Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1976/32, K.1976/56 Sayılı Karar - 23/12/1976

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1976/32

Karar sayısı:1976/56

Karar günü:23/12/1976

Resmi Gazete tarih/sayı:22.3.1977/15886

İptaldavasını açan : Demokratik Parti Millet Meclisi Grubu.

İptaldavasının konusu : 6/3/1976 günlü, 15520 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan 27/2/1976 günlü, 1940 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976yılı Bütçe Kanunu" nün 8. maddesinin Anayasa'nın 10/2., 41/1. ve 126/3.maddelerine aykırı olduğu öne sürülerek iptaline karar verilmesi işlenmiştir.

II-YASA METİNLERİ:

l-İptali istenen Yasa kuralı:

27/2/1976günlü, 1940 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe Kanunu"nun iptali istenilen 8. maddesi 6/3/1976 günlü, 15520 sayılı Resmi Gazete'dekimetne göre şöyledir:

Madde8- "Mazbut vakıflarda ilgililerin intifa hakları, Vakıflar Nizamnamesineek 23/12/1937 ve 13/10/J939 tarihli nizamnamelere göre ödenir."

2-Dayanılan Anayasa kuralları:

DavacınınAnayasa'ya aykırılık savının dayanağı olarak ileri sürüldüğü Anayasa maddeleriile kararın dayandığı Anayasa maddelerinin konu ile ilgili kuralları şöyledir:

Madde10- "Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temelhak ve hürriyetlere sahiptir.

Devlet,kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukukdevleti ilkeleriyle bağdaşamıyacak surette sınırlıyan siyasi, iktisadi vesosyal bütün engelleri kaldırır; insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesiiçin gerekli şartları hazırlar."

Madde41/1- "İktisadi ve sosyal hayat, adalete, tam çalışma esasına ve herkesiçin insanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesi sağlanması amacına göredüzenlenir."

Madde64/1- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Anayasa değişikliği) "Kanun koymak,değiştirmek ve kaldırmak, Devletin bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek, para basılmasına genel ve özel af ilanına,mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine kararvermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir."

Madde92- "Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.

MilletMeclisinde kabul değiştirerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.

MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.

MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğugibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabuledilirse 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında vegenel kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmıyan hallerdebir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,Cumhuriyet Senatosunca Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmiş sayılır.Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.

YasamaMeclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasi partilerle ilgilitasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukarıdaki fıkralar hükümleriuygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin Birleşiktoplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının saltçoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır."

Madde93- "Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunlarıon gün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır."

Madde94- "Genel ve katma bütçe tasarıları ile milli bütçe tahminlerini gösterenrapor, mali yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.

Butasanlar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasi parti gruplarının vebağımsızların oranlarına çare temsili gözönünde tutulur.

KarmaKomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün irinde karara bağlanır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, Karma Komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve mali yılbaşına kadar karara bağlanır.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerin, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur..

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar."

"Madde126- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.

Kanun,kalkınma planlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. BütçeKanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz."

III-İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 10/6/1976 gününde Kani Vrana, ŞevketMüftügil, Ahmet Akar, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu,Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi,Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıylayapılan ilk inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuşve şu sonuçlara varılmıştır :

1-Anayasa'ya aykırılığı öne sürülerek 8. maddesi dava konusu yapılan 27/2/1976günlü, 1940 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 Yılı Bütçe Kanunu"6/3/1976 günlü, 15520 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Dava dilekçesiAnayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince 25/5/1976 tarihinde Başkâtipliğe havaleedilerek 748 sıra ve 1976/32 esas sayısını almıştır. Böylece davanın,Anayasa'nın 150. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasa'nın 22., 26. maddelerikurallarına göre süresinde açıldığı anlaşılmıştır.

2-Dava dilekçesini, Demokratik Parti Millet Meclisi Grup Başkanvekiliimzalamıştır. Dosyada bulunan 25 Mayıs 1976 günlü, 7 sayılı grup kararından bukişinin Grup Başkanvekili olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Bu nedenle kendisininbu sıfatını doğrulayan ayrı bir belgenin aranmasına gerek görülmemiştir. AhmetH. Boyacıoğlu, dosyada böyle bir belgenin bulunmamasının 22/4/1962 günlü, 44sayılı Yasa'nın 26. maddesi uyarınca eksiklik sayılması gerektiği görüşünü önesürmüştür.

3-22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasa'nın 25. maddesinin (2) işaretli bendine göresiyasi parti grupları adına iptal davası, grup başkanları veya vekilleritarafından açılır. Bu dava, yukarıda da belirtilmiş olduğu gibi DemokratikParti Millet Meclisi Grup Başkanvekili tarafından açılmıştır. Anayasa'nındeğişik 149. maddesindeki kural karşısında 44 sayılı Yasa'nın iptal davasıaçmak için yetki verdiği görevlinin, dava açılmasına ilişkin grup kararındaveya grupça alınan ayrı bir kararda dava açmakla yetkili kılındığının ayrıcabelirtilmesine gerek bulunmamaktadır. Ziya Önel, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu,Adil Esmer ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.

4-Yukarıda sözü edilen kurala göre siyasi parti gruplarının, iptal davasıaçabilmeleri için, genel kurullarının en az üye tam sayısının salt çoğunluğuile bu konuda bir karar almaları gerekir. Davacı siyasi parti grubu üyetamsayısının kaç kişiden oluştuğu ve dava açılmasına ilişkin kararı kaç oylaalındığı dosyadaki belgelerden anlaşılamamıştır. Bu durumları belirten onanlıbir belgenin dosyada bulunmaması 44 sayılı Yasa'nın 26. maddesine göre eksikliksayıldığından, bu konudaki açıklamanın otuz gün içinde bildirmesi gereğinindavacı siyasi parti grubuna tebliğine oybirliği ile karar verilmiştir.

5/10/1976gününde, Kani Vrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, Halit Zarbım, Ziya Önel,Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, LûtfiÖmerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H.Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, davacı siyasipartinin Millet Meclisi grubunun 10/6/1976 günlü ilk inceleme kararı uyarıncasüresinde gönderdiği açıklama yazısı incelenmiştir.

15/7/1976günlü, 508 sayılı bu yazıya göre, iptal davası açılmasına ilişkin kararınalındığı günde Demokratik Parti Millet Meclisi Grubunun 23 üyesi vardır;bunlardan 18 üye toplantıya katılmış ve adı geçen karara katılan üyelerintamamı olumlu oy vermişlerdir. 22/4/1962 günlü 44 sayılı Yasa, siyasi partigruplarının, Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılmasına ilişkin kararları,genel kurullarının üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alınmasını yeterligördüğüne göre, 23 üyeden oluşan Demokratik Parti Millet Meclisi Grubu GenelKurulunun 18 üyesinin oyu ile alınan ve 27/2/1976 günlü, 1940 sayılı Yasa'nın8. maddesinin iptali için dava açılmasına dair olan 25 Mayıs 1976 günlü, 7sayılı karar yasanın öngördüğü yönteme uygun bulunmaktadır.

Böylecedosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.

IV-ESASIN İNCELENMESİ :

Davanınesasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, 1940 sayılı "Vakıflar GenelMüdürlüğü 1976 Yılı Bütçe Kanunu" nun iptali istenen 8. maddesi, dayanılanAnayasa ilkeleri, bunlara ilişkin gerekçeler ve başka yasama belgeleri, davaile ilişkisi bulunan Öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Anayasa'yaaykırılık sorununun çözümü için önce iptali istenen kuralın niteliğinin vehangi amaçla adı geçen Bütçe Kanununa alındığının saptanması ve varılansonuçlara göre Anayasa'ya aykırı olup olmadığının araştırılması gerekmektedir.

A-İptali istenen kuralın niteliği :

l-27/2/1976 günlü, 1940 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 Yılı BütçeKanunu" nun iptali istenen 8. maddesi, mazbut vakıflarda ilgililerinintifa haklarının Vakıflar Nizamnamesine ek 23/12/1937 ve 13/10/1939 tarihlinizamnamelere göre ödeneceğini açıklamaktadır. Bu maddede adı geçen tüzüklerdenilki "Vakıflarda intifa haklarının ne suretle tespit ve ita edileceğihakkında, 17/7/1939 tarihli Vakıflar Nizamnamesine Ek Nizamname" adınıtaşımakta ve mazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklarının esaslarını veödeme şeklini belirtmektedir, ikinci tüzük ise, yine intifa hakları ile ilgiliolmak üzere, birinci tüzüğe kimi maddeler eklemiştir.

2762sayılı "Vakıflar Kanunu" nun 39. maddesi de aynı konuyudüzenlemiştir. Bu maddenin ikinci fıkrası .......alâkalıların vakfiyeye göreintifa haklan mahfuzdur." kuralı ile, mazbut vakıflarda ilgililerinvakfiyede belirtilen intifa haklarını saklı tutmuştur. Bu kurala göre,ilgililerin intifa haklarının vakfiyede saptanmış olan koşullar uyarıncaödenmesi gerekir.

Böylecemazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklarının ödenmesi konusu hem yasa ilehem de bu yasaya dayanan tüzüklerle düzenlenmiş bulunmaktadır. Hal böyle iken,"Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 Yılı Bütçe Kanunu" nun iptali istenen8. maddesi ile, intifa haklarının ödenmesinde, yasa kuralının bir yanabırakılarak, sadece tüzük kurallarının uygulanması sağlanmak istenmiştir.

Budurum sözü geçen, Bütçe Kanunu yolu ile 2762 sayılı "Vakıflar Kanunu"nda değişiklik yapmakta olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Herne kadar, 2762 sayılı Yasa'nın 39. maddesinin yürürlükten kaldırılmamışolmasına ve sözü geçen değişikliğin bir mali yıl için geçerli olup yılınbitmesiyle yasa kuralının kendiliğinden yürürlüğünü sürdürmeye başlayacağınabakılarak bütçe kanunu kuralının 2762 sayılı Yasa'da değişiklik meydanagetirmediği düşünülebilirse de, bir mali yıl içinde yasanın asıl kuralınınuygulanmasının durduğu ve adı geçen tüzük kuralları doğrultusunda uygulamayızorunlu kıldığı da bir gerçektir. Kaldı ki bu kural Vakıflar Genel Müdürlüğübütçe yasalarında 1974 yılından beri yinelenmekle süreklilik kazanmışbulunmaktadır. Şu halde Bütçe Kanununun, asıl kanunu belli bir süre içindeğiştirmiş olduğu kuşkusuzdur.

2-2762 sayılı "Vakıflar Kanunu" hükümlerine göre, mazbut vakıflar, ayrıayrı tüzel kişiliklerini kaybetmiş ve tamamı mali yönden birleşmişolduklarından bunların gelirleri ve giderleri, kendilerini yönetmekle görevlikılınan Vakıflar Genel Müdürlüğü bütçesinde yer alır. Öte yandan dava konusumadde, mazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklarının ödeme biçiminidüzenlediğine göre, mali bir nitelik de taşımaktadır. Ancak gerek maddenin buniteliği, gerekse mazbut vakıfların gelir ve giderlerinin Vakıflar GenelMüdürlüğü Bütçesi içinde gösterilmesi, aşağıda ayrıntılı olarak açıklanacağıüzere söz konusu kuralın "bütçe ile ilgili kural" deyiminin kapsamıiçinde sayılması İçin yeterli değildir.

B-İptali istenen maddenin Anayasa'ya aykırılığı sorunu;

"VakıflarGenel Müdürlüğü 1976 Yılı Bütçe Kanunu" nun 8. maddesi kuralınınAnayasa'nın, 64. 92. 93. 94. ve 126. maddelerindeki kurallar açısındanincelenmesi, aşağıda açıklanan sonuçları vermektedir:"

l-Anayasa'nın değişik 64. maddesi açısından inceleme:

Anayasa'nındeğişik 64. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkilerinigöstermektedir. Maddenin ilk fıkrasında (kanun koymak, değiştirmek vekaldırmak) ve ondan sonrada (Devletin Bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek) işleri bu yetkiler arasında sayılmaktadır.

Görüldüğügibi Anayasa, (Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak) işi ile ( bütçe kanuntasarılarını görüşüp kabul etmek) İşini ayrı nitelikte yetki alanlarısaydığından değişik biçimde belirlemek yolunu seçmiştir.

Böylecebütçe kanunlarını öteki yasalardan ayrı tutan Anayasa ilkesi karşısında: biryasa hükmünün ancak aynı nitelikte olarak hazırlanıp kabul edilen bir başkayasa hükmü ile değiştirilebilmesinin veya kaldırılabilmesinin mümkünolabileceğini, bunun gibi bütçe kanunları hükümlerinin de aynı niteliktehazırlanmış ve kabul edilmiş bulunan bütçe kanunu ekleriyle değiştirilebileceğinikabul etmenin zorunlu olduğu ,doğal olarak, ortaya çıkmaktadır.

Buaçıklamadan, bir yasa hükmünün bütçe kânunu ile veya bir bütçe kanunu hükmününgenel anlamdaki bir yasa hükmü ile değiştirilmesine veya kaldırılmasına Anayasailkelerinin olanak tanımadığı kolayca anlaşılmaktadır.

Halböyle iken, "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 Yılı Bütçe Kanunu" nun 8.maddesi, yukarda açıklanmış olduğu gibi, 2762 sayılı Yasa'nın 39. maddesininuygulanmasını 1976 mali yılı içinde geçerli olmak üzere ertelemiş ve sonuçolarak onu değiştirmiş olduğundan Anayasa'nın 64. maddesine aykırıbulunmaktadır.

2-Anayasa'nın 92. 93. ve 94. maddeleri açısından inceleme:

Anayasa,sözü geçen maddelerinde, kanun tasarı ve teklifleri ile bütçe kanunutasarılarının Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülüp kabul edilmelerini veCumhurbaşkanınca yayınlanmak suretiyle yürürlüğe konulmalarını ayrı yöntem vekurallara bağlamıştır.

Anayasa'nın92. maddesine göre kanun tasarı ve tekliflerinin önce Millet Meclisinde, sonrada Cumhuriyet Senatosunda görüşülüp kabul edilmesi; Meclislerde değişiksonuçlara varılmışsa her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşitsayıdaki üyelerden kurulu karma komisyonda görüşüldükten sonra işin MilletMeclisinde kesin sonuca bağlanması gerekmektedir. Millet Meclisinde ve C.Senatosundaki oylamalarda aranacak yeter sayılar, çeşitli olasılıklar gözönündebulundurularak maddede belirlenmektedir. Bu kurallara uygun olarak kanunlaşanve yayınlanmak üzere kendisine gönderilen metinleri Cumhurbaşkanının on güniçinde yayınlaması da 93. maddenin gereği bulunmaktadır. Yine aynı madde,Cumhurbaşkanına, uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmek üzeregerekçesini göstermek kaydiyle, on gün içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinegeri gönderme yetkisi vermekte, T.B.M. Meclisinin yine kabulü halindeyayınlanma zorunluğunu koymaktadır.

Bunakarşılık Bütçe Kanunu taşanları için Anayasa'da değişik bir yöntemin kabuledildiği görülmektedir.

Gerçekten,Anayasa'nın 94. maddesine göre Bütçe Kanunu tasarısı önce otuzbeşmilletvekilinden ve onbeş C. Senatosu üyesinden kurulu elli kişilik bir karmakomisyona verilir. Karma Komisyonun kuruluşunda iktidar grubuna ve gruplarınaen az otuz üyelik verilmek şartiyle siyasi parti gruplarının ve bağımsızlarınoranlarına göre temsilinin gözönünde tutulması gerekir.

KarmaKomisyonca kabul edilen metin, önce C. Senatosunda, sonra tekrar KarmaKomisyonda, sonra da Millet Meclisinde görüşülerek karara bağlanır. TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, meclislerin genel kurullarında, bakanlık ve dairebütçeleriyle katma bütçeler üzerindeki düşüncelerini ancak her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye BüyükMillet Meclisi üyeleri, bütçe Kânunu tasarılarının genel kurullarda görüşülmesisırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifler yapamazlar.

Görüldüğügibi Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri ve dolayısiyle meclisler, bütçe kanuntasarılarının görüşülmesinde ve kabulünde öteki kanun tasarı ve tekliflerindeolduğu gibi tam bir serbestlik içinde değildirler. Bir takım sınırlamalarlabağlıdırlar.

Öteyandan, Anayasa'nın 93. maddesi, yayınlanmak üzere, kendisine gelen bütçekanunlarını bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine gerigönderebilme yetkisini Cumhurbaşkanına vermemiş, açık bir hükümle bunu yetkidışı bırakmıştır.

Burayakadar yapılan açıklamalardan doğal olarak çıkarılacak sonuç, Anayasa'nınbirbirinden tümüyle ayrı olarak düzenlediği bu değişik yasama yöntem vebiçimlerinden belli birisine göre oluşturulmuş bir yasama belgesinindeğiştirilmesinin veya kaldırılmasının da ancak aynı yöntem ve yollardangeçilerek sağlanabileceğidir. Esasen hukukun genel kuralları da, hukuk alanındageçerli olan herhangi bir belgenin değiştirilmesinin veya kaldırılmasının,tersine bir hüküm olmadıkça veya yetkili bir mahkeme kararı bulunmadıkça obelgenin hazırlanmasında ve geçerli hale gelmesinde uygulanmış bulunan yol veyöntemlerden geçirilmek yoliyle mümkün olabileceği doğrultusundadır.

Buduruma göre bir kanun hükmünün mali yıl gibi geçici bir süre için bile olsa,bütçe kanunu ile değiştirilmesine veya kaldırılmasına olanak bulunmadığı gibiöteki kanunlarda da bütçe kanunu ile ilgili ödenek hükümlerinin yer alması aynınedenlerden ölürü olanaksız olduğundan her iki hale de uymayan bir hüküm, Anayasa'nın92, 93. ve 94. maddelerine aykırı düşer.

İptaliistenen madde, yukarıda açıklanmış bulunan niteliklerinden anlaşılacağı üzere,2762 sayılı "Vakıflar Kanunu" nün Anayasa'nın 92. ve 93. maddelerinegöre değiştirilmesi veya kaldırılması mümkün olan 39. maddesi kuralını,Anayasa'nın 94. maddesindeki yol ve yöntemleri uygulamak yoluyla değiştirmişbulunduğundan, Anayasa'nın sözü geçen madlerine aykırı duruma düşmüştür.

3-Anayasa'nın 126. maddesi açısından inceleme:

Anayasa'nınbütçeye ilişkin 126. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesinde "BütçeKanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm konulamaz" kuralıyer almıştır

Burada"bütçe ile ilgili hüküm" deyimi üzerinde kısaca durmak yerindeolacaktır.

Anayasatasarısının temsilciler meclisindeki görüşülmesi sırasında kural üzerindeyapılan değişiklik, konuyu gereği gibi aydınlatacak niteliktedir.

Anayasatasarısında bu kural, "Bütçe Kanununa mali hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz" biçiminde iken Temsilciler Meclisindeki birinci görüşme sırasındabir üye "mali hükümler" deyimi üzerinde durarak, erek, bütçeuygulamasiyle ilgili olmayan konuların Bütçe Kanununda yer almaması olduğunagöre, deyimin, ereği karşılamadığını ileri sürmüş ve komisyondan açıklamaistemiştir. Komisyon bu konuda bir açıklama yapmadan öteki görüşleri ilegözönünde bulundurmak üzere maddeyi geri almış ve yeniden düzenlerken"mali hükümler" deyimini "bütçe ile ilgili hükümler" olarakdüzeltmiş ve madde böylece Temsilciler Meclisinde kabul edilmiştir.

Şuduruma göre Anayasanın 126. maddesinin son fıkrasında yer alan "Bütçe ileilgili hükümler" deyimini, mali (nitelikte hüküm anlamına değil, bütçeninuygulanmasile ilgili, uygulanmayı kolaylaştırıcı veya kanun konusu olabilecekyeni bir kuralı kapsamamak koşulu altında, açıklayıcı nitelikte hükümler olarakdüşünmek zorunluğu vardır.

Şurasınında gözönünde bulundurulması yerinde olur;

Birkanun kuralının bütçeden harcanmayı gerektirir veya bütçeye gelir getirirnitelikte bulunması, onun 126. maddede öngörüldüğü gibi "Bütçe ile ilgilihükümler" den sayılmasına neden olamaz. Çünkü hemen her yasada harcamalarayol açabilecek bir veya bir çok hükümler bulunabilir. Keza her vergi kanunubütçeye belli bir kaynaktan gelir sağlar. Bütçe kanunlariyle öteki kanunlararasında mevcut olan bu (Gelir-Gider) ilişkisinin, söz konusu kanunların, 126.maddede yer alan "Bütçe ile ilgili hüküm" deyiminin kapsamı içindesayılmasına olanak verdiği kabul edilecek olursa bütün bu kanunların, sözgelimi tarım, orman, eğitim, savunma, sağlık ve benzeri kamu hizmetlerinidüzenliyen pek çok kanunun ve tüm vergi kanunlarının "Bütçe ileilgili" sayılarak değiştirilmeleri veya kaldırılmaları için bütçekanunlarına birer madde konulmasına gidilebilir. Oysa bu kanunlar, Bütçeninyapısı ile, onun uygulanması yöntemleriyle ve bütçenin, Anayasa'nın 126.maddesinde belirtildiği gibi yıllık harcamaların saptanmasından ibaret olantemel ereği ile ilişkisi bulunmıyan, yasa koyucunun, herhangi bir alanda bellibir erek doğrultusunda ve bütçelerden tüm değişik yöntemlerle oluşturduğudüzenlemelere ilişkin yasama belgeleridir.

"Bütçeile ilgili hüküm" deyimine dayanarak, bir kanunun gider veya gelirleilgili kuralların bütçe kanunlariyle değiştirilebileceği yolunda bir görüş veuygulama, Anayasanın yukarıda (IV. esasın incelenmesi) bölümünün (B-2) sayılıbendinde açıklanan, 92. ve 93. maddelerini gelirle ilgili veya gidere yolaçabilecek kanunlar bakımından işlemez duruma sokar ve 94. maddede yalnız bütçedüzenlemelerinin özellikleri dolayısıyla ayrıcalıklı olarak öngörülen, peksınırlı nitelikteki yola, Anayasa Koyucunun ereğine aykırı olarak genişlik vegenellik kazandırır. Oysa 126. maddedeki sözü geçen kuralın tek ereğinin, bütçekanunlarını bünyeye yabancı hükümlerden ayıklamak ve derli toplu düzenleme ilebu kanunlarda gerçek anlamda bütçe kavramı dışında kalan konulara asla yervermemek olduğunda kuşku yoktur.

1940sayılı Yasanın iptali istenen maddesindeki kural, yukarıda açıklanmış olduğugibi, "bütçe ile ilgili" olmadığı halde bütçe kanununda yer almışbulunması nedeniyle Anayasının 126. maddesine açıkça aykırıdır.

Bunedenlerle dava konusu kural iptal edilmelidir.

V-SONUÇ

6/3/1976günlü, 15520 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/27/1976 günlü, 1940 sayılı"Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe kanunu" nun 8. maddesihükmünün, Anayasanın 64., 92., 93., 94., ve 126. maddelerinde yazılı ilkelereaykırı olması nedeniyle iptaline,

23/12/1976gününde oybirliği ile karar verildi.