ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1976/20
Karar Sayısı : 1976/39
Karar Günü : 24.6.1976
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: KeskinAğır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındakiKanun”un 6. maddesinin üçüncü fıkrasının fıkrasının Anayasanın 12. maddesine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
I. OLAY:
Kan gütmeden dolayı hasmını pusu kurarak öldürmeğe kalkışan vefirar eden sanık iki yıl kadar sonra aynı hasmını öldürdükten sonra yakalanmış,mahkemece her iki suç için açılan davalar birleştirilip sanığa, öldürmeğekalkışmaktan Türk Ceza Kanununun 450/10, 62, 59, 98 ve 1803 sayılı Yasanın 1/C,7/B. maddelerine göre 4 yıl 8 ay ağır hapis cezası, öldürmekten Türk CezaKanununun 450/4-10, 59, 98 ve 1803 sayılı Yasanın 1/D. ve 7/B. maddeleriuyarınca 24 yıl ağır hapis cezası verilip bu cezalar toplanmış ve 1803 sayılıYasanın itiraz konusu 6. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince sonuç olarak 24yıl ağır hapis cezası hükmedilmiştir.
Bu hüküm Yargıtay 1. Ceza Dairesince sanığa eksik cezaverildiğinden söz edilerek bozulmuştur.
Bozma kararı üzerine mahkemece, duruşmanın ilk oturumunda, davadauygulanması gereken 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkrası hükmününAnayasaya aykırı bulunduğu kanısına varılarak Anayasanın değişik 151. maddesiuyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ:
İtirazın gerekçesi özetle: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 6.maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasanın eşitlik kuralını düzenliyen 12.maddesine aykırı olduğu biçimindedir.
III. YASA METİNLERİ:
A. İptali istenen 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkrasıhükmü şöyledir:
………………………
Bu kanun hükümlerinden yararlandıkları halde, mahkûmiyetlerinintoplamı Türk Ceza Kanununun 77. maddesinde belli edilen miktarlara ulaşmamasısebebiyle, ikinci fıkrada öngörülen indirimlerden yararlanamıyanların, bakiyeşahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkat cezaların birleştirilmesi sonucu tatbikolunacak cezalar; ayni neviden ağır hapis cezaları için (24) yılı, hapiscezaları için (13) yılı ve başka neviden cezalar için (18) yılı geçemez.
B. İlgili Yasa Metinleri:
1803 sayılı Yasanın 1. maddesi:
Madde 1- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan:
a) Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde, üst sınırı (12)yılı geçmiyen hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikteolarak para cezası ile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veyasanatın yapılmamasını veyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektirenfiiller hakkında takibat yapılmaz.
b) (12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut birmiktarı aşmıyan hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillenhükmedilmiş para cezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilercehaklarında para cezası tayin edilenler, “9 uncu madde hükmü saklı kalmakşartıyle” fer’i ve mütemmim cezalarıyle ceza mahkumiyetlerinin sonuçlarını dakapsamak üzere affedilmişlerdir.
c) Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezayaveya bununla birlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcıcezalarının (12) yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir.
d) Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayıölüm cezasına mahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağırhapse mahkûm edilenlerin cezaları da 24 yıl ağır hapse çevrilmiştir.
e) Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78sayılı, 218 sayılı ve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97 nci maddesiuyarınca cezaları kısmen veya tamamen affedilenlerle bu afların dışındakalanların aslî ve fer’i cezaları dayandıkları kanun hükümleri ayırtedilmeksizin bütün neticeleri ile birlikte ortadan kaldırılmıştır.
Türk Ceza Kanununun 77. maddesinin ilgili 1. bendi:
“Madde 77-1) Ayni neviden şahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkatcezaların birleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste25, sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez.”
C. Anayasa Hükümleri:
Anayasanın dayanılan 12. maddesi hükmü şöyledir:
“Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din vemezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.”
IV. İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 25.3.1976 günüKâni Vrana, Şevket Müftügil, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, AbdullahÜner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, LûtfiÖmerbaş, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katılmalarıyle yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlarüzerinde durmuştur.
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli olup olmadığısorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasaya uygunlukdenetimine bağlı olup olmayacağı tartışılmış ve bunların da Anayasaya uygunlukdenetimine bağlı bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılıgerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar: 1974/50sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete, Gün:21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Şu duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesi’nin görevi içindebulunduğu açıktır.
Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır.
2- Dosyanın eksiği olup olmadığı sorunu:
1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, sanık hakkındakicezadan ikinci kez indirim yapılamayacağına ilişkin Yargıtay kararına,mahkemece uyulup uyulmadığı belirtilmeden Anayasa Mahkemesine başvurulması,esasın incelenmesine etkili görülmediğinden, bu durum 22.4.1962 günlü, 44sayılı Yasanın 27. maddesi kapsamına giren bir eksiklik sayılmamıştır.
Şekip Çopuroğlu ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşekatılmamışlardır.
İlk inceleme sonunda verilen karar şöyledir:
“1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisiiçinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
2- Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesineŞekip Çopuroğlu ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğuyla,
13.4.1976 gününde karar verildi.”
V. ESASIN İNCELENMESİ:
İşin esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile ilgiliAnayasa ve Millet Meclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlara ilişkin gerekçeler veYasama Meclisleri tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtirazın biçim yönünden incelenmesi:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin tümünün MilletMeclisi Genel Kurulunda son şeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynenkabul edildiği ve kesinleştiği, biçim yönünden Anayasanın 92. maddesi ileİçtüzük hükümlerine uygun bir şekilde yasalaştığı, kanunun kimi maddelerindekibiçime ilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
2- İtirazın esas yönünden incelenmesi:
İtiraz konusu yasa kuralının başka bir işte incelenerek AnayasaMahkemesince 24.6.1976 günlü, Esas: 1976/12, Karar: 1976/38 sayılı kararlaiptal edildiği anlaşılmış bulunduğundan, bu konuda yeniden karar verilmesinegerek bulunmamaktadır.
VI. SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Af Kanununun 6. maddesinin ikincifıkrasının yasalaşmasında biçim yönünden Anayasaya aykırılık bulunmadığınaoybirliği ile;
2- Sözü geçen Kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin üçüncüfıkrası Esas: 1976/12, Karar: 1976/38 sayılı kararla iptal edilmiş olduğundanbu konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
24.6.1976 gününde karar verildi.
Başkan
Kâni VRANA
Başkanvekili
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Fahrettin ULUÇ
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU