ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1976/15
Karar Sayısı : 1976/17
Karar Günü : 18.3.1976
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: İstanbulÜçüncü Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 2. maddesinin (B) bendinin iptali istemidir.
I- OLAY:
Türk Ceza Kanununun sanık hakkında uygulanacak 205. maddesinin (B)bendinin, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlereuyulmadan yasalaştırıldığı Cumhuriyet Savcılığınca ileri sürülmüş, bu sav,Mahkemece de ciddî görülerek (B) bendinin iptali için, Anayasanın değişik 151.ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca AnayasaMahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II- İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ:
İtiraz yoluna başvuran Mahkemece, 1803 sayılı Af Yasasının 2.maddesinin (B) bendinin, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülenbiçim kuralına aykırı olarak yasalaştığı ileri sürülmüştür.
III- YASA METİNLERİ:
1- İtiraz konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu(B) bendi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A) …………
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 üncümaddesinin 1 inci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493,495, 496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 ncu maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyen hakkında ilgili maddedeöngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmakşartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
2- Dayanılan Anayasa kuralı:
Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesinde dayanılan Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Madde 92/5- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncaveya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca toplanarakaşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur.
1-Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olupolmadığı sorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa’yauygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bunlarında Anayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu sonucuna varılmıştır. Konuhakkındaki gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34,Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete;gün 21.1.1975, sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek kalmamıştır.
Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Halit Zarbun, bu görüşe katılmamıştır.
2- Esasın incelenmesindeki sınır sorunu:
Sanık hakkındaki kamu davasında uygulanacak Türk Ceza Kanununun205. maddesinin, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin itirazkonusu (B) bendinde yer alması ve olayda (B) bendinin sözü geçen madde yönündendavada uygulanacak kanun kuralı olması nedeniyle, Anayasa Mahkemesi işinesasını, ancak (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 205. maddesi ile sınırlı olarakinceleyebilir.
Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
Yukarıda açıklanan sorunların incelenmesi sonunda:
1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisiiçinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşı oyuyla ve oyçokluğu ile;
2- Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
3- İşin esasının 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendininTürk Ceza Kanununun 205. maddesi ile sınırlı olarak incelenmesine, Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun (B) bendinin tümünün incelenmesi gerektiği yolundakikarşıoyuyla ve oyçokluğu ile;
Esasın incelenmesinin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesineoybirliğiyle;
Karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak Yasa kuralınınbiçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptaligerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindekikural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarakAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılıkarariyle, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarınaaykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15133sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır.
Şu halde, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada da geçerlidir. Bu neden, yukarıdagün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısıgösterilen Anayasa Mahkemesi kararında tüm ayrıntıları ile belirtilmişolduğundan, bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu, bu sonuca değişikgerekçe ile katılmışlardır.
Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi, bu görüşekatılmamışlardır.
2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, özel birdurum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün gecikmeksizin yürürlüğe konulmasıasıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış bir kuralınyürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu nedenle de iptalhükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir.
Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç, Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92/5.maddesinde açıklanan yönteme aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçimyönünden ve Türk Ceza Kanununun 205. maddesi açısından iptaline Muhittin Gürünve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve Halit Zarbun, AhmetKoçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoyları ile ve oyçokluğu ile;
2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasınayer olmadığına Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç ve NihatO. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
18.3.1976 gününde karar verildi.
Başkan
Kâni VRANA
Başkanvekili
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Karşı oy ilişiktedir.
Üye
Ahmet KOÇAK
Karşı oy eklidir.
Üye
Fahrettin ULUÇ
Karşı oy eklidir.
Üye
Muhittin GÜRÜN
Karşıoy eklidir.
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım görev ve süreye ilişkin gerekçelerle, çoğunluğun bukararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan AnayasaMahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararındaaçıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50. yılı dolayısıyle çıkarılan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle –esasıincelenmeksizin- TCK.nun 205 açısından iptaline karar verilmiş olmasına göreYasama organının bu hükmü yeniden düzenleme ve şekle aykırılığı giderip maddeyiyeniden yürürlüğe koyma yetkisi mevcut bulunmaktadır. O halde Yasama organınabu yetkisini kullanabilme olanağının verilmesi zorunluğu ortaya çıkmaktadır.
Yasama Organının bu yetkisini kullanabilmesi de, Anayasa Mahkemesiiptal kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak Anayasanın 152.maddesi hükmü gereğince, iptal kararının yürürlüğe girmesi için uygun veyeterli bir sürenin verilmesine bağlı bulunmaktadır. Böyle bir süre verilmediğitakdirde, iptal kararı, Resmî Gazetede yayımlandığı tarihde iptal edilen kanunhükmü yürürlükten kalkacak ve bu suretle Yasama Organının bu hükmü yenidendüzenleyip yürürlüğe koymasına fırsat ve olanak kalmamış olacaktır.
Anayasanın 152. maddesinin ikinci fıkrasında, gereken hallerde biryıla kadar süre verilebileceği açıklanmıştır.
Olayda, Anayasanın sözü edilen 152. maddesindeki (gereken haller)koşulunun bulunup bulunmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesi gereğince genel ve Özel Af ilân etmekyetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Büyük Millet Meclisi,kuşkusuz Affın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. AnayasaMahkemesinin görüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün,Esas: 1964/12, Karar 1964/47, Anayasa Mahkemesi kararlar dergisi cilt 2, S.176)
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak 1803sayılı Af Kanunuyle bir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken birbölüm suçların cezalarından 12 yıl, diğer bölüm suçların cezalarından iseyalnız beş yılı affetmeği uygun bulmuş ve bu arada TCK.nun 205. maddesindeyazılı (Devlet namına yapılan alım ve satımlara fesat karıştırarak irtikâptabulunmak) suçunu tamamen değil ancak beş yılının affedilmesini öngörmüştür.
İptal kararının yürürlüğe girmesi hususunda süre verilmemesihalinde, iptal kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte Af kanununun sözüedilen hükmü yürürlükten kalkacak ve böylece yukarda yazılı irtikâp suçunuişlemiş olanlar da Kanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına beş yıl değil 12yıllık Afdan yararlanmış olacaktır.
Bundan başka, bu dâvada uygulanacak olan TCK.nun 205. maddesihükmüne göre, zararın sanığa ödettirilmesi gerekmektedir. Bu olayda ise,sanığın bu hareketiyle Maliye Hazinesine 1424.730 (Bir milyon, dört yüz yirmidört bin, yedi yüz otuz) lira zarar verdiği öne sürülmüştür. Bu olaydauygulanacak Af Kanununun 2. maddesinin (B) fıkrası gereğince sanığın beş yıllıkafdan yararlanabilmesi, Maliye Hazinesine vermiş olduğu yukarda miktarı yazılızararı ödemesi şartına bağlı tutulmuştur. Bu hüküm iptal edildiğinde, yenidendüzenlenmesi için süre de verilmediğine göre, sanık Maliye Hazinesinin buzararını ödemeksizin beş yıl yerine, 12 yıllık aftan istifade etmiş olacaktırve böylece Yasama Organının ve Anayasanın maksadına uymıyan bir durum meydanagelmiş olacaktır.
Yukarıda yazılı nedenler, iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günükararlaştırılmasını zorunlu hale getirmektedir.
Açıkladığımız bu nedenler dolayısıyle, iptal hükmünün yürürlüğüiçin süre verilmemesi kararına karşıyız.
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Fahrettin ULUÇ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoyyazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararınınaynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıki kararda (1976/15-17), kanun teklif ve tasarılarınınCumhuriyet Senatosundaki görüşmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmişbulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de budeğişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyenmaddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve MilletMeclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenintoptan Millet Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı AfKanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuşolmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bu görüş, Anayasanın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerineaykırı bulunmaktadır.
İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı AnayasaMahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmişolduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete-günler: 12.7.1974,29.1.1975; sayılar: 14943: S: 9-12; 15133: S. 19-20)
Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararıngerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
29.1.1975 günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananMahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralıbendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale dair görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C. Anayasası 92 nci madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından“oylanacak metin” ve “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazetedeyayımlanan Mahkememiz 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı kararına bağlı karşıoyyazımda açıkladığım,
Resmi Gazete’nin 21.Ocak.1975 günlü, 15125 sayısında yayımlananMahkememiz 28.11.1974 günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmüyürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim,
Görüş ve düşüncelerimle anayasal denetime konu yapılan kural’ıniptali gerekçesine ve iptal hükmü yürürlüğü için ayı bir günkararlaştırılmayışına karşıyım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU