ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas sayısı:1976/12
Karar sayısı:1976/38
Karar günü:24/6/1976
Resmi Gazete tarih/sayı:21.9.1976/15714
İtirazyoluna başvuran Mahkeme: Yargıtay Ceza Genel Kurulu
İtirazınkonusu : 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı
"Cumhuriyetin50. Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun"un 6.maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasanın 12 maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
I.OLAY :
Birkişiyi öldürmeye kalkışmaktan ve diğer bir kişiyi de tasarlıyarak öldürmektensanık hakkında mahkemece Türk Ceza Kanununun 448, 62 ve 1803 sayılı Yasanın l/Cmaddesi gereğince 4 yıl, Türk Ceza Yasasının 450/4, 10 ve 1803 sayılı Yasanınl/C maddesi gereğince 30 yıl ağır hapis cezalan verilmiş bu cezalar toplanaraksanık sonuçta 34 yıl ağır hapis cezasına çarptırılmıştır.
Yargıtayincelemesi sırasında; Birinci Ceza Dairesi hükmün onanmasına karar vermiş,Cumhuriyet Başsavcılığı bu karara karşı cezanın 1803 sayılı Af Yasasının 6.maddesinin üçüncü fıkrasına göre 24 yıl ağır hapis sınırını geçemiyeceğindensöz ederek itirazda bulunduğundan dosya Yargıtay Ceza Genel Kurulunagönderilmiştir.
CezaGenel Kurulu inceleme sırasında; uygulanması gereken Af Yasasının 6. maddesininüçüncü fıkrasının Anayasanın 12. maddesinde yazılı eşitlik ilkesine aykırıolacağı kanısına vararak Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca anılankuralın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.
III.YASA METİNLERİ:
A-İptali istenen 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkra hükmü şöyledir.
Bukanun hükümlerinden yararlandıkları halde, mahkûmiyetlerinin toplamı Türk CezaKanununun 77. maddesinde belli edilen miktarlara ulaşmaması sebebiyle, ikincifıkrada öngörülen indirimlerden yararlanamayanların, bakiye şahsi hürriyetibağlayıcı muvakkat cezalarının birleştirilmesi sonucu tatbik olunacak cezalar;ayni neviden ağır hapis cezaları için (24) yılı, hapis cezaları için (13) yılıve başka neviden cezalar için (18) yılı geçemez.
B-İlgili Yasa metinleri :
1803sayılı Af Yasasının 1. maddesi:
Maddel- 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan:
a)Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde, üst sınırı (12) yılı geçmiyenhürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikte olarak para cezasıile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veya sanatın yapılmamasınıveyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektiren fiiller hakkında takibatyapılmaz.
b)(12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut bu miktarı aşmayanhürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillen hükmedilmiş paracezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilerce haklarında paracezası tayin edilenler, "9. madde hükmü saklı kalmak şartiyle" fer'ive mütemmim cezalariyle ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzereaffedilmişlerdir.
c)Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezaya veya bununlabirlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının (12)yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir.
d)Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayı ölüm cezasınamahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağır hapse mahkûmedilenlerin cezaları da 24 yıl ağır hapse çevrilmiştir.
e)Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78 sayılı, 218 sayılıve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97. maddesi uyarınca cezaları kısmenveya tamamen affedilenlerle bu afların dışında kalanların asli ve fericezaları, dayandıkları kanun hükümleri ayırt edilmeksizin bütün neticeleri ilebirlikte ortadan kaldırılmıştır.
TürkCeza Kanununun 77. maddesinin ilgili 1. bendi:
"Madde77) l- aynı neviden şahsi hürriyeti bağlayıcı muvakkat cezalarınbirleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste 25,sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez."
C-Anayasa Hükümleri:
Anayasanındayanılan 12. maddesi hükmü şöyledir:
"Herkes,dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımıgözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz."
IV.İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 25/3/1976 günü Kani Vrana, ŞevketMüftügil, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel,Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nunkatılmalariyle yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerindedurmuştur :
1-Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli olup olmadığı sorunu:
Suçve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlıolup olmayacağı tartışılmış ve bunların da Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlıbulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı gerekçeler AnayasaMahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas: 1974/34 Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyleaçıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete, Gün: 21/11/1975 sayı: 15125), bunlarınburada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Şuduruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğuaçıktır.
HalitZarbun bu görüşe katılmamıştır.
2-İncelemenin sınırlandırılması sorunu:
Sanığınüzerine atılan suçların niteliğine göre, davada uygulanacak hüküm 1803 sayılıyasanın 6. maddesinin üçüncü fıkrası bulunduğundan incelemenin bu fıkra ilesınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
NihatO. Akçakayalıoğlu, sözü geçen yasanın 6. maddesinin ikinci ve üçüncüfıkralarının birlikte incelenmesi gerektiği görüşünde bulunmuştur.
İlkinceleme sonunda verilen karar şöyledir:
"l-İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğuna HalitZarbun'un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
2-İşin esasının 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Af yasasının 6. maddesinin üçüncüfıkrasıyla sınırlı olarak incelenmesine Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun aynımaddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının birlikte incelenmesi gerektiği yolundakikarşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
25/3/1976gününde karar verildi."
V.ESASIN İNCELENMESİ:
İşinesasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile ilgili Anayasa ve MilletMeclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve Yasama Meclisleritutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
l-Biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu :
1803sayılı Af Yasasının 6. maddesinin tümünün Millet Meclisi Genel Kurulunda sonşeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynen kabul edildiği vekesinleştiği anlaşıldığından biçim yönünden Anayasa'nın 92. maddesi ile içtüzükhükümlerine uygun şekilde yasalaştığı, kanunun bazı maddelerinde mevcut olanbiçime ilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı anlaşılmıştır
2-Esas yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu:
AnayasaMahkemesi 24/6/1976 günlü ve Esas: 1976/7 Karar: 1976/35 sayılı karariyle, 1803sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrasını Anayasa'nın 2. ve 12.maddelerinde yazılı ilkeler" aykırı bularak iptal etmiştir
Buiptal kararında belirtilen gerekçeler, iptali istenen üçüncü fıkra hükmü içinde geçerlidir. Çünkü kuralların amacı ortak olup, iptali istenen üçüncü fıkra,cezaların toplam miktarına göre ikinci fıkradaki indirimden yararlanamayanlarındurumuna ilişkindir ve ikinci kez bir indirimi öngörmektedir.
Birtek suç işleyen ve ölüme mahkûm edilen kimsenin cezası af yasasına göre 30 yılağır hapse çevrilip böylece infaz edilmektedir. Ölüm cezasını gerektiren birsuçla birlikte yine ağır cezalı bir suç işleyen kimsenin bu cezalarının toplamıTürk Ceza Kanununun 77. maddesinde yazılı üst sınıra varmadığı takdirde(örneğin olayımızda ağır hapis cezası için öngörülen 36 yıllık üst sınırınaltında 34 yıl ağır hapiste kalmıştır) tüm ceza tutarı 24 yıla indirilmektedir.Yasanın gerekçesi ile Yasama Meclisleri tutanaklarına göre maddenin başka türlüanlaşılmasına olanak yoktur. Böylece bir suçu bir kez işleyenin aynı suçubirden fazla İşleyenden daha çok ceza görmesi sonucunu veren bu yasa kuralıAnayasanın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı gibi,12, maddesinde açıklanan eşitlik ilkesine de aykırı düşmektedir. Bu nedenlerle15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkrasının iptalinekarar verilmelidir.
NihatO. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
VI.SONUÇ :
1-15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 6. maddesinin üçüncü fıkrasınınyasalaşmasında biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık bulunmadığına oybirliği ile,
2-Sözü geçen kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin üçüncü fıkrasınınAnayasaya aykırı olduğuna ve iptaline Nihat O. Akçakayalıoğlunun karşıoyuyla veoyçokluğuyla 24.6.1976 gününde karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Ahmet Akar
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
64.maddesiyle genel ve özel af ilânı yetkisini Türkiye Büyük Millet Meclisinebırakan Anayasa, bağışlamayı kısıtlayan hükümler koymamış olduğuna göre,
Anayasaldenetim, bir bölüm suç ve cezaların affedilişini eleştirerek değil, ancak,bağışlanana bakılınca bir diğer bölüm suç ve cezanın bağışlanmayışının temelilkelere ve örneğin "eşitlik" esasına ters düşüp düşmediğininaraştırılması biçiminde olmak gerekir.
Olaydaise, "affedilmeyenler" yönünden yapılmış bir başvurma yoktur ve budurumda, itirazın reddi zorunludur.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu