ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/97
Karar Sayısı : 1975/109
Karar Günü : 29.4.1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: İstanbul2. Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 2. maddesinin (B) bendi hükmünün, Türk Ceza Kanununun 496. maddesi ilesınırlı olarak iptali istenmiştir.
I. OLAY:
Türk Ceza Kanununun, sanıklar hakkında uygulanacak 496. maddesininyer aldığı 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere uyulmadan yasalaştığıCumhuriyet Savcılığınca ileri sürülmüş; bu sav, Mahkemece de ciddî görülereksöz konusu Yasa hükmünün iptali için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına karar verilmiştir.
III- İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ:
1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kuralına aykırı olarak yasalaştığıileri sürülmüştür.
III- YASA METİNLERİ:
1- İtiraz konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu(B) bendi şöyledir:
“B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404, ncümaddesinin 1 nci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495,496, 497, 498, 499, 500, 503, 510 ncu maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddedeöngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmakşartıyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
2- Dayanılan Anayasa kuralı:
Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesinde dayanak tutulanAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir.
“Madde 92/5- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncaveya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca toplanarakaşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur.
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olupolmadığı sorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bunlarında Anayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu sonucuna varılmıştır. Konuhakkındaki gerekçeler, Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34,Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete;gün: 21.1.1975, sayı: 15125), bunların burana yinelenmesine gerek kalmamıştır.
Şu duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Şahap Arıç ve Halit Zarbun, bu görüşe katılmamışlardır.
İlk inceleme sonunda:
1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisiiçinde bulunduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşı oylarıyla ve oy çokluğuile;
2- Konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındaki incelemeninbaşka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliği ile;
Karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa Kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz eden Mahkemenin kararında uygulanacak yasa kuralınınbiçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştığı ve bu nedenle iptaligerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindekikural, Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrasıyle sınırlı olarakAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılıkararı ile, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarınaaykırı oluştuğundan ötürü iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır.
Şu halde 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi içinsaptanmış bulunan iptal nedeni, burada da geçerlidir. Bu neden, yukarıda gün vesayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısı gösterilenAnayasa Mahkemesi Kararında tüm ayrıntıları ile belirtilmiş olduğundan,bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Nihat O.Açkayalıoğlu, bu sonuca değişik gerekçe ile katılmıştır.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet SalihÇebi bu görüşe katılmamışlardır.
2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmışilkeye göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğegecikmeksizin konulması aslıdır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığıanlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamışve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasınagerek görülmemiştir.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
IV- SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (B) bendindeki kuralın Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniylebiçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 496. maddesi ile sınırlı olarak iptaline,Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi nin karşı oylarıyle ve oyçokluğuile;
2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun,Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşı oylarıyle ve oyçokluğu ile;
29.4.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Anayasa Mahkemesince;
a) İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazınincelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevine girdiğine;
b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddelerinin biçimyönünden iptaline;
c) İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152 nci maddesininikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya uygungörmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bu konulardaki karşıoylarım; (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılıResmî Güzetede yayımlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve20.11.1974 günlü) kararındaki karşıoy yazımın I, II, III nolu bentlerindetafsilatlı olarak yazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikteolduğundan, bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasayauygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I, II, IIInolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmî Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine dekatılmıyorum.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN