ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1976/11
Karar Sayısı : 1976/37
Karar Günü : 24.6.1976
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: YargıtayCeza Genel Kurulu.
İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 6. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasanın 12. maddesine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
I. OLAY:
Kız kaçırmak için başkasının evine bacadan giren iki sanıktanbirisi olay sırasında bir kişiyi öldürmüştür. Öteki bir başka kişiyi öldürmüşdiğerini de öldürmeğe kalkışmıştır. Tek kişiyi öldüren sanığa Türk CezaYasasının 450/8. maddesi gereğince ölüm cezası verilmiş, bu ceza, 1803 sayılıYasanın 1/D. maddesi uygulanarak 30 yıl ağır hapse çevrilmiş, hüküm Yargıtaycaonanarak kesinleşmiştir. Diğer sanık hakkında ise bir kişiyi öldürmekten TürkCeza Kanununun 450/8. ve 1803 sayılı Yasanın 1/D. maddesi uyarınca 30 yıl ağırhapis cezası, başka bir kişiyi öldürmeğe kalkışmaktan Türk Ceza Yasasının450/8., 62. ve 1803 sayılı Yasanın 1/C. maddelerine göre 8 yıl ağır hapiscezası verilmiş, ancak Türk Ceza Yasasının 77/1. maddesi uyarınca toplanıp eldeedilen 36 yıl ağır hapis cezasından 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikincifıkrası gereğince 12 yıl indirilerek sonuçta 24 yıl ağır hapis cezasıhükmedilmiştir. Bu hüküm Yargıtay Birinci Ceza Dairesince cezanın 36 yıl ağırhapis cezası olması gerekeceğinden söz edilerek bozulmuştur. Mahkeme hükmündedirendiğinden dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderilmiş, Ceza Genel Kuruluda bir kişiyi öldüren kişinin 30 yıl ağır hapis cezasına çarptırılmasına karşınbir kişiyi öldürüp diğer kişiyi de ayrıca öldürmeğe kalkışan kimsenin 24 yılağır hapis cezasına çarptırılması sonucun veren 1803 sayılı Yasanın 6.maddesinin ikinci fıkrası hükmünün Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğukanısına vararak Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca anılan kuralın iptaliistemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ:
İtirazın gerekçesi özetle 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı AfYasasının 6. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasanın eşitlik kuralına uymadığıbiçimindedir.
III. YASA METİNLERİ:
A. İptali istenen 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin 2. fıkrasıhükmü şöyledir:
………………………
Ancak, bu kanundan yararlanmış olmakla beraber Türk Ceza Kanununun77. maddesi gereğince, aynı neviden şahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkatcezaların birleştirilmesi sonucu, tatbik edilecek cezadan (12) yıl indirilir.
B. İlgili Yasa metinleri:
İptali istenen kuralın uygulanması, 1803 sayılı Yasanın 1. maddesihükmü ve Türk Ceza Kanununun 77. maddesi hükümleri ile ilgilidir.
1803 sayılı Yasanın 1. maddesi:
Madde 1- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan:
A) Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde, üst sınırı (12)yılı geçmiyen hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikteolarak para cezası ile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veyasanatın yapılmamasını veyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektirenfiiller hakkında takibat yapılmaz.
B) (12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut birmiktarı aşmıyan hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillenhükmedilmiş para cezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilercehaklarında para cezası tayin edilenler, “9 ncu madde hükmü saklı kalmakşartıyle” fer’i ve mütemmim cezalarıyle ceza mahkumiyetlerinin sonuçlarını dakapsamak üzere affedilmişlerdir.
C) Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezayaveya bununla birlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcıcezalarının (12) yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir.
D) Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayıölüm cezasına mahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağırhapse mahkûm edilenlerin cezaları da 24 yıl ağır hapse çevrilmiştir.
E) Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78sayılı, 218 sayılı ve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97 nci maddesiuyarınca cezaları kısmen veya tamamen affedilenlerle bu afların dışındakalanların aslî ve fer’i cezaları dayandıkları kanun hükümleri ayırtedilmeksizin bütün neticeleri ile birlikte ortadan kaldırılmıştır.
Türk Ceza Kanununun 77. maddesinin ilgili 1. bendi:
“Madde 77-1) Ayni neviden şahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkatcezaların birleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste25, sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez.”
C. Anayasanın dayanılan 12. maddesi hükmü şöyledir:
“Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din vemezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.”
IV. İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 25.3.1976 günüKâni Vrana, Şevket Müftügil, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, AbdullahÜner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, LûtfiÖmerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katılmalarıyle yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlarüzerinde durmuştur.
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli olup olmadığısorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasaya uygunlukdenetimine bağlı olup olmayacağı tartışılmış ve bunların da Anayasaya uygunlukdenetimine bağlı bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılıgerekçeler Anayasa Mahkemesi’nin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar:1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete, Gün:21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Şu duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır.
2- İncelemenin sınırlandırılması sorunu:
Sanıkların üzerine atılan suçların niteliğine göre, davadauygulanacak hüküm, 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrasıbulunduğundan, incelemenin bu fıkra ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
Nihat O. Akçakayalıoğlu, sözü geçen yasanın 6. maddesinin ikincive üçüncü fıkralarının birlikte incelenmesi gerektiği görüşünde bulunmuştur.
İlk inceleme sonunda verilen karar şöyledir:
“1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisiiçinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
2- İşin esasının 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Yasasının 6.maddesinin ikinci fıkrasıyle sınırlı olarak incelenmesine, Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının birlikteincelenmesi gerektiği yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
25.3.1976 gününde karar verildi.”
V. ESASIN İNCELENMESİ:
İşin esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile ilgiliAnayasa ve Millet Meclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlara ilişkin gerekçeler veYasama Meclisleri tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- Biçim yönünden Anayasaya aykırılık sorunu:
1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin tümünün Millet Meclisi GenelKurulunda son şeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynen kabuledildiği ve kesinleştiği, biçim yönünden Anayasanın 92. maddesi ile İçtüzükhükümlerine uygun bir şekilde yasalaştığı, yasanın kimi maddelerinde mevcutolan biçime ilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı konu ileilgili tutanakların incelenmesinden anlaşılmıştır.
2- Esas yönünden Anayasaya aykırılık sorunu:
İtiraz konusu yasa kuralının daha önce Anayasa Mahkemesince24.6.1976 günlü, Esas: 1976/7, Karar: 1976/35 sayılı kararla iptal edildiğianlaşılmış bulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine gerek bulunmadığısonucuna varılmıştır.
VI. SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Af Kanununun 6. maddesinin ikincifıkrasının yasalaşmasında biçim yönünden Anayasaya aykırılık bulunmadığınaoybirliği ile;
2- Sözü geçen kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin ikincifıkrası Esas: 1976/7, Karar: 1976/35 sayılı kararla iptal edilmiş olduğundan bukonuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
24.6.1976 gününde karar verildi.
Başkan
Kâni VRANA
Başkanvekili
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Fahrettin ULUÇ
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU