanacak olan Türk CezaKanununun 492. maddesi, 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesininitiraz konusu yapılan (B) bendindeki maddeler arasında yer alması ve olayda (B)bendinin sözü geçen madde yönünden davada uygulanacak kanun kuralı olmasınedeniyle, Anayasa Mahkemesinin işin esasını, ancak (B) bendinin Türk CezaKanununun 492. maddesi ile sınırlı olarak incelemesi gerekir.
Nihat O.Akçakayalıoğlu esasın (B) bendinin tümü yönündenincelenmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
Yukarıdaki sorunların incelenmesi sonunda:
1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu Halit Zarbun’un karşıoyu ile ve oyçokluğu ile;
2- Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin, Türk CezaKanununun 492. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine NihatO.Akçakayalıoğlu’nun incelemenin (B) bendinin tümü yönünden yapılması gerektiğiyolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğu ile,
25.2.1975 gününde karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve başka yasama belgeleri okunduktan sonra , gereği görüşülüp düşünüldü:
1- 25.2.1975 günlü toplantıda yapılan ilk incelemede bulunmamışkimi üyelerce Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemekle görevli ve yetkili olupolmadığı sorunu esasın incelenmesi evresinde de görüşülebileceğinin önesürülmesi üzerine yapılan tartışmalar sonunda, ilk inceleme evresinde görevsorunu incelenerek çözülmüş olduğundan, konunun yeniden ele alınarakgörüşülmesine yer olmadığına Şahap Arıç ve Ziya Önel’in karşıoyları veoyçokluğu ile karar verilmiştir.
2- Anayasal denetim isteğinde bulunan İstanbul Dokuzuncu AsliyeCeza Mahkemesi kararında, itiraz konusu Yasa kuralının biçim yönünden Anayasayauygun olarak yasalaşmadığı ve bu nedenle iptali gerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindekikural, Türk Ceza Kanununun 514. maddesiyle sınırlı olarak Anayasa Mahkemesinin28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar : 1974/51 sayılı kararıyle, Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrasında biçim kurallarına aykırı oluştuğu gerekçesiyleiptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136 sayılı Resmi Gazetedeyayımlamıştır.
Şu halde, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedeni doğal olarak burada dahigeçerlidir. Bu neden, yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı ResmiGazetenin gün ve sayısı gösterilen kararımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ilebelirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek kalmamıştır.
Ancak, 25.2.1975 günlü ilk inceleme toplantısında evresinde kararlaştırdığıüzere, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin, Mahkemenin elindekidavada uygulama yeri bulunan Türk Ceza Kanununun 492. maddesinin sınırlı olarakiptal edilmesi gerekmektedir.
Nihat O.Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik gerekçe ile katılmıştır.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bugörüşe katılmamışlardır.
3- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmışilkeye göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğegecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığıanlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamışve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasınagerek görülmemiştir.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ :
1- İlk inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüşbulunduğundan konunun yeniden ele alınarak görüşülmesine yer olmadığına ŞahapArıç ve Ziya Önel’in karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)bendindeki kuralına Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasıhükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk CezaKanununun 492. maddesiyle sınırlı olarak iptaline Nihat O.Akçakayalıoğlu’nunbaşka gerekçesi ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet SalihÇebi’nin karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152.maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel,Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile:
11.3.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ekli
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Karşıoy yazısı eklidir. Karşıoyekli
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Anayasa Mahkemesince;
a) İlk inceleme ve esasın incelenmesi evrelerinde görev sorunutartışılarak itirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevine girdiğine;
b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçimyönünden iptaline;
c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesininikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasayauygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bu konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılıResmi Gazetede yayınlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34,1974/50 sayı ve20.11.1974 günlü) kararındaki karşıoy yazımın. I,II,III nolu kısımlarındatafsilatlı olarak yazdığım karşıoyların, prensipleri itibariyle aynı nitelikteolduğundan bunların tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi bu kararının Anayasayauygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I,II,IIInolu bendlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olanAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararındaaçıkladığım nedenlerle çoğunluğun görev ve süreye ilişkin görüşlerinekatılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle çıkarılan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasa’nın 92.maddesinde yazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizinbiçim yönünden (T.C.K.nun 492. maddesiyle sınırlı olmak üzere) iptaline kararverilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hükmün yasama organında yeniden oylanıpdüzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilmekolanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının buyetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesikonusunda Anayasanın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncüfıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle birsüre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı Resmi Gazete’deyayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendindekikural yürürlükten kalkacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi hırsızlık veyankesicilik suçlarından sanık olanlar Kanun Koyucunun istek ve iradesihilafına Af Kanununun 1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmışolacaklardır.
Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabuledilmek için her halde (iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal birboşluğun meydana gelmesi) ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde AnayasaMahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi içinböyle bir şart aranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkındaki 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin,gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıcakararlaştırabileceği gibi bir Kanun veya İçtüzüğün veya bunların belirlihükümlerinin iptali halinde meydana gelecek olan boşluğun kamu düzenini tehditedici mahiyette gördüğü takdirde de iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihikararlaştıracağı hükme bağlanmıştır.
Görülüyorki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süreverilmesi için her halde (Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun)meydana gelmesi gerekmemekte ve (gereken haller) de böyle bir süreninverileceği öngörülmüştür.
Anayasanın 152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesininüçüncü fıkrasında yer almış olan (gereken haller) in olayda gerçekleşmişolmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmeyetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da buyetki cümlesinden bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803sayılı Af Kanununda bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölümsuçların cezalarının 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarının da yalnız5 yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 492. maddesindeyazılı hırsızlık suçlarının tamamen değil ancak bu suçlardan verilen cezalardanyalnız 5 yılının affedilmesini öngörmüştür.
Kanun koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinde bu gibi suçlarını tamamen değil sadececezalarından 5 yılının affedilmesini öngördüğüne ve Af Kanununun bu hükmüAnayasa Mahkemesince esası incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmişolduğuna göre yasama organına bu hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacakbir süre verilmediği takdirde iptal hükmünün Resmi Gazetede yayımlandığıtarihte yürürlüğe girmesi ile bu suçlar, Kanun Koyucunun istek ve iradesidışında tamamen af edilmiş olacaktır.
Yukarıda yazılı nedenlerle,
Anayasa’nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlüktarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Esas:1974/34,Karar:1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konuile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan mahkememizin1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşüne karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
Sayınçoğunluğun görüş ve kabulünden ayrılışım nedenlerini 15158 sayılı ResmiGazetede yayımlanmış 7.1.1975 gün ve Esas:1974/51, Karar: 1975/3 sayılı kararıneki karşıoy yazımda belirtmiş bulunuyorum.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU