Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1976/34, K.1976/52 Sayılı Karar - 09/12/1976

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1976/34

Karar Sayısı:1976/52

Karar Günü:9/12/1976

Resmi Gazete tarih/sayı:15.3.1977/15879

İptâlDavasını açarı : Millet Meclisi Üye tamsayısının altıda birini aşan sayıdakimilletvekilleri.

İptâldavasının konusu : 1/3/1976 günlü, 15515 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan28/2/1976 günlü, 1970 sayılı (1976 yılı Bütçe Kanunu) nun 12., 32., 35., 45.,50., 51. ve 90. maddelerinin biçim ve esas yönlerinden, aşağıda kendibölümlerinde gösterilen Anayasa kurallarına aykırı oldukları öne sürülerekiptallerine karar verilmesi istenilmektedir.

II.YASA METİNLERİ :

l -28/2/1976 günlü, 1970 sayılı (1976 Yılı Bütçe Kanunu) nun iptali istenenmaddeleri şöyledir:

Madde12- Mali yıl içinde; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler,döner sermayeli kuruluşlar, belediyeler, özel idareler, Kamu İktisadi Teşebbüslerinde(Sermayesinin yarısından fazlası yukarıda sayılan kuruluşlara ait olanlardahil) özel ve toplu sözleşmelerle istihdam olunan personele ödenecek ücretlerile sağlanan nakdi ve ayni menfaatlerin yıllık tutarının on ikide birinin gayrısafi miktarı yirmibeşbin lirayı geçemez.

Uçucuve uçuş hizmetlerinin teknik ve yönetim sorumluluğu ile görevli personele buhüküm uygulanmaz.

Aynimenfaatler, sözleşmeler, itibariyle, Maliye Bakanınca görevlendirilecek üçkişilik bir kurul tarafından değerlendirilir. Limiti aşan sözleşmelerin yenidendüzenlenmesi mümkün olmadığı takdirde, Limiti aşan kısım gelir bütçesindeaçılacak özel bir tertibe gelir kaydolunmak üzere Hazineye yatırılır. Bu maddehükümlerine uyulmaması halinde 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takibatyapılır.

Madde32- Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere bağlı dönersermayeli kuruluşların (Vakıflar Genel Müdürlüğü ve bağlı kuruluşlar hariç) biray içindeki gayrı safı gelirlerinden % 15'e kadar olan kısmını genel bütçeyepeşin gelir kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu oran döner sermayelikuruluşların nitelikleri gözönünde bulundurulmak suretiyle, mali yılın ilkayında Maliye Bakanlığınca tesbit edilir. Döner sermayeli kuruluşların hesapdönemi sonundaki bilançolarına göre tesbit edilen safi gelirlerinden, peşinolarak ödenmiş olan miktar mahsup edilir ve bu işlem sonunda arta kalan miktarayrıca bütçeye gelir kaydedilir. Peşin olarak ödenen miktar, bilanço kârındanfazla ise bir iade yapılmaz.

Dönersermaye saymanları her ayın 20 nci gününe kadar, geçen ayın döner sermaye gayrısafi gelirinden Maliye Bakanlığınca belli edilen miktarı beyanetmek ve Hazineyeyatırmakla yükümlüdürler. Bu görevin yerine getirilmemesi halinde, Hazineyeyatırılması gereken miktar, döner sermaye sorumlu saymanlıklarından 6183 sayılıKanun hükümlerine göre tahsil edilir.

Bumadde gereğince yapılacak tahsilat gelir bütçesinde açılacak (Döner sermayegelirleri) tertibine gelir kaydedilir.

Madde35- 1/3/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33. maddesinin (a) ve(b) bentlerinde yazılı nisbet ve yevmiye miktarlarına ilişkin kayıtlayıcıhükümler uygulanmamak üzere, bu madde ile aynı kanunun 34, 45 ve 50. maddelerigereğince her yıl Bütçe Kanunu ile tesbiti gereken misil, nisbet ve miktarlar,bağlı (H) işaretli cetvelde gösterilmiştir.

HarcırahKanununa göre yapılacak ödemelerde 1322 sayılı Genel Kadro Kanununun 7. maddesihükmü, personelin yeni kadrolarının dereceleri esas alınmak suretiyle 1976 maliyılında da uygulanır.

Yukarıdakihükümlere ilâveten (H) cetvelinin uygulanmasında aşağıdaki esaslara göre işlemyapılır.

a.)Harcırah Kanununun 37. maddesindeki asgari 4 lira yevmiye (50) lira olarakuygulanır.

b)Harcırah Kanununun 29 ve 45 inci maddeleri ile aynı Kanuna ilişkin (1) ve (2)sayılı cetvellerdeki 475 lira aylık tutan yerine 6 ncı derece kadrosu (2)sayılı cetveldeki 1000 liralık tutar yerine l inci derece kadrosu esas tutulur.

c)Gerekli kanuni değişiklik yapılıncaya kadar Harcırah Kanununun 33 üncümaddesinin (b) bendi hükümlerine göre tesbit edilen yevmiyeler; Bakanlık vemüstakil genel müdürlük müfettiş ve müfettiş muavinleri ile Maliye BakanlığıHesap Uzmanı ve Uzman Muavinleri, Çalışma Bakanlığı iş müfettişleri, Diyanetişleri Başkanlığı Müfettiş ve Müfettiş muavinleri İlk Öğretim Müfettişleri,Sosyal Sigortalar Kurumu Sigorta Müfettiş ve Müfettiş Muavinleri, BankalarYeminli Murakıpları ve Murakıp Muavinleri, Bakanlıklar Merkez Teşkilâtına dahilkontrolörler, belediyelerdeki bilumum müfettiş ve müfettiş muavinleri veBaşbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Uzman ve Uzman Muavinleri, 1976 maliyılında yetkili makamlarca onaylanan program çerçevesinde yapacakları teftiş,tahkik ve incelemelerde, görevin ifa edildiği mahalle ve kurumun teşkilâtmerkezinin bulunduğu yere bakılmaksızın l inci fıkra hükmüne göre ödenir.

d)Belediye hudutları haricinde vazife gören Defterdarlık Kontrol memurları içinen az yevmiye miktarı (60) lira olarak tesbit edilmiştir. Bunların MaliyeMüfettişleri, Maliye Hesap Uzmanları ve Gelir Kontrolörleriyle birliktememuriyet merkezleri dışında tertip edilecek çalışmalara katılmaları halinde,yevmiyelerinin bu miktar üzerinden ödenmesine devam olunur.

e)Harcırah Kanununun 34 üncü maddesi şümulüne girenlerin yurt dışı yevmiyelerindeuygulanacak emsaller Bakanlar Kurulunca tespit olunur.

f)Yurt dışına veya yurt dışında uçakla yapılacak görev seyahatlerinde CumhuriyetSenatosu ve Millet Meclisi Başkanları, Başbakan, Bakanlar, Türkiye Büyük MilletMeclisi üyeleri, Genelkurmay Başkanı, Kuvvet Komutanları ile resmi daveteicabet suretiyle seyahat eden eşlerine; müsteşar ve büyük elçilere l inci,bunların dışındakilere turist sınıfı üzerinden yol masrafı ödenir.

Ancak,dış ülkelerde görevli elçilerden diğer ülkelerde de temsil görevi verilmişbulunanların, yurt dışında yaptıkları görev seyahatlariyle elçilerden yurtdışında bir yere veya merkeze istişare amacıyla çağrılanlara kararnamealınmaksızın l inci mevki üzerinden yol masrafı verilir.

g)6245 sayılı Harcırah Kanununun 49 uncu maddesine göre verilecek tazminatınhesabında, yeni kadro aylık tutarları esas alınarak söz konusu maddeye göreoranlar yeniden tesbit edilinceye kadar kadro aylık derecelerine (DevletMemurları Kanununun 45 inci maddesine göre yapılan atamalar hariç) tekabül eden7244 sayılı Kanunun l inci maddesindeki aylık tutarları esas alınır.

h)Tekel Genel müdürlüğü Tütün Eksperleri için en az yevmiye miktarı (50) liraolarak tesbit edilmiştir.

Ayrıca,bunlar hakkında 6245 sayılı Harcırah Kanununun 42 inci maddesi uygulanmaz.

HCETVELİ

(6245sayılı Harcırah Kanunun 33, 34, 45 ve 50 nci maddeleri gereğince verilecek yurtiçi ve yurt dışı yevmiyeleri ile tazminatları gösterir cetvel)

I-Yurt içi seyahatlerinde verilecek yevmiye (Madde: 33)

II.Yurt dışında yapılacak seyahatlerde verilecek yevmiye (Madde : 34)

HarcırahKanununun 34 üncü maddesine göre, yabancı memleketlerde yapılacak daimi vazifeseyahatleriyle, muvakkat vazife seyahat ve ikametlerinde memur veyahizmetlilere ödenecek yevmiyeler için Bakanlar Kurulunca tesbit edilecekmiktarlara esas olacak katsayıların azamisi aşağıda gösterilmiştir.

III.Yurt içinde yer değiştirme giderleri (Madde 45).

IV.Fiilen arazi üzerinde çalışanlara verilecek tazminat (Madde 50)

(1)SAYILI CETVEL

OrmanGenel Müdürlüğünün; (50 nci maddenin l ve 2 numaralı fıkralarında gösterilen)memurları :

(2)SAYILI CETVEL

HaritaGenel Müdürlüğü Subay ve Astsubaylarına, askeri ve sivil memurlarına :

(3)SAYILI CETVEL

Günlüktazminat miktarı (Lira)

Madde45- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202-205 inci ve 926 sayılı TürkSilâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 153-156 ncı maddeleri gereğince ödenecekolan aile yardımı 1976 mali yılında yalnız çocuklar için verilir.

Buödemeler beher çocuk için (50) liradır.

Eşlerdenbirinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 87 nci maddesi kapsamına girenkuruluşlarda, toplu iş sözleşmesi gereğince memur olan eşden daha az miktardaaile yardımı ödeneği alması halinde memur olan eşe beher çocuk için aradakifark ödenir.

Madde50- A) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun değişik 178 inci maddesine ve DevletMemurları Fazla Çalışma Yönetmeliği hükümlerine göre, Bakanlar Kurulu kararıyleyürürlüğe konulan fazla çalışma programlarına dayanarak saat başına yapılacaködeme 2 liradan az, 15 liradan çok olmaz.

Özelyönetmeliklerine göre, Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Personelineyaptırılacak fazla çalışma için ödenecek ücretlerde de bu miktarlar esasalınır. (Ancak, TRT de çalışan personelin fazla çalışmaları için saat başınayapılacak ödemelerin miktarı 4 liradan az 30 liradan fazla olamaz)

B)En az % 50 öğrenci kontenjanı artışına dayalı ikili öğretim yapan fakültelerde,ikinci öğretimde görev alan dekanlara 650, dekan yardımcısı ve müdürlere 500,fakülte sekreterlerine 450 ve diğer sınıflarda bulunanlara 400, müstahdemlere250 lira aylık fazla çalışma ücreti ödenir.

C)Gece öğrenimi yapan üniversite, bağımsız fakülte, yüksek okullar veakademilerde gece öğreniminin devam ettiği sürece, gece çalışacak dekan vemüdürlere 600, müdür yardımcılarına 450, fakülte sekreterliğine 500, fakülteyönetim kurallarınca" ve okul müdürlüklerince görevlendirilecekmemurlardan yardımcı hizmetler sınıfında bulunanlara 300 ve diğer sınıflardabulunanlara 400 lira aylık fazla çalışma ücreti ödenir.

D)Emniyet Teşkilâtı Kanununda ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun fazlaçalışma ücretleriyle ilgili olan ve 1897 sayılı Kanunun l inci maddesiyledeğişik 178 inci maddesinde gerekli değişiklikler yapılıncaya kadar,

1.Emniyet hizmetleri sınıfından iller ve bölge kuruluşlarında görevli personeleayda 1540 TL.

2.Emniyet Genel Müdürlüğü merkez kuruluşunda ve bu kuruluşa bağlı öğretim, eğitimve sağlık kurumlarında veya birimlerinde görevli emniyet hizmetleri sınıfıpersoneli ile genel idare, eğitim, teknik ve sağlık sınıfı personeline ayda 800TL.

Fazlaçalışma ücreti verilir.

EmniyetTeşkilâtında görevli emniyet hizmetleri sınıfı ile teknik hizmetler sınıfındagörevli personele, yukarıdaki fıkralara göre ödenecek fazla çalışma ücretleri,

a)Yıllık izin, hastalık izni, görevin yapılması esnasında veya görevden dolayıhastalanma, yaralanma ve sakatlanma hallerinde,

b)Yurt içinde ve yurt dışında yapılacak hikmet içi eğitime katılma ve görevlibulunma hallerinde,

c)Sürekli görevle atamalardaki mehil müddetleri içerisinde kesilmez.

E)Görevlerinin mahiyeti icabı, günün 24 saatinde devamlılık gösteren zabıta veitfaiye hizmetlerinde çalışan personele Bakanlar Kurulu Kararı aranmaksızınbelediye meclisinin kararıyla tespit edilen miktar fazla çalışma ücreti olarakmaktuen ödenir.

Bufıkraya göre ödenen aylık fazla çalışma ücretleri, görev esnasında veyagörevden yaralanma veya sakatlanma nedeni ile görevin yapılamaması hallerindekesilmez.

F)Orman Genel Müdürlüğünde çalışan ve bu Genel Müdürlüğe ait katma ve dönersermaye bütçelerinden aylık alan memurlardan; görevlerinin niteliği icabı fazlaçalışma günlerinin tespit ve bir programa bağlanması mümkün olmayan OrmanMuhafaza Memurlarına ayda 600 lira, telsiz teknisyeni, telsiz operatörü, telsizsantralcısı, dağ telsiz santralcısı, telsizci ve telefon hat bakıcılarınaHaziran - Ekim aylarına münhasır olmak üzere ayda 300 lira fazla çalışma ücretiödenir.

Muhafazamemurlarının görev esnasında veya görevden dolayı yaralanma veya sakatlanmanedeniyle görevin yapılmaması hallerinde bu Fazla mesai ücreti kesilmez.

G)Devlet memurları fazla çalışma yönetmeliği gereğince özel fazla çalışmaprogramları hazırlanıp Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konuluncaya kadar25/6/1965 tarihli ve 641 sayılı Kanunun birinci maddesine göre tam gün çalışmayapanlara verilen tazminatın ödenmesine devam olunur.

H)19/7/1972 tarihli ve 1615 sayılı Gümrük Kanununun 164. maddesine göre, normalçalışma saatleri dışında yapılacak gümrük işlemleri ve yük alıp vermeleri içinaynı madde uyarınca iş sahiplerinden tahsil edilecek ücretlerin, aynı Kanunun165 inci maddesindeki esaslara göre dağıtılmasına devam olunur.

İ)Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her dereceli okullarla kurumların atelye vebirimlerinde, döner sermaye siparişleri üzerinde, işin gereği olarak, normalçalışma saatleri dışında çalıştırılanlara; (Okul idaresi, Öğretmen, teknisyen,test hazırlayıcı "Ölçmeci" usta öğretici, atelye şefi, memur,prodüktör, stüdyo öğretmeni, senarist, kameraman, bilgi işlemci ve programcısıtest öğretim yaprakları ve mektuplarının baskısında çalışan hizmetlilere)öğretim aylarında ayda (48) saati tatillerde de günde (8) saati geçmemekkaydiyle, okul ve kurum döner sermaye hâsılatından, beher iş saati için azami"Endüstriyel eğitim yapan orta dereceli eğitim kurumlarında atelye veendüstriyel ders görevi" için gece verilen ücret kadar ücret ödenir.

İşriski, iş güçlüğü ve teminindeki güçlük zamları:

Madde51- A) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa 1327 sayılı Kanunun 71 incimaddesiyle getirilen değişik ek maddeye göre verilecek iş güçlüğü zammı ayda2700 lirayı, iş riski zammı ayda 1500 lirayı, mali sorumluluk tazminatı ayda900 lirayı ve teminindeki güçlük zammı ayda 4500 lirayı geçemez.

B)926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 3 üncü maddesine göreverilecek iş güçlüğü, iş riski ve eleman teminindeki güçlük zamlariyle malisorumluluk tazminatlarının tespitine Genelkurmay Başkanlığı ve Milli SavunmaBakanlığının müştereken lüzum göstermesi üzerine Maliye Bakanlığının görüşüalındıktan sonra Milli Savunma Bakanlığının teklifi ile Bakanlar Kuruluncasaptanır. 1976 mali yılı için iş riski ve iş güçlüğü zamları 7/9708 sayılıKararnamedeki azami miktarı, mali sorumluluk tazminatı 900, eleman teminindekigüçlük zammı 2800 lirayı geçemez.

C)İktisadi Devlet Teşekküllerinde kurulmuş kefalet sandıklarına tabi veaçıklardan sorumlu nakit ve kıymet muhafızlarına daha önceleri ödenen iş riskizammı - kasa tazminatı - yerine, Bakanlar Kurulu kararı aranmaksızın ayda 600liraya kadar mali sorumluluk tazminatı ödenir.

D)Emniyet Teşkilâtında görevli emniyet hizmetleri sınıfına ödenmekte olan işriski, iş güçlüğü ve teminindeki güçlük zamları:

a -Yıllık izin, hastalık izni görevin yapılması esnasında veya görevden dolayıhastalanma, yaralanma ve sakatlanma hallerinde,

b -Yurt içinde ve yurt dışında yapılacak hizmet içi eğitime katılma ve görevlibulunma hallerinde,

c -Sürekli görevle atamalardaki mehil müddetleri içerisinde, kesilmez.

Madde90- a) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 13 ve 64 üncümaddelerinin, her yıl Gıda-Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı bütçesine ve aynıKanunun 35 inci maddesinin her yıl Orman Genel Müdürlüğü Bütçesine konulacaködenek miktarına ait;

b)12/6/1937 tarih ve 3202 sayılı Ziraat Bankası Kanununda değişiklik yapılmasıhakkındaki 25/5/1955 tarihli ve 6617 sayılı Kanunun l inci maddesinin (C)fıkrası;

c)9/6/1958 tarihli ve 7126 sayılı Sivil Müdafaa Kanununun 37 nci maddesinin (a)fıkrası;

ç)15/5/1957 tarihli ve 6964 sayılı Ziraat Odaları Kanununun geçici 3 üncümaddesi;

d)13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun 66 ncı maddesi ilebu maddeye yeni bir fıkra ekleyen 1137 sayılı Kanunun 21 inci maddesi;

e)18/2/1963 tarihli ve 197 sayılı Motorlu Kara Taşıtları Vergisi Kanununun 17 ncimaddesi;

f)Korunmaya muhtaç çocuklar hakkında 24/5/1957 tarihli ve 6972 sayılı Kanunun 9uncu maddesi;

g)5/1/1961 tarihli ve 222 sayılı ilköğretim ve Eğitim Kanununun 76 ncı maddesinin(a) bendi;

h)10/5/1969 tarihli ve 1164 sayılı Arsa Ofisi Kanununun 5 inci maddesi;

i)6831 sayılı Orman Kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesi ve bu Kanuna ekmadde ile bir geçici madde eklenmesine dair 20/6/1973 tarih ve 1744 sayılıKanunun ek 3 üncü maddesinin (A) fıkrasının (d) bendi ile ek 4 üncü maddesi veaynı Kanunun 3 üncü maddesi ile eklenen 6831 sayılı Kanunun geçici 6 ncımaddesi;

Hükümleri1976 bütçe yılında, bu Kanuna bağlı (A) işaretli cetvelin ilgili program,altprogram, faaliyet veya projelerine konulmuş ödenek miktarları dahilindeuygulanır.

j)Muhafazasına lüzum kalmayan evrak ve vesaikin imha edilmesi hakkındaki 26/3/1956tarihli ve 6696 sayılı Kanunun.

(AdaletBakanlığı, Maliye Bakanlığı, Gümrük ve Tekel Bakanlığı, Gümrükler GenelMüdürlüğü, Ticaret Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ilgilikurumları, Karayolları Genel Müdürlüğü, Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü, TürkiyeZirai Donatım Kurumu Merkez ve İller Kuruluşları, Sosyal Sigortalar Kurumu ileYargıtay, Yüksek Hâkimler Kurulu, Adli Tıp Meclisi ve T.C. Emekli Sandığı GenelMüdürlüğüne ait evrak ve vesaikin imhası 26/3/1956 tarihli ve 6696 sayılıKanunun hükümlerine tabi olmaksızın hazırlanacak yönetmelikler esaslarıdairesinde yapılabilir.)

k)Sehiriçi konuşmalar dışında Ankara, İstanbul, İzmir ve diğer şehirlerde tesisedilen meccani telefonlara ait 876 sayılı Kanunun 7. ve bu maddeye ek 5/12/1928tarihli ve 1366 sayılı; 13/12/1934 tarihli ve 2609 sayılı; 10/3/1930 tarihli ve1569 sayılı; 16/4/1933 tarihli ve 2142 sayılı; 11/6/1933 tarihli ve 2304 sayılıKanunlar ile 3054 sayılı Kanunun 7., 3488 sayılı Kanunun 6. ve l/5/1930 tarihlive 1601 sayılı Kanunla değişik 1379 sayılı Kanunun 5. maddesi;

1)21/5/1955 tarihli ve 6623 sayılı Türk Hava Yolları Kanununun 6. maddesinin 2.fıkrası;

m)1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 31, 32, 37, 59 ve 92. maddeleri;

n)16/7/1945 tarihli ve 4792 sayılı İşçi Sigortalan Kurumu Kanununun 344 sayılıKanunla değişik 20. maddesinin (b) fıkrasında ifade edilen tahvillereyatırılacak yedek akçeler için maddede öngörülen % 40 lık limit;

o)657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 199. maddesi;

p)9/3/1973 gün ve 1571 sayılı bazı Tekel Maddeleri fiyatlarına yapılan zamlardanelde edilen hasılatın T.C. Merkez Bankasında açılacak bir Deprem Fonu hesabındatoplanmasına dair Kanunun 1. maddesi;

r)28/4/1972 gün ve 1581 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanununungeçici 5. maddesi;

s)5/4/1973 tarih ve 1702 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (a) fıkrası ;

ş)1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 201. maddesinin 2. fıkrasının (b)bendi;

t)23/2/1963 gün ve 196 sayılı Dış Seyahat Harcamaları Vergisi Kanunu;

Hükümleri1976 yılında uygulanmaz.

772sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanununun l inci maddesinin son fıkrası, 13,21 ve 44 üncü maddeleri ile bu Kanuna 920 sayılı Kanun ile eklenen Ek madde1976 mali yılı için uygulanmaz.

2-İlgili Anayasa kuralları :

(Madde64- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin bütçe ve kesinhesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel ve özel afilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesinekarar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi kanunla, belli konularda, Bakanlar Kuruluna kanun hükmündekararnameler çıkarmak yetkisi verebilir. Yetki veren kanunda, çıkarılacakkararnamelerin amacı, kapsamı ve ilkeleriyle bu yetkiyi kullanma süresinin veyürürlükten kaldırılacak kanun hükümlerinin açıkça gösterilmesi ve kanunhükmünde kararnamede de yetkinin hangi kanunla verilmiş olduğunun belirtilmesilazımdır.

Bukararnameler, Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.Kararnameler, Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün Türkiye Büyük MilletMeclisine sunulur.

Yetkikanunları ve Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kararnameler, Anayasa'nınve yasama meclisleri içtüzüklerinin kanunların görüşülmesi için koyduğukurallara göre, ancak, komisyonlarda ve genel kurullarda diğer kanun tasarı vetekliflerinden önce ve ivedilikle görüşülüp karara bağlanır.

Yayımlandıklarıgün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler, bu tarihte, TürkiyeBüyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler bu kararın Resmi Gazete'deyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Değiştirilerek kabul edilenkararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu değişikliklerin Resmi Gazete'deyayımlandığı gün yürürlüğe girer.

Anayasa'nınikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel hak vehürriyetler ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler kanunhükmünde kararnamelerle düzenlenemez. Anayasa Mahkemesi, bu kararnamelerinAnayasa'ya uygunluğunu da denetler.)

(Madde92- Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür. MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.

MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.

MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğugibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabuledilirse, 5 nci fıkra hükümleri uygulanır.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu lâzımdır.Bu halde açık oya başvurulur

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi Komisyonlarında vegenel kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmıyan hallerdebir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,Cumhuriyet Senatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmişsayılır. Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.

YasamaMeclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasi partilerle ilgilitasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukardaki fıkralar hükümleriuygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin BirleşikToplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının saltçoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır.)

(Madde93 .- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte, aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır )

(Madde94 .- Genel ve katma bütçe tasardan ile milli bütçe tahminlerini gösterenrapor, mali yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.

Butasanlar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasi parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.

Karmakomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde, yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve mali yılbaşına kadar karara bağlanır.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.)

(Madde126- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.

Kanun,kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.)

III.İlk inceleme :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 10/6/1976 gününde Kani Vrana, ŞevketMüftügil, Ahmet Akar, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu,Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi,Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıcğlu'nun katılmalarıyleyapılan ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur.

1-Kimi hükümlerinin Anayasaya aykırılığı öne sürülmüş bulunan 28/2/1976 günlü,1970 sayılı 1976 yılı Bütçe Kanunu, 1/3/1976 günlü, 15515 sayılı ResmiGazete'de yayınlanmıştır. Dava dilekçesi Anayasa Mahkemesi GenelSekreterliğince 28/5/1976 gününde kaleme havale edilerek 768 sıra ve 1976/34sayısını almıştır. Bu duruma göre davanın, Anayasanın 150. ve 44 sayılı Kanunun26. maddesi hükümlerine göre süresinde açıldığı anlaşılmıştır.

2-Dava dilekçesinin, Millet Meclisi üyesi bulundukları anlaşılan ve MilletMeclisi üye tam sayısının altıda birini aşan 89 Milletvekili tarafından imzaedildiği ve kendisine tebligat yapılacak üyenin dilekçede gösterilmiş bulunduğusaptanmıştır.

Bunagöre iptal davasının Anayasanın, 20/9/1971 günlü 1488 sayılı Kanunla değişik149. ve 44 sayılı Kanunun 21/5. Maddeleri uyarınca yetkili kişiler tarafındanyöntemine uygun biçimde açıldığı görülmüştür.

3-Böylece dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının incelenmesineoybirliği ile karar verilmiştir.

IV.Esasın İncelenmesi :

İşinesasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, 1970 sayılı "1976 yılı BütçeKanunu" nun iptali istenen hükümleri, ilgili Anayasa ilkeleri, bunlarailişkin gerekçelerle başka yasama belgeleri konu ile ilişkisi bulunan ötekimetinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

I.Biçim yönünden inceleme :

44sayılı Kanunun 28. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, sadece istemle bağlı olupdavacıların ileri sürdükleri gerekçelere dayanmaya zorunlu olmadığı gibi başkagerekçelere dayanarak da Anayasa'ya aykırılık kararı verebileceğinden davacınıngerekçeleri arasında yer almayan aşağıdaki konular üzerinde de durulmuştur :

A.Cumhuriyet Senatosunda görüşme süresinin aşılmış olması sorunu:

Anayasa'nın94. maddesinin üçüncü fıkrasında şu ilke yer almaktadır.

(KarmaKomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.)

1976yılı Bütçe Kanunu tasarısıyle ilgili olarak Cumhuriyet Senatosunda yapılanişlemin bu ilke açısından durumu şöyledir :

TasarınınBütçe Karma Komisyonunda incelenmesi sonunda hazırlanan rapor 30/1/1976 günündeCumhuriyet Senatosu Başkanlığına verilmiş ve Cumhuriyet Senatosu GenelKurulundaki görüşmeler 11/2/1976 gününde tamamlanmıştır. (Cumhuriyet SenatosuTutanak Dergisi : Cilt : 25, Birleşim : 30, S 4 ve Cilt: 26, Birleşim : 39, S.743). Buna göre, dava konusu maddeleri de kapsayan 1976 yılı Bütçe Kanunutasarısının Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulundaki görüşülmesinin, Başkanlığaverildiği günün ertesinden başlayarak on gün içinde, yani 9/2/1976 günü akşamı,tamamlanması gerekmektedir. Halbuki sürenin iki gün aşıldığı görülmektedir.

Budurumun, Bütçe Kanununun ve dolayısıyle bu davaya konu olan maddelerininAnayasa'ya aykırı sayılmasını gerektirip gerektirmiyeceği sorununa gelince ;

Anayasa'daöngörülen kimi süreler, uyulmaması halinde hukuki sonuçlar doğuran ve yaptırımıolan niteliktedir. Kimi süreler ise bu nitelikle olmayıp uyarıcı amaçlakonulmuşlardır.

94.maddedeki söz konusu sürenin, hukuki sonucu ve yaptırımı Anayasa'dabelirlenmemiş olduğu gibi, niteliğine göre de uyarıcı sürelerden olduğundangörüşmelerin bu süre içinde bitirilememiş olması, 1976 yılı Bütçe Kanununun vebu kanunda yer alan dava konusu hükümlerin Anayasa'ya aykırılığını oluşturanbir iptal nedeni sayılmamalıdır.

NihatO. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır.

B-Bütçe Karma Komisyonunda dava konusu maddelerin ikinci kez görüşülmemiş olmasısorunu:

KarmaKomisyonca hazırlanan ve Cumhuriyet Senatosu Başkanlığına gönderilen 1976 yılıBütçe Kanunu tasarısı metninde iptal davasına konu olan maddeler 13, 33, 46,51, 52 ve 91 numaralarını taşımakta iken Cumhuriyet Senatosunca 12. maddeninçıkartılmasının kararlaştırılması sonucu olarak tasarının 13. ve daha sonrakimaddeleri birer sayı indirilmiş ve söz konusu maddelerinde başkaca birdeğişiklik yapılmamıştır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen Bütçe tasarısının, Anayasa'nın 94. maddesi gereğinceyeniden görüşülmesi için Karma Komisyona verilmesi üzerine komisyonca,hükümlerinde değişiklik yapılan maddeler görüşülmüş sadece numaraları değişmişolan ve bu davaya konu edilen maddeler üzerinde tekrar görüşme açılmamıştır.

Anayasa'nın94. maddesinin dördüncü fıkrasında (Cumhuriyet Senatosunca kabul edilen metin,en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmek üzere, Karma Komisyona verilir.Karma Komisyonun kabul ettiği son metin Millet Meclisinde görüşülür ve maliyılbaşına kadar karara bağlanır.) kuralı yer almaktadır.

Bukurala göre Karma Komisyonun, Cumhuriyet Senatosundan gelen bütçe tasarısınıntüm hükümlerini gerekli gördüğü takdirde yeniden görüşebileceği kuşkusuzdur.

Ancakyukarıda yer alan (yeniden görüşülmek üzere) deyiminden, Bütçe tasarısındakitüm hükümlerin komisyonca yeni baştan ele alınarak görüşülmesinde zorunlukbulunduğu yolunda bir anlam çıkartılması da olanaksızdır. Karma Komisyonunun,Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılan konularla tekrar ele alınmasınıgerekli gördüğü öteki konulara ilişkin görüşlerini yeniden saptaması,yeterlidir. Kaldı ki Anayasa, bütçe kanunu tasarısının tümü ile ikinci kezgörüşülmesi için Karma Komisyona elverişli olan bir süreyi tanımış da değildir.Çünkü Anayasa'nın 94. maddesiyle bütçe tasarısının ilk görüşmesi için KarmaKomisyona "en çok sekiz haftalık" bir süre tanındığı halde ikinci kezgörüşme için "en geç bir hafta" lık süre tanınmıştır. 94. maddenindördüncü fıkrasındaki hükmün amacı ilk görüşmede yapılan işlerin aynentekrarını zorunlu kılmak olsaydı buna olanak sağlayan bir süreyi de öngörmesigerekirdi.

Davakonusu maddelerin numaralarıda Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmışolması da yeniden görüşme zorunluğunu doğuran bir neden olarak kabul edilemez.Çünkü numaralardaki bu değişiklik, maddelerin hükümlerinde herhangi bir etkiyapmayan, sadece bir maddenin metinden çıkartılması sonucunu doğuran zorunlubir biçim işlemidir. Karma Komisyon da Cumhuriyet Senatosunun maddenin metindençıkartılmasını benimsemiş ve sonraki madde sayılarını bu duruma göredüzeltmiştir.

Bunedenlerle Karma Komisyonca bu konuda uygulanan yöntem Anayasa'ya uygunbulunmaktadır.

II.Esas yönünden inceleme :

Budavada 1976 yılı Bütçe Kanununun yedi maddesinin Anayasa'ya aykırılığı önesürülerek iptalleri istenmiş olduğundan maddeler ayrı ayrı ele alınarakincelenecektir:

l-12. Madde;

Bumadde üç hüküm taşımaktadır :

a)Birinci fıkra ile, kimi daire ve kuruluşlarda özel ve toplu sözleşmelerle çalıştırılanlaraÖdenecek ücretlerle sağlanan nakdi ve ayni menfaatlerin yıllık tutarının onikide birinin gayrısafi miktarının yirmibeşbin lirayı geçemiyeceği yolunda birkural konulmakta,

b)İkinci fıkra ile, kimi personel bu tavan kuralının dışında tutulmakta,

c)Üçüncü fıkra ile de, aynı menfaatların ne şekilde değerlendirileceğinin yöntemisaptanmakta ve madde hükümlerine uyulmaması halinde 6183 sayılı (AmmeAlacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanun) hükümlerine göre takibatyapılacağı yaptırımı konulmaktadır. Görüldüğü gibi bu hükümler, kendikonularında yapılmış, yasa niteliğinde, uyulması zorunlu ve yaptırımlı bireryeni düzenlemelerdir.

Şöyleki :

(a)İşaretli fıkrada açıklanan kural, konusu ve koşulları Borçlar Kanunu ile15/7/1963 günlü, 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lovakt Kanunundabelirlenmiş bulunan özel ve toplu sözleşmelerle çalışanlara sağlanan ücret venakdî ve aynî menfaatlar için o kanunlarda öngörülmiyen bir tavan hükmügetirmekte, (b) işaretli fıkrada bunun istisnasını ve (c) işaretli fıkrada daaynî menfaatların ne şekilde değerlendirileceğini göstermek suretiyle bukonularda yeni bir yasal düzenleme yapmakta ve bu düzenleme ile sözü geçenkanunların hükümlerini de dolaylı olarak değiştirmektedir. Öte yandan aynımadde, tavanı aşan sözleşmelerin yeniden düzenlenmesi mümkün olmadığı takdirde,tavanı aşan kısmın bütçeye gelir kaydedilmek üzere Hazineye yatırılacağıhükmünü koymak suretiyle Anayasa'nın 61. maddesinde öngörülen cinsten kanunkonusu bir mali yüküm getirmekte ve yaptırımını 6183 sayılı Kanuna bağlamaksuretiyle o kanunun da kapsamında bir değişiklik yapmaktadır.

1976yılı Bütçe Kanununun niteliği böylece belirlenmiş olan 12. maddesi hükmününAnayasa'nın 64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerindeki kurallar açısından incelenmesi,aşağıdaki sonuçlan vermektedir.

A-Anayasa'nın değişik 64. maddesi açısından inceleme ;

Anayasa'nındeğişik 64. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkilerinigöstermektedir. Maddenin ilk fıkrasında, (kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak)ve ondan sonra da (Devletin bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarını görüşmek vekabul etmek) işleri, bu yetkiler arasında sayılmaktadır.

Görüldüğügibi Anayasa, (kanun koymak değiştirmek ve kaldırmak) işi ile (bütçe vekesinhesap kanun tasarılarını görüşüp kabul etmek) işini ayrı nitelikte yetkialanları saydığından değişik biçimde belirlemek yolunu seçmiştir.

Bütçekanunlarını öteki kanunlardan ayrı tutan bu Anayasa ilkesi karşısında"kanun ile düzenlenmesi gereken bir konunun, Bütçe Kanunu ile düzenlenmesineveya bir kanunda yer alan bir hükmün bütçe kanunu ile değiştirilmesine veyakaldırılmasına olanak bulunmadığı gibi bütçe kanunlarında bulunması gerekli birkonuya öteki kanunlarda yer verilmesine veya Bütçe Kanununun bir hükmünün birkanun ile değiştirilmesine veya kaldırılmasına olanak yoktur.

Oysa1976 yılı Bütçe Kanununun niteliği yukarıda açıklanan 12. maddesi,"kanun" ile düzenlenmesi gereken konuların "bütçe kanunu"ile düzenlenmesi ve değiştirilmesi yönteminin uygulanması suretiyle bütçekanununda yer almıştır.

Bunedenle Anayasa'nın 64. maddesine aykırılığı açık olan bu maddenin iptalinekarar verilmelidir.

B-Anayasa'nın 92., 93. ve 94. maddeleri açılarından inceleme :

Kanuntasarı ve teklifleri ile Bütçe Kanunu tasarılarının Türkiye Büyük MilletMeclisinde görüşülüp kabul edilmeleri ve yasa niteliğini kazanmaları,Anayasa'nın 92., 93. ve 94. maddelerinde ayrı yöntem ve kurallara bağlanmıştır.Şöyleki :

Kanuntasarı ve tekliflerinin önce Millet Meclisinde sonra da Cumhuriyet Senatosundagörüşülüp kabul edilmesi, şayet yasama meclislerinde değişik sonuçlara varılmışise, o zaman her iki meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden oluşan karma komisyonda görüşüldükten sonra işin Millet Meclisindekesin sonuca bağlanması, Anayasa'nın 92. maddesinin getirdiği kural gereğidir.Millet Meclisinde ve Cumhuriyet Senatosundaki oylamalarda aranacak yetersayılar da, çeşitli olasılıklar gözönünde bulundurularak yine bu maddedebelirtilmiştir.

Öteyandan, Anayasa'nın 93. maddesi Cumhurbaşkanına, yayınlanması için gelenkanunlardan uygun bulmadıklarını bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderme yetkisini vermiştir.

Anayasa'nın94. maddesinde ise, bütçe tasarıları için değişik bir yöntemin saptanmış olduğugörülmektedir, Bütçe Kanun tasarıları önce otuzbeş milletvekilinden ve onbeşCumhuriyet Senatosu üyesinden kurulu elli kişilik bir karma komisyona verilir.Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubuna veya gruplarına en az otuz üyelikverilmek şartiyle, siyasi parti gruplarının ve bağımsızların oranlarına göretemsilinin gözönünde tutulması gerekir. Karma komisyonca kabul edilen metinönce Cumhuriyet Senatosunda, sonra tekrar karma komisyonda ve ondan sonra daMillet Meclisinde görüşülerek karara bağlanır. Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri, meclislerin genci kurulunda, Bakanlık ve daire bütçeleriyle katmabütçelerine ilişkin düşüncelerini ancak her bütçenin tümü üzerindeki görüşmelersırasında açıklarlar, bölümler ve değişiklik önergeleri, üzerlerinde ayrıcagörüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullarda görüşülmesi sırasındagider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı önerilerde bulunamazlar.

Görülüyorki, bütçelerin görüşülmesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri vedolayısıyle de Meclisler, öteki kanun tasarı ve tekliflerinde olduğu gibi tambir serbestlik içinde değildirler, bir takım sınırlamalarla bağlanmışbulunmaktadırlar.

Öteyandan, Anayasa'nın 93. maddesi, yayınlanmak için kendisine gelen bütçekanunlarını bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine gerigönderebilme yetkisini Cumhurbaşkanına vermemiş, bunu açık bir hükümle yetkidışı bırakmıştır.

Yukarıdagenel çizgileri ile açıklandığı üzere, Anayasa'nın birbirinden tamamen ayrı vedeğişik olarak düzenlediği bu iki yasama yönteminin ve biçiminin doğal sonucuolarak birisinin konusuna giren bir işin, öteki yöntemin uygulanması yolu iledüzenlenmesinin, değiştirilmesinin veya kaldırılmasının mümkün olamıyacağıgerçeği ortaya çıkmaktadır.

Demekoluyor ki, kanun konusu olacak hükümlerin bütçe kanununda yer almasına, veyabir kanun hükmünün bütçe kanunu ile değiştirilmesine veya kaldırılmasına veyabütçe kanununda bulunması gerekli bir hükme öteki kanunlarda yer verilmesineolanak bulunmadığından, bu kurallara uyulmadan çıkarılan yasa veya BütçeKanunu, Anayasa'nın 92., 93. ve 94. maddelerine aykırı olur.

1976yılı Bütçe Kanununun niteliği yukarıda açıklanan 12. maddesi, kanun iledüzenlenmesi gereken konulan ve değiştirilmesi gereken hükümleri bütçe kanunuile düzenlemekte ve değiştirmekte olduğundan, Ânayasa'nın 92., 93. ve 94.maddelerine aykırıdır, bu nedenle iptaline karar verilmelidir.

C-Anayasa'nın 126. maddesi açısından inceleme :

Anayasa'nın(Bütçe)'ye ilişkin 126. maddesinin üçüncü fıkrasının son tümcesinde,"Bütçe Kanuna bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hükümkonulamaz." kuralı yer almıştır.

Buradaönce "bütçe ile ilgili hüküm" deyimi üzerinde kısaca durmak yararlıolacaktır.

Anayasatasarısının Temsilciler Meclisinde görüşülmesi sırasında önerilen kuralüzerinde yapılan değişiklik, konuyu gereği gibi aydınlatacak niteliktedir.

Anayasatasarısında bu kural (madde 125) "Bütçe Kanununa mali yükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz." biçiminde iken Temsilciler Meclisindeki birincigörüşme sırasında bir üye "mali hükümler" deyimi üzerinde durarak,erek bütçe uygulamasıyle ilgisiz konuların bütçe kanununda yer almamasıolduğuna göre, deyimin, ereği karşılamadığını ileri sürmüş ve komisyondanaçıklama istemiştir. Komisyon, bu konuda bir açıklama yapmadan öteki görüşleride gözönünde bulundurmak üzere maddeyi geri almış ve yenidan düzenlerken"mali hükümler" deyimini "bütçe ile ilgili hükümler" olarakdüzeltmiş ve madde böylece Temsilciler Meclisinde kabul edilmiştir.

Şuduruma göre, Anayasa'nın 126. maddesinin son fıkrasında yer alan "bütçeile ilgili hükümler" deyimini, mali nitelikte hüküm anlamına değil,bütçenin uygulanması ile ilgili uygulamayı kolaylaştırıcı veya kanun konusuolabilecek yeni bir kuralı kapsamamak koşulu altında, açıklayıcı niteliktehükümler olarak düşünmek zorunluğu vardır.

Şurasınında gözönünde bulundurulması yerinde olur :

Birkanun kuralının bütçeden harcamayı gerektirir veya bütçeye gelir getirirnitelikte bulunması, onun 126. maddede öngörülen "bütçe ile ilgilihükümler" den sayılmasına neden olamaz. Çünkü hemen her kanundaharcamalara yol açabilecek bir veya bir çok hüküm bulunabilir. Bu türhükümlerin bulunması nedeniyle söz gelimi, tarım, orman, eğitim, savunma,sağlık ve benzeri kamu hizmetleri alanlarına ilişkin pek çok kanunun ve tümvergi kanunlarının "bütçe ile ilgili" sayılmaları kabul edildiğitakdirde, bu konulardaki bir devlet hizmetinin yeniden kurulması veya yeni birvergi yükümü getirilmesi veya bu konularda yürürlükte bulunan kanunlarındeğiştirilmesi veya kaldırılması için bütçe kanunlarına hükümler konulmasınagidilebilir.

Oysabu tür düzenlemeler, bütçenin yapılması ve uygulanması yöntemleri ve ereği ileilişkisi bulunmayan, yasa koyucunun başka erek doğrultusunda ve bütçelerden tümdeğişik yöntemlerle oluşturulması gereken yasama işlemleridir.

"Bütçeile ilgili hüküm" deyimine dayanarak, gider veya gelirle ilgili birkonunun yasa ile düzenlenecek yerde bütçe kanunu ile düzenlenebileceği veyayürürlükteki bir kanunun gider veya gelirle ilgili kurallarının bütçe kanunlarıile değiştirilebileceği yolunda bir görüş ve uygulama, Anayasa'nın 92. ve 93.maddelerim bu gibi kanunlar bakımından" işlemez duruma sokar ve özelliğinedeniyle sadece bütçeler için kabul edilmiş bulunan 94. maddeye, Anayasakoyucunun ereğine aykırı olarak genişlik ve genellik kazandırır. Oysa 126.maddedeki kuralın tek ereğinin, bütçe kanunlarını, kendi yapısını yabancıhükümlerden ayıklamak, gerçek anlamda bütçe kavramı dışında kalan konularabütçe kanunlarında yer vermemek olduğunda kuşku yoktur.

1976yılı Bütçe Kanununun, niteliği yukarıda açıklanan 12. maddesinin "bütçeile ilgili hüküm" sayılmasına olanak bulunmadığından Anayasa'nın 126.maddesine aykırıdır, bu nedenle de iptaline karar verilmelidir.

2-32. madde :

Bumaddenin;

a)Birinci fıkrası ile, genel ve katma bütçeli dairelere bağlı döner sermayelikuruluşların (Vakıflar Genel Müdürlüğü ve bağlı kuruluşlar hariç) bir ayiçindeki gayrısafi gelirlerinden % 15 e kadar olan kısmını genel bütçeye peşingelir kaydetmeye Maliye Bakanı yetkili kılınmakta, hesap dönemi sonunda bumiktarın mahsup edilerek arta kalan safi gelirin ayrıca genel bütçeye gelirkaydolunması, peşin alınan miktarın bilanço kârından fazla olması halinde biriade yapılmaması hükümleri konulmakta,

b)İkinci fıkrası ile döner sermaye saymanları, birinci fıkranın uygulanması ilegörevlendirilmekte görevin yerine getirilmemesi halinde yatırılması gerekenmiktarların sorumlu saymanlardan 6183 sayılı (Amme Alacaklarının Tahsili UsulüHakkında Kanun) hükümlerine göre tahsil edileceği belirtilmekte,

c)Üçüncü fıkrası ile bu madde gereğince yapılacak tahsilatın gelir bütçesinegelir kaydedileceği, gösterilmektedir.

Davadilekçesinin Anayasa'ya. aykırılık nedenlerini açıklayan bölümünde bu maddeyle ilgiliolarak sadece, Millet Meclisindeki görüşme sırasında verilen bir önerge ileVakıflar Genel Müdürlüğü ve ona bağlı kuruluşların maddenin kapsamı dışınaçıkartıldığı, gelir azaltıcı nitelikteki bu işlem sebebiyle Anayasa'nın 94.maddesine aykırı duruma düşüldüğü belirtilmekte ve bu halin Vakıflar GenelMüdürlüğü ve ona bağlı kuruluşları kapsam dışına çıkaran tümcenin iptalinigerektirdiği öne sürülmektedir.

Ancakdilekçenin baş tarafında (davanın konusu) bölümünde (Anayasaya biçim ve esasyönünden aykırı olarak çıkarılmış bulunmaları nedeniyle iptali) istenenmaddeler arasında 32. madde de sayılmakta ve bu maddeye ilişkin istemi, maddeiçindeki söz konusu tümce ile sınırlıyan hiçbir kayıt ve işaretbulunmamaktadır. Bundan başka dilekçenin sonundaki, (sonuç ve istem) bölümündede (yukarıda açıklanan nedenlerle, Anayasa hükümlerine bağlı olmayarakdüzenlenen l Mart 1976 gün ve 15515 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1970sayılı 1976 yılı Bütçe Kanununun 12, 32, 45, 50, 51 ve 90. maddeleriminiptaline karar verilmesi) istenmekte, burada da keza 32. madde açısındanherhangi bir sınırlama yapılmadığı görülmektedir.

Bunagöre davacının isteminin, 32. maddenin tümünü kapsadığı açık bir şekildeanlaşılmaktadır.

Dilekçeningerekçe bölümünde belirtilen aykırılık nedeninin maddenin tümünü kavramadığıkonusuna gelince : 22/4/1962 günlü, 44 sayılı (Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun) un 28. maddesine göre Anayasa Mahkemesiistem ile bağlı olup, davacının gösterdiği gerekçe dışındaki nedenlerle deAnayasa'ya aykırılık kararı verebilir.

Yukarıdada açıklandığı gibi davacının istemi, 32. maddenin tümünün iptalidir. Dilekçedeöne sürülen Anayasa'ya aykırılık nedenlerinin maddenin tümünü kavramaması, açıkseçik ortada duran istemin sınırlanmasına olanak veremez.

Öteyandan, açılmış bulunan bir iptal davasından, davacının vazgeçmesinin, davanıngörülmesini engellememesi nasıl mümkün değilse, davacının istemini sonradansınırlaması da söz konusu olamaz. Çünkü bu da, davanın bir bölümünden vazgeçilmesisonucunu doğuran bir işlemden başka bir şey değildir.

Budurum karşısında :

a)Bu madde hakkında ileri sürülen iptal isteminin kapsamını belirlemek içindavacının sözlü açıklamasını dinlemek üzere çağrılmasına olanak görülmemiştir.

HalitZarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç ve Hasan Gürsel bu görüşekatılmamışlardır.

b)Yukarıda açıklanan nedenlerle davanın 32. maddenin tümünü kapsadığı kabuledilmelidir.

HalitZarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Hasan Gürsel ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.

Davanın32. maddeye ilişkin kapsamı böylece ortaya konulduktan sonra şimdi de sözkonusu maddenin niteliğinin belirlenmesi gerekmiştir.

Yukarıdakiaçıklamaya göre, madde döner sermayeli kuruluşlara ve onların sorumlusaymanlarına bir yükümlülük getirmektedir.

Bilindiğigibi döner sermayeler genellikle bir kanunla kurulmakta ve ilgili bütçelerdenödenek ayrılması yolu ile oluşturulmaktadır.

Bukuruluşların sermayesine ve yıl sonu kârlarına uygulanacak işlemler desözügeçen kanunlarda gösterilmektedir.

Aslındabelli bir konu için döner sermayeli bir devlet işletmesi kurulması,sermayesinin oluşturulması, işlemlerinin ve kârlarının hangi kurallarabağlanması gibi konuların bütçe ile ilgili yönü olmayıp yasalarladüzenlenmesinin zorunlu olduğunda kuşku yoktur. İşin bütçe ile ilgili yönüsadece sermayenin oluşması için bütçeden ödenek ayrılmasının veya kârlarınınbir bölümünün ya da tümünün genel bütçeye devrinin yasada öngörülmesihallerinde (ki genellikle böyle olmaktadır.) yasada belirtilen ödenekmiktarının bütçeye konulmasından ve gelir bütçesinde yeralacağı tertibigöstermekten ibarettir. Görüldüğü gibi 1976 yılı Bütçe Kanununun 32. maddesi, hemyasalarla düzenlenmesi gereken bir konuya el atmakta, hem de bu konulardaesasen yürürlükte bulunan kimi yasaların hükümlerini değiştirmektedir.

Böyleceniteliği belirlenmiş bulunan söz konusu 32. madde hükmünün, yukarıda (II - Esasyönünden inceleme) bölümünün l/A, B ve C fıkralarındaki açıklamalar karşısında,Anayasanın 64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerine aykırı bulunduğu da ortayaçıkmış olduğundan iptaline karar verilmelidir.

HalitZarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlukarşıoyda bulunmuşlardır.

3-35. madde :

Bumadde;

a)Birinci fıkrasiyle, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33. maddenin (a) ve (b)bentlerinde yazılı nisbet ve yevmiye miktarlarına ilişkin kayıtlayıcıhükümlerin uygulanmamasını öngörmekte;

b)İkinci fıkrasiyle 31/7/1970 günlü, 1322 sayılı Genel Kadro Kanununun 7. maddesihükmünü,

c)Üçüncü fıkrasının a-h bentleriyle Harcırah Kanununun çeşitli hükümlerini,

değiştirmektedir.

Bunungibi, maddeye bağlı (H) işaretli cetvelin, I/A bölümünde Kuvvet Komutanlarınailişkin olarak yapılan düzenlemede,

1/Bbölümünde 9. ve daha aşağı derecedeki kadrolardan aylık alan memurlara ilişkinolarak saptanan yevmiye miktarında,

l/Cbölümünde müfettişlerle yevmiyelerini bunlar gibi alanların harcırahlarınailişkin düzenlemede,

6245sayılı Harcırah Kanununun yürürlükteki hükümlerine uyulmayarak onlarıdeğiştirici nitelikte hükümler getirildiği görülmektedir.

Davadilekçesinin Anayasaya aykırılık nedenlerini açıklayan bölümünün 1/B bendinde,1976 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesinin Millet Meclisi Genel Kurulundakigörüşülmesi sırasında verilen bir önerge ile, üçüncü fıkranın (C) işaretlibendinde ve maddeye bağlı (H) işaretli cetvelin müfettişlerle ilgili I/Cbölümünde gider artırıcı nitelikte değişildik yapılmak suretiyle Anayasanın 94.maddesine aykırılık yaratıldığı keza dava dilekçesinin Anayasaya aykırılıknedenlerini açıklayan bölümünün (II/B) bendinde 1976 yılı Bütçe Kanununun 35.maddesinin birinci fıkrasının, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33. maddesinin(a) ve (b) fıkralarını, ikinci fıkrasının, hem 1322 sayılı Genel KadroKanununun 7. maddesini, hem de Harcırah Kanununun 7. maddesinin birincifıkrasını, aynı maddenin üçüncü fıkrasının (g) bendinin, Harcırah Kanununun 49.maddesinin ikinci fıkrasını değiştiren ve kaldıran nitelikte olduklarıaçıklanmakta, maddenin ve (H) cetvelinin öteki hükümleri hakkında hiçbiraykırılık nedeni gösterilmemektedir.

Ancakdilekçenin başında (davanın konusu) bölümünde (Anayasaya biçim ve esas yönündenaykırı olarak çıkarılmış bulunmaları nedeniyle iptali) istenen maddelerarasında 35. madde de sayılmakta ve bu maddeye ilişkin iptal isteminisınırlıyan hiç bir kayıt ve işaret konulmamış bulunmaktadır. Öte yandandilekçenin sonundaki, (sonuç ve istem) bölümünde de, yukarıda 32. maddeye ilişkinaçıklamada belirtildiği gibi, öteki maddelerle birlikte 35. maddenin de iptaliistenilmekte ve burada da bu madde açısından herhangi bir sınırlama yapılmadığıgörülmektedir.

Bunagöre davacının isteminin, 35. maddenin tümünü kapsadığı açık bir şekildeanlaşılmaktadır.

DilekçedeAnayasaya aykırılık konusunda açıklanan gerekçelerin 35. madde ile ona bağlı(H) cetvelinin sadece bazı bölümlerine ilişkin olup, maddenin ve cetvelin tümünükavramadığı konusuna gelince;

Yukarıda32. madde için yapılan açıklamada da belirtildiği gibi 44 sayılı Kanunun 28.maddesine göre Anayasa Mahkemesi ilgililerce ileri sürülen gerçeklere dayanmazorunluluğunda olmayıp istemle bağlı olarak başka gerçeklerle de Anayasayaaykırılık kararı verebilir.

Yukardaaçıklandığı gibi davacının istemi, 35. maddenin iptalidir. 35. maddenin iptalihalinde ona bağlı olan (H) cetvelinin maddeden ayrı olarak yürürlükte kalmasısözkonusu olamıyacağından bu cetvelin de istemin kapsamı içinde sayılmasıdoğaldır.

Bunedenlerle davanın 35. maddenin ve ona bağlı (H) işaretli cetvelin tümünükapsadığı kabul edilmelidir.

HalitZarbun, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlukarşıoyda bulunmuşlardır.

Davanınkapsamı böylece ortaya konulduktan sonra şimdi de 35. maddenin niteliğininbelirlenmesi gerekmiştir.

1976yılı Bütçe Kanununun 35. maddesiyle ona bağlı (H) cetvelinin tam metinleriyukarıda (II - yasa metinleri) bölümünde yazılıdır.

Yukarıdakiaçıklamalarda görüldüğü gibi 35. maddenin birinci fıkrasında yer alan ve 33.maddenin (a) ve (b) bentlerinde yazılı nisbet ve yevmiye miktarlarına ilişkinkayıtlayıcı hükümlerin uygulanmayacağını ön gören hükmün 6245 sayılı HarcırahKanununun sözü geçen hükümlerini değiştirdiği ortadadır.

Maddeninöteki fıkralarının da 6245 sayılı Harcırah Kanunu ile 1322 sayılı Genel KadroKanununun yürürlükteki kimi hükümlerinde değişikliği öngördüğü, maddeninmetninden açıkça anlaşılmaktadır.

(H)cetveline gelince :

6245sayılı Harcırah Kanununun 33. maddesinin (a) bendinde, Büyük Millet MeclisiBaşkanı, Başbakan, Bakanlar ve Milletvekilleri ile Genel Kurmay Başkanıdışındaki memur ve hizmetlilerin gündeliklerinin, maddede yazılı oranlar içindekalmak şartiyle her yıl bütçe kanunları ile tespit olunacağının belirtildiği vebuna göre Kuvvet Komutanlarının gündeliklerinin de 1. derece memurlar gibisaptanması gerektiği halde, Bütçe Kanununa bağlı (H) işaretli cetvelin 1/Abölümünde yukarıda sözü edilen grup içinde ve 1. derece memurlardan farklı birgündelik kabul edildiği görülmekte ve Harcırah Kanunu hükmünde bu yönden birdeğişiklik yapılmaktadır.

ÖteyandanHarcırah Kanununun aynı hükmü karşısında Bütçe Kanunu ile saptanacak gündelikmiktarının memurun aylığının tutarının % 3 ünden az ve % 6 sından çok olmasınaolanak bulunmadığı halde, (H) işaretli cetvelin I/B bölümünde 9. ve daha aşağıdereceden aylık alan memurlar için 50 lira gündelik saptanmakta ve bu miktar,bunların, 1322 sayılı Genel Kadro Kanununun 7. maddesine göre Harcırahhesabında esas tutulması gereken aylık tutarının % 6 sının üstündebulunmaktadır.

Busuretle 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33/a maddesi bir de bu yöndendeğişikliğe uğratılmaktadır.

Öteyandan (H) işaretli cetvelin 1/C bölümünde 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33.maddesinin (b) bendinin, müfettişlerle benzeri görevde bulunanlara ilişkinhükümleri değişik biçimde yeni bir düzenlemeye tabi tutulmuş ve yevmiyemiktarları da çoğu kez sözü geçen bentdeki sınırlar aşılarak saptanmıştır.

Buaçıklamalar, 1976 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesinin birinci fıkrasında yeralan ve (...33 üncü) deyimini izliyen (maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yazılınisbet ve yevmiye miktarlarına ilişkin kayıtlayıcı hükümler uygulanmamak üzere,bu madde ile aynı kanunun) hükmü ile maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları veüçüncü fıkranın a-h bentleri hükümlerinin ve maddeye bağlı (H) cetvelininyukarıda açıklanan hükümlerinin, yürürlükteki kimi kanunların hükümlerinideğiştirdiklerini ve yasalarla yapılması gerekli nitelikte düzenlemeleryaptıklarını göstermektedir.

Budurum karşısında söz konusu hükümler hakkında da, yukarıda (II. Esas yönündeninceleme) bölümünün l/A, B ve C kesimlerindeki açıklamalar ve varılan sonuçlargeçerli olduğundan, bu hükümlerin de Anayasa'nın 64., 92-, 93., 94. ve 126.maddelerine aykırı olduklarını kabul etmek zorunludur ve bu nedenlerle iptaledilmelerine karar verilmelidir.

Maddeninbirinci fıkrası ile üçüncü fıkrasının (a), (b), (d), (e), (f), (h), bentlerineve maddeye bağlı (H) cetvelinin 1/A bölümünde yer alan, Kuvvet Komutanlarınınyevmiyelerine ilişkin konularda Halit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, HasanGürsel, ve Nihat O. Akçakayalıoğlu, (H) cetvelinin I/B bölümünün 9. ve dahaaşağı derece kadrolu memurların yevmiyelerine ilişkin konularda Abdullah Ünerkarşıoyda bulunmuş, Ahmet H. Boyacıoğlu da 1/B bölümünün tümünün Anayasayaaykırı olduğundan iptaline karar verilmesi gerektiği görüşünü öne sürmüştür.

(H)cetvelinin II, III. bölümleriyle IV. bölümünü oluşturan l, 2 ve 3 sayılıcetvellerde yer alan hükümler yürürlükteki kanunların bütçelerde saptanmasınıöngördükleri günlük tazminat miktarlarından ibaret olduklarından Anayasa'yaaykırı nitelikte görülmemiştir. Bu nedenle de söz konusu hükümlere ilişkiniptal isteminin reddine karar verilmelidir.

4-45. madde : Bu madde;

a)Birinci fıkrasiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202., 205. ve 926sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 153., 156. maddelerigereğince eş ile çocuklar için ödenmesi gerekli olan aile yardımının 1976yılında yalnız çocuklar için ödenmesini öngörmekte,

b)İkinci fıkrasiyle çocuk başına ödenecek miktarı saptamakta,

c)Üçüncü fıkrasiyle de eşlerden birinin, fıkra metninde sözü edilen kuruluşlardatoplu iş sözleşmesi gereğince, memur olan eşden daha az miktarda aile yardımıalması halinde memur olan eşe beher çocuk için aradaki farkın ödenmesi kuralınıkoymaktadır.

Maddeninbirinci fıkrasının, 1976 mali yılı içinde geçerli olmak üzere Devlet MemurlarıKanunu ile Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun sözü geçen hükümlerinideğiştirdiği açıkça görülmektedir.

Öteyandan, Devlet Memurları Kanununda eşlerden ikisinin de memur olarakçalışmaları halinde aile yardımı ödeneğinin yalnız kocaya verileceği yazılı isede, memurun eşinin üçüncü fıkrada yazılı kuruluşlarda toplu iş sözleşmesinekonu olan bir işte çalışmacı ve oradan aile yardımı alması halinin memur eşeverilecek aile yardımına herhangi bir şekilde etki yapacağına dair bir hükümbulunmadığı halde 45. maddenin üçüncü fıkrasiyle bu durum başka biçimdedüzenlenerek Devlet Memurları Kanunu hükmü bir yıl için değiştirilmektedir.

Bundanönceki maddelere ilişkin olarak yapılmış bulunan açıklamalarda da belirtildiğigibi yürürlükteki bir Yasanın bir mali yıl gibi geçici bir süre için bile olsaancak bir başka yasa ile değiştirilmesi veya yürürlüğünün durdurulması mümkünolup bu işin Bütçe Kanunu ile sağlanması. Anayasanın 64., 92., 93., 94. ve 126.maddelerine aykırıdır. Aykırılık nedenleri, yukarıdaki bölümlerdeayrıntılarıyle belirtilmiş olduğundan bir de burada yinelenmesine gerekgörülmemiştir.

Bunedenlerle 1976 yılı Bütçe Kanununun 45. maddesinin birinci ve üçüncüfıkralarının iptaline karar verilmelidir.

Aynımaddenin ikinci fıkrasına gelince;

Bufıkra hükmü Devlet Memurları Kanunu gereğince 1976 yılında ödenmesi gerekliyardım miktarının saptanmasından ibaret olup Anayasaya aykırı bir yönübulunmadığından bu fıkraya yönelen iptal isteminin reddine kadar verilmelidir.

5-50. madde :

Bumadde kamu görevinin çeşitli dallarında çalışan Devlet Memurlarına verilecekfazla çalışma ücretlerinin miktarını ve uygulanacak bazı esaslarıdüzenlemektedir.

Budüzenlemede :

1-Saat başına yapılacak ödemenin 2 liradan az 15 liradan çok olamayacağı,

2-TRT de çalışan personelin fazla çalışmaları için yapılacak ödemelerin 4 liradanaz, 30 liradan çok olamayacağı,

3-İkili öğretim yapan fakültelerde ikinci öğretimde, gece öğretimi yapanÜniversite, Fakülte, yüksek okul ve akademilerde gece çalışmasında görev alacakdekan, müdür ve öteki görevlilere, Emniyet hizmetlerinde çalışan personele,orman muhafaza memurlariyle orman hizmetlerinde çalışan kimi teknik personele,maddede yazılı miktarla aylık maktu fazla çalışma ücreti verileceği,

belirtilmekte,

4-Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her dereceli okullarla kurumların atölye vebirimlerinde döner sermaye siparişleri üzerinde normal çalışma saati dışındaçalışacaklara verilecek fazla çalışma ücretinin miktariyle öğretim aylariyletatil aylarında yapılacak aylık ve günlük fazla çalışma saati ve beher iş saatiiçin verilecek azami ücret saptanmaktadır.

Halbuki14/7/1965 günlü ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 147. maddesinin (F)bendinde fazla çalışma ücretinin, (kurumların bu kanunun 178. maddesinde yazılıesaslar çerçevesinde ve yönetmeliğe uygun şekilde, normal çalışma saatleridışında çalıştırdıkları memurlara fazla çalışma saati itibariyle Ödenen para)olduğu belirtilmiş ve aynı kanunun, 15/5/1975 günlü 1897 sayılı (Kanunladeğiştirilen 178. maddesinde de sözü geçen esaslar şöylece düzenlenmiştir.

Madde178- 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tesbit olunan günlük çalışmasaatleri dışında fazla çalışılması ve aşağıdaki şartların gerçekleşmesi halindefazla çalışma ücretle karşılanır :

a)Görevin kanun ile belirli bir süre içinde bitirilmesinin zorunlu bulunması,

b)İnsan, hayvan ve bitkilerle ilgili salgın hastalıklar, arızalar ile tabiiâfetler gibi olağanüstü hallerin oluşu (bu hallerin devamı süresince)

c)İş kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçiile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması,

d)Görevin gereği olarak çalışma saatlerini aşması zorunlu işlerde çalışılması,

Fazlaçalışmanın uygulama esasları, Devlet Personel Dairesi ve Maliye Bakanlığıtarafından hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Herkurum için yıllık fazla çalışma saati toplamı ile saat başına ödenecek ücretlerkurumlar itibariyle Bakanlar Kurulunca kararlaştırılır.

l, 2ve 3 üncü derece yönetici kadrolarında bulunanlara fazla çalışma ücretiÖdenmez,

Milliistihbarat Teşkilâtı mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğerhususlar Başbakan tarafında onaylanacak bir talimatla tesbit edilir.

Kanununbu hükümleri karşısında, 1976 yılı Bütçe Kanununun 50. maddesinin bu konudayasal nitelikte yeni bir düzenleme getirdiği ve Devlet Memurları Kanunununyürürlükteki hükümlerini bir yıl süre ile erteleyerek, 1976 mali yılındageçerli olmak üzere, değişik hükümleri yürürlüğe koyduğu açıkça görülmektedir.

Bundanönceki maddelere ilişkin olarak yapılmış bulunan açıklamalarda da belirtildiğigibi yürürlükteki bir Yasanın bir mali yıl gibi geçici bir süre için bile olsaancak bir başka yasa ile değiştirilmesi veya yürürlüğünün durdurulması mümkünolup, bu işin bütçe kanunu ile sağlanması Anayasanın 64, 92., 93., 94., ve 126.maddelerine aykırıdır.

Bunedenlerle 1976 yılı Bütçe Kanununun 50. maddesinin iptaline kararverilmelidir.

6-51. madde :

Bumadde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 926 sayılı Türk SilahlıKuvvetleri Personel Kanununa göre verilmesi gereken iş riski, iş güçlüğü veteminindeki güçlük zamlariyle mali sorumluluk tazminatı için aylık birer tavankoymakta ve Emniyet sınıfına ödenen bu zamların kesilmeyeceği durumlarısaptamaktadır.

Oysa657 sayılı Devlet Memurları Kanununun, 31/7/1970 günlü 1327 sayılı Kanunun 71.maddesiyle eklenip, 15/5/1975 günlü 1897 sayılı Kanunla değiştirilen EkMaddesiyle ve 912 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun, 31/7/1970günlü, 1323 sayılı Kanunla eklenip 20/1/1976 günlü, 1933 sayılı Kanunladeğiştirilen 3. Ek maddesiyle bu konularda hiçbir tavan konulmaksızın ödenecekmiktarların ve ödeme usul ve esaslarının saptanması işini, maddelerde belirtilenyöntemler uygulandıktan sonra Bakanlar Kurulunun kararına bırakılmaktadır.

Kanununbu hükümleri karşısında 1976 yılı Bütçe Kanununun 51. maddesinin bu konulardayasal nitelikte yeni bir düzenleme getirdiği ve Devlet Memurları Kanunu ileTürk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun yürürlükteki hükümlerini bir yılsüre ile erteliyerek, 1976 mali yılında geçerli olmak üzere, değişik hükümleriyürürlüğe koyduğu açıkça görülmektedir.

Bundanönceki maddelere ilişkin olarak yapılmış bulunan açıklamalarda da belirtildiğigibi yürürlükteki bir Yasanın, bir mali yıl gibi geçici bir süre için bile olsaancak bir başka yasa ile değiştirilmesi veya yürürlüğünün durdurulması mümkünolup bu işin Bütçe Kanunu ile sağlanması Anayasanın 64., 92., 93 , 94., ve 126.maddelerine aykırıdır.

Bunedenle 1976 yılı Bütçe Kanununun 51. maddesinin iptaline karar verilmelidir.

7-Madde 90-

Bumadde hükümleri iki değişik nitelik göstermektedir:

1)Maddenin birinci fıkrasının, A bentlerinden oluşan ilk bölümünde, sözü geçenbentlerde gün ve sayılan gösterilen kimi kanunların belirtilen hükümlerinin,1976 yılına, asıl kanunlarında olduğu gibi değil, bu kanuna bağlı (A) işaretlicetvelin ilgili program, altprogram, faaliyet veya projelerine konulmuş ödenekmiktarları dahilinde uygulanacağı hükmü konulmaktadır

2)Maddenin birinci fıkrasının j-t bentlerinden oluşan son bölümünde ve ikincifıkrasında da kimi kanunların tümünün veya belirtilen hükümlerinin 1976 maliyılı içinde uygulanmayacakları gösterilmektedir.

Sözüedilen maddenin tam metni, kararın yukarıdaki (II-yasa metinleri) bölümündeyazılı bulunduğundan aynı hükümlerin burada yinelenmesine ve metinler bu konudayeterince açık olduğundan niteliklerinin ayrıca belirtilmesine gerekgörülmemiştir.

Kanunlarınyürürlükteki hükümlerinin bir mali yıl gibi belli bir süre için bile olsakısıtlanması veya ertelenmesi ancak aynı yöntemlerle yürürlüğe konulacakyasalarla mümkün olabilir. Bütçe ile ilgisi bulunmayan bu işlerin Bütçekanunlariyle yapılmasına olanak yoktur.

Bundanönceki maddelere ilişkin olarak yapılmış bulunan açıklamalarda da belirtildiğigibi Bütçe Kanunlarına konulacak bu nitelikteki hükümler Anayasanın 64., 92.,93, 94., ve 126. maddelerine aykırıdır.

Bunedenle 1976 yılı Bütçe Kanununun 90. maddesinin, birinci fıkrasının (İ) bendihariç olmak üzere, iptaline karar verilmelidir.

Maddeninbirinci fıkrasının (t) bendi hükmü, 23/2/1963 günlü, 196 sayılı Dış SeyahatHarcamaları Vergisi Kanununun 1976 yılında uygulanmayacağı hükmünü getirmekteve bu niteliği ile maddenin öteki hükümlerinin tıpkısı bulunmakta ise de,Bütçeler, kayıtsız şartsız milletin olan egemenliğin kullanılmasını sağlıyanDevlet Faaliyetlerinden olduğundan ve demokrasilerin tarihteki oluşum vegelişim süreci içinde milletlerin egemenliklerini, vergilere milletin ve onuntemsilcilerinin izin vermesi suretiyle kullanmağa, başlamış oldukları tarihigerçeğinin Türk Demokrasisine olan etkisinin sonucu olarak özel kanunu bulunanvergilerin tahsil edilmelerine her yıl Bütçe Kanunlarıyle ayrıca izinverilmesi, Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşundan beri titizlikle uygulanagelenbir bütçe geleneğini teşkil etmektedir.

Esasen26/5/1927günIü ve 1050 sayılı (Muhasebei Umumiye) Kanununun 39. maddesine,kanuna dayanmadıkça hiçbir vergi ve resmin tarh ve tahsil edilemeyecği ilkesikonulduktan sonra her sene vergi ve resimlerin tahsiline Bütçe Kanununun izinvereceği kuralı eklenmiş bulunmaktadır. Aynı Kanunun 29. maddesi de BütçeKanununu oluşturan unsurlar arasında gelir çeşitlerinden herbirinin dayandığıkanunları gösteren (c) cetveli de sayılmakta ve bu suretle 39. maddedeöngörülen (izin) işleminin yöntemi belli edilmektedir. Bu hükümler uyarınca1976 yılı Bütçe Kanununun 34. maddesinin (a) bendi ile bütçeye bağlanmışbulunan (c) cetvelinde 1976 yılında tahsiline izin verilen gelir çeşitlerindenher birinin dayandığı hükümler gösterilmiştir.

Hernekadarsöz konusu cetvelin (1963 yılına ait mevzuat) bölümünde 23/2/1963 günlü, 196sayılı Dış Seyahat Harcamaları Vergi Kanununun da yeraldığı ve bu suretle sözkonusu verginin 1976 Bütçe yılında uygulanmasına izin verilmiş bulunduğugörülmekte ise de, Yasa Koyucunun bu konudaki gerçek niyetinin, söz konusuverginin 1976 yılında tahsiline izin vermemek olduğu, Bütçe Kanununun 90.maddesinin (t) bendinin açık hükmünden anlaşıldığına göre bütçeye bağlı (c)cetvelinde sözü geçen kanuna yer verilmiş bulunmasının bir unutma sonucuolduğunu kabul etmek gerekir.

Bunagöre Bütçe kanununun 90. maddesinin Dış Seyahat Harcamaları Vergisi Kanunununuygulanmasını 1976 yılı süresince ertelemek suretiyle sözü geçen verginin bumali yılı içinde tahsiline izin vermeyen (t) bendi hükmünün bütçe ile ilgilibir hüküm niteliğinde olduğundan sözü geçen hükme ilişkin iptal istemininreddine karar verilmelidir.

V.Kararın yürürlük günü sorunu:

Anayasanındeğişik 152. maddesinin ikinci fıkrasında Anayasa Mahkemesince iptaline kararverilen kanun veya içtüzük hükümlerinin, gerekçeli kararın Resmi Gazete'deyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, gereken hallerde AnayasaMahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı aşmamak üzereayrıca kararlaştırabileceği ilkesi yer almakta. Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve yargılanma Usulleri Hakkındaki 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 50.maddesinin üçüncü fıkrasında da bu kural yenilendikten sonra, (bir kanun veya içtüzüğünveya bunların belirli hükümlerinin iptali halinde meydana gelecek olan boşluğu,kamu düzenini tehdit edici mahiyette görürse üçüncü fıkra hükmünü uygular veboşluğun doldurulması için yasama meclisleri başkanlıkları ile Başbakanlığıdurumdan haberdar kılar.) hükmü konulmuş bulunmakta ve 50. maddenin süreyeilişkin hükmü, Anayasanın 152. maddesinin 1488 sayılı Anayasa değişikliği ilekabul edilen süreye ilişkin yeni kuralı doğrultusunda uygulana gelmektedir.

1970sayılı 1976 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesi, memur harcırahlarını gününekonomik koşullarına uygun düzeye getirmek amacıyle yeni bir düzenlemegetirmektedir.

Bumadde ile ilgili iptal kararının yürürlüğe girmesi üzerine 6245 sayılı HarcırahKanunu hükümlerinin uygulanması gerekeceğinden ortada bir kanun boşluğuolmayacağı düşünülebilir. Ancak yirmi üç yıl önceki ekonomik koşullara göredüzenlenmiş bulunan Harcırah Kanunundaki hükümlerle, Bütçe Kanununun 35.maddesinde öngörülen kamu hizmetlerinin yürütülmesine olanak bulunmadığındanmeydana gelen durumun, bir kanun boşluğu ile eşdeğerde ve ev etkide olduğununkabul edilmesi zorunludur.

Şuhalde bir bölüm kamu hizmetlerinin durmasına veya hiç değilse bir ölçüdeaksamasına ve bu suretle doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bu hizmetlerlesağlanan kamu düzeninin sarsılmasına sebep olabileceği meydanda olan bu durumungiderilmesi için yürütme ve yasama organlarına bir olanak verilmelidir.

Bunedenlerle 1976 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesine ilişkin iptal kararının28/2/1977 gününde yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

ŞekipÇopuroğlu, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu görüşekatılmamışlardır.

VI.SONUÇ:

I-Biçim yönünden inceleme :

A- lMart 1976 günlü, 15515 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 28/2/1976 günlü, 1970sayılı "1976 Yılı Bütçe Kanunu" nun Cumhuriyet Senatosunda görüşmesüresinin geçirilmiş olmasının dava konusu maddelerin iptalini gerektirir birneden sayılamıyacağına Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla:

B-Bütçe Karma Komisyonunda dava konusu maddelerin tümünün ikinci kez görüşülmemişbulunmasının Anayasa'ya aykırı olmadığına oybirliğiyle;

II-Esas yönünden inceleme;

A-Sözü geçen kanunun 12. maddesinde yeralan hükümlerin Anayasaya aykırı olduğunave iptaline oybirliğiyle ;

B-32. madde bakımından :

1)Bu madde hakkında ileri sürülen iptal isteminin kapsamını belirlemek içindavacının sözlü açıklamasını dinlemek üzere çağırılmasına olanak bulunmadığınaHalit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç ve Hasan Gürsel'inkarşıoylariyle ve oyçokluğuyla;

2)Davanın 32. maddenin tümünü kapsadığına Halit Zarbun, Abdullah Üner, AhmetKoçak, Fahrettin Uluç, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nunkarşıoylariyle ve oyçokluğuyla;

3)32. maddenin tümünün Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun,Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nunkarşıoylariyle ve oyçokluğuyla;

C-35. madde bakımından :

t)Davanın, 35. maddenin tümünü kapsadığına Halit Zarbun, Abdullah Üner, FahrettinUluç, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyle veoyçokluğuyla;

2)Birinci fıkrada (1/3/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33 üncü...)deyiminden sonra gelen "maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yazılı nisbet veyevmiye miktarlarına ilişkin Kayıtlayıcı hükümler uygulanmamak üzere, bu maddeile aynı kanunun..." deyiminin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptalineoybirliğiyle;

3)İkinci fıkranın Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline oybirliğiyle;

4)Üçüncü fıkrada yeralan :

a)(a) bendinin Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun, Abdullah Üner,Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyle veoyçokluğuyla;

b)(b) bendinin Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun, Abdullah Üner,Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçayalıoğlu'nun karşıoylarıyle veoyçokluğuyla;

c)(c) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline oybirliğiyle;

d)(d) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun, AbdullahÜner, Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyleve oyçokluğuyla;

e)(e) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun, AbdullahÜner, Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçayalıoğlu'nun karşıoylarıyla veoyçokluğuyla;

f)(f) bendinin Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun, Abdullah Üner,Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşı oylarıyle veoyçokluğuyla;

g)(g) bendinin Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline oybirliğiyle;

h)(h) bendinin Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun, Abdullah Üner,Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nıın karşıoylarıyle veoyçokluğuyla;

D- Hcetveli bakımından :

1-1976 yılı Bütçe Kanununa bağlı (H) cetvelinin l/A bölümünde yer alan KuvvetKomutanlarına ilişkin hükmün Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline HalitZarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Hasan Gürsel ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nunkarşıoylarıyle ve oyçokluğuyla;

2-Aynı cetvelin 1/B bölümünde yer alan 9. derece ile daha. aşağı derecelikadrolardan aylık alan memurlara ilişkin hükmün Anayasa'ya aykırı olduğuna veiptaline Ahmet H. Boyacıoğlu'nun 1/B bölümünün tümünün Anayasa'ya aykırıolduğundan iptali gerektiği yolundaki görüşü ile ve Abdullah Üner'inkarşıoyuyla ve oyçokluğuyla;

3-1/C bölümünün tümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline oybirliğiyle;

4- Hcetvelinin II., III. ve IV. bölümlerinde ve H cetvelinin l, 2 ve 3 sayılıcetvellerinde yeralan hükümlerde Anayasaya aykırılık bulunmadığından bubölümlere ve cetvellere yönelen iptal isteminin reddine oybirliğiyle;

E-45. madde yönünden,

1)Birinci fıkranın Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline: Halit Zarbun, AbdullahÜner, Ahmet Koçak, Lûtfi Ömerbaş ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyleve oyçokluğuyla,

2)İkinci fıkrada yer alan hüküm Anayasa'ya aykırı olmadığından bu fıkraya yöneleniptal isteminin reddine oybirliğiyle;

3)Üçüncü fıkrada yeralan hükmün Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline HalitZarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Lûtfi Ömerbaş ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla;

F-50. madde yönünden:

50.maddede yeralan hükümlerin tümünün Anayasaya aykırı olduğuna ve iptalineoybirliğiyle;

G-51. madde yönünden :

51.maddede yer alan hükümlerin tümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptalimeHalit Zarbun ve Abdullah Üner'in karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla;

H-90. madde yönünden :

1)90. maddenin birinci fıkrasının a - ş bentlerindeki hükümlerinin tümünün veikinci fıkrasında yer alan hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptalineoybirliğiyle;

2)Birinci fıkranın (t) bendi hükmünün Anayasa'ya aykırı olmadığına, bu hükmeyönelen iptal isteminin reddine oybirliğiyle;

III-35. madde ile buna bağlı (H) cetvelinde yer alan hükümlere ilişkin iptalkararlarının 28/2/1977 gününde yürürlüğe girmesine Şekip Çopuroğlu, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla;

25/11/1976ve 9/12/1976 günlerinde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

1-Dava dilekçesinde; 1976 yılı Bütçe Kanununun 32. maddesinin tümünün mü yoksayalnız bir bölümünün mü iptali istenmiş olduğu konusunda Anayasa Mahkemesindegörüş ayrılıkları belirmiş beş üye dava dilekçesinin kapsamı ve davadilekçesinde gösterilen gerekçelere dayanarak maddenin tümünün değil yalnızbirinci fıkrasındaki (Vakıflar Genel Müdürlüğü ve bağlı kuruluşlar hariç)bölümünün iptali istendiği görüşünde bulunmuş olmaları dolayısıyla bu husustadavacıların temsilcisini dinlemek ve davanın kapsamım kendilerine açıklatmakzorunluğu hasıl olduğu halde bu eksiklik ve görüş ayrılığı giderilmedenmaddenin tümü hakkında inceleme yapılıp iptal kararı verilmiştir.

2-Dava dilekçesinin kapsamına ve bu dilekçede gösterilen ve açıklanan sebepleregöre 1976 yılı Bütçe Kanununun 32. maddesinin tümünün değil yalnız birincifıkrasındaki (Vakıflar Genel Müdürlüğü ve bağlı kuruluşlar hariç) bölümününiptali, dava edildiği açıkça belli olduğu halde dava dışında bırakılmış olanmaddenin diğer hükümlerinin de incelenerek iptaline karar verilmiştir.

3-Yine aynı kanunun 35. maddesinin a, b, d, e, f ve h bentleriyle Bütçe Kanununabağlı (H) cetveli dava edilmemiş olduğu halde, bu hü-. kümlerin de Anayasa'yauygunluk denetimi bakımından incelenerek iptallerine karar verilmiştir.

4-1976 yılı Bütçe Kanununa bağlı H cetvelinin iptali dava edilmemiş olmaklabirlikte bu cetvelin 1/B bölümünde yer alan 6 ve 7 nci derece ile daha aşağıkadrolardan aylık alan memurlara ilişkin hükümler, harcırah kanununun ilgilihükümlerine uygun olarak düzenlenmiş ve harcırah kanununda iptal nedeniolabilecek esaslı bir değişiklik de söz konusu bulunmamış olduğu haldedeğişiklik yapıldığından bahisle anılan hükümlerin de iptaline kararverilmiştir.

5-45 inci maddenin 1 ve 3 üncü fıkralarına gelince :

657sayılı Devlet memurları Kanununun 202 nci maddesinde, evli bulunan DevletMemurlarına aile yardımı ödeneği verilmesi öngörülmüş ve ancak bu yardımımemurların her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan eşi ileçocukları için her yıl bütçe kanunlarında tesbit edilecek miktar üzerindenödeneceği hükme bağlanmış, 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri PersonelKanununun 153 üncü maddesinde de aynı hüküm yer almıştır.

1976yılı Bütçe Kanununun 45 inci maddesinde ise yukarıda anılan kanunların hükümlerineuygun olarak; ödenecek aile yardımının her çocuk için 50 lira olarak saptanmışve eşlerden birinin Devlet Memurları Kanununun 87 nci maddesinin kapsamınagiren kuruluşlarda toplu iş sözleşmesi gereğince memur olan eşden daha azmiktarda doğum yardımı alması halinde memur olan eşe beher çocuk için aradakifarkın ödeneceği belirtilmiştir. 1976 yılı Bütçe Kanununun 45 inci maddesindeyeralan hükümlerin iptalini gerektirecek nitelikte Devlet Memurları Kanunununilgili hükümleri ile çatışan ve o hükümlere ters düşen bir yönü olmadığı gibiAnayasa Mahkemesinin bu karan gerekçeleriyle yazılarak Resmi Gazete'deyayınlanıp yürürlüğe girmesine kadar esasen 1976 yılı Bütçe Kanunukendiliğinden yürürlükten kalkacağı cihetle böyle bir iptal kararının pratikbir yararı da bulunmayacaktır.

6-1976 yılı Bütçe Kanununun 51 inci maddesi, Devlet Memurları ile Türk SilâhlıKuvvetleri Personeline ödenecek İş Güçlüğü, İş Riski, Mali sorumluluk gibitazminatların tavanını saptamıştır. Bu madde Büyük Millet Meclisine sevkedilenHükümet tasarısında aynen vardır. Halbuki 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun1897 sayılı Kanunla değişik ek 2 ve 3 üncü maddelerine göre; Bu tazminat vezamları hangi işi yapanlara ve hangi görevlerde bulunanlara ödeneceği, miktarı,ödeme usul ve esasları Bakanlar Kurulu Kararıyla saptanacaktır. BakanlarKurulu, kendisine ait olan bu yetkinin bir bölümünün tavanının belirlenmesini,1976 Yılı Bütçe Kanunu tasarısına eklediği 51 inci madde ile Büyük MilletMeclisinden istemiş ve böylece sözü geçen madde Bütçe Kanununa girmiştir. Ohalde Büyük Millet Meclisinin bu maddeyi inceleyip kabul etmesi BakanlarKurulunun bu konudaki yetkisini kaldırmış veya sınırlamış sayılamıyacağı gibiBakanlar Kurulunun İradesine ters düşen ve kanunun iptalini gerektiren birdurum da yaratmıştır.

Bundanbaşka, sözü edilen 51 inci madde bütçeden ödenecek bir masraf ve yükümlülükmeydana getirmiş olması nedeniyle Anayasanın 126 ncı maddesine ters düşen biryönüde olmadığından, maddenin bu nedenle iptali cihetine de gidilemez.

Yukarıdayazılı nedenlerle çoğunluğun bu hususlardaki kararlarına karşıyım.

Üye

Abdullah Üner

Budavada sayın Abdullah Üner tarafından yazılan karşıoy yazısına aynen iştirakediyorum.

Üye

Halit Zarbun

KARŞIOYYAZISI

SayınAbdullah Üner'in karşıoy yazısının:

(1976Yılı Bütçe Kanununun 32. maddesi hakkında ileri sürülen iptal istemininkapsamını belirtmek üzere davacının sözlü açıklamasının dinlenmesine; davanın,sözü edilen maddenin tümünü kapsamayıp sadece Vakıflar Genel Müdürlüğü ve bağlıKuruluşlar kısmına yönelik bulunduğuna; aynı Kanunun 35. maddesinin a, b, d, e,f ve h bentlerinin ve kanuna bağlı H cetvelinde yer alan Kuvvet Komutanlarınınyol masraflarının dava konusu yapılmadığına; ve 45. maddenin 1. ve 3.fıkralarına ilişkin) l, 2, 3 ve 5 numaralı benrterinde yer alan düşüncelerinekatılmak suretiyle, çoğunluğun bu konularla ilgili kararlarına aynı gerekçelerekarşıyım.

Üye

Ahmet Koçak

KARŞIOYYAZISI

1970sayılı Kanunun (1976 Yılı Bütçe Kanunu) iptaline karar verilen kurallarıarasında yeralan 35. maddesi için çoğunlukla ayrıca ek süre verilmesi, her nekadar süre konusunu düzenleyen Anayasanın 152. maddesi İkinci fıkrası ile 44sayılı Yasanın 50. maddesi üçüncü fıkrası hükümlerine dayandırılmakta ise de,olayda sözü geçen fıkralarda öngörülen koşulların bulunmadığı kanısındayım.

GerçektenAnayasanın 152. maddesinde, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihin ayrıcabelirtilmesi ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesine tanınan yetki "gerekenhallerde" deyimiyle ifade edilmiş ve 44 sayılı Yasanın 50. maddesi üçüncüfıkrasında ise bu deyim iptal halinde meydana gelecek boşluğun kamu düzeninitehdit edici nitelikte bulunması biçiminde tanımlanmıştır. Oysa kanımızca 35.maddenin iptali ile ortaya kamu düzenini tehdit edici nitelikte bir boşlukçıkmamaktadır. Çünkü mahkeme kararında da belirlendiği üzere, iptal edilenmadde konusu daha önceden yürürlüğe konmuş olan 6245 sayılı Yasa iledüzenlenmiş olduğu gibi esasen bu durum bir iptal nedenini de oluşturmuşbulunmaktadır. Öyle ise, ortada maddi anlamda kamu düzenini tehdit edicinitelikte bir boşluktan söz edilmesi düşünülemez. Kararda ek süre verilmesinegerekçe olarak gösterilen 6245 sayılı Kanununun 23 yıl önceki ekonomikkoşullara göre düzenlenmiş olmasının bu nitelikte bir boşluk sayılacağıdüşüncesine de olanak olmadığı kanısındayım. Gerçekten böyle bir yorumun anılan50. maddenin açık ifadesi ile bağdaşamayacağı bir tarafa bırakılsa bile,nihayet, belki 6245 sayılı Kanundaki koşulların, iptal kararının yürürlüğegirdiği tarihten sonraki bütçe yılı süresinde uygulanması hali olsa olsa bukanunun kapsamına giren hizmetlerin o süre içinde yapılmasını kısmen aksatanbir neden olarak düşünülebilir. Ancak bu durumun dahi Yasanın tanımladığıanlamda kamu düzenini tehdit edici bir boşluk olarak nitelendirmesi, öncelikleolayda olduğu gibi çok kısa bir süre için uygulama olanağı olacak bir kanunkuralı hakkında, sözkonusu olmamak gerekir.

Kaldıki iptal kararının verildiği tarih (9/12/1976) ve özellikle bu kararınyürürlüğe girmesini sağlayacak Resmi Gazete'de yayımlanması tarihi (Anayasanın152. maddesinin ikinci fıkrası son tümcesi) gözönünde tutulduğunda, etkisi 28Şubat 1977 de bitecek olan dava konusu 1976 Yılı Bütçe Kanununun iptalinehükmolunan 35. maddesi ile ortaya herhangi bir boşluğun çıkmasının dahi sözkonusu olamıyacağı kendiliğinden anlaşılmaktadır.

Bunedenlerle iptaline hükmolunan 35. madde için ayrıca ek süre verilmesihakkındaki çoğunluk kararına katılmıyorum.

Üye

Şekip Çopuroğlu

KARŞIOYYAZISI

MahkememizinEsas 1976/34, Karar 1976/52 sayılı kararı için sayın Abdullah Üner tarafındanyazılan karşıoy yazısının 1., 2. ve 3. maddelerine aynen katılıyorum.

Üye

Fahrettin Uluç

KARŞIOYYAZISI

1976Yılı Bütçe Kanununun 45. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarında yeralan aileyardımı ile ilgili hükümlerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202., 205.ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 153. maddeleriyle çelişenveya o maddelerde esaslı değişiklik yapan ve bu nedenle de iptal edilmelerinigerektiren bir yön yoktur. Kaldı ki bu fıkraların ileride bir anlaşmazlığa yolaçma ve dolayısıyle uygulanma olasılığı da bulunmamaktadır.

Üye

Lûtfi Ömerbaş

KARŞIOYYAZISI

1/3/1976günlü, 15515 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 28/2/1976 günlü, 1970 sayılı(1976 Yılı Bütçe Kanunu) nun bazı maddelerinin iptaline ilişkin 9/12/1976 günlüEsas : 1976/34, Karar: 1976/52 sayılı Anayasa Mahkemesi kararı ile ilgili olarakkarşıoy gerekçem aşağıdadır.

l-Davacının 32. madde ile ilgili iptal isteği dava dilekçesinde açık ve seçikolarak : Bütçe Kanununun, Millet Meclisi Genel Kurulunda görüşülmesi sırasındaverilen bir önerge ile maddeye (Vakıflar Genel Müdürlüğü ve bağlı kuruluşlarhariç) biçiminde ve Anayasanın 94. maddesinin son fıkrasındaki kurala aykırıolarak gelir azaltıcı bir cümle eklenmiş olduğu dile getirilerek iptal isteğiyalnız bu hükümle sınırlanmış olmasına karşın, çoğunluk kararı ile maddenintamamının iptaline gidilmiştir. Ve bu suretle davacının iptal isteğine ilişkiniradesi ve dolayısiyle davanın kapsamı aşılmıştır.

İncelemesırasında davacının bu konuda sözlü açıklama için çağrılması lüzumunu bu amaçlaistemiş idim.

2-Yine davacının iptal isteğinin ve dava dilekçesinin, 1976 yılı Bütçe Kanununun35. maddesinin tümünü kapsamaması nedeniyle, aksi görüşü kabul eden çoğunluğunbu maddenin üçüncü fıkrasının (a), (b), (d) (e), (f), (h) bentlerine ve 1976yılı Bütçe Kanununa bağlı (H) cetvelinin 1/A bölümüne ilişkin iptal kararlarınakatılmadım.

Üye

Hasan Gürsel

KARŞIOYYAZISI

I-Kararda "Bu açıklamalar, 1976 Yılı Bütçe Kanununun 35. maddesinin birincifıkrasında yer alan ve (33 üncü) deyimini izleyen (maddesinin (a) ve (b)bentlerinde yazılı nisbet ve yevmiye miktarlarına ilişkin kayıtlayıcı hükümleruygulanmamak üzere, bu madde ile aynı kanunun) hükmü ile maddenin ikinci veüçüncü fıkraları ve üçüncü fıkranın a-h bentleri hükümlerinin, yürürlüktekikimi kanunların hükümlerini değiştirdiklerini ve yasalarla yapılması gereklinitelikte düzenlemeler yaptıklarını göstermektedir" denildikten sonra (H)cetvelinin l/B bölümünde yeralan kimi memurlara ilişkin kısmı Anayasa'ya aykırıolduğu açıklanarak iptaline karar verilmiş bulunmaktadır.

Kabuledilen Anayasaya aykırılık nedeninin l/B bölümünün tümüne sirayet ettiğicihetle bu bölümün tümünün iptali gerekeceği kanısı ile çoğunluk görüşünekatılmıyorum.

II-Gerek Anayasa'nın 152. maddesinde, gerek aynı ilkeyi yineleyen 44 sayılıYasa'nın 50. maddesinde açıklanan kuralın, yani Anayasa Mahkemesi Kararlarınınyürürlüğe gireceği tarihi Anayasa Mahkemesince gereken hallerde saptanabilmeyetkisinin temelinde Anayasaya aykırı bulunarak iptaline karar verilen kuralınyerine yenisinin konulması ereği yeter. Ayrıca, 22/4/1962 günlü ve 44 sayılıYasanın ve ayrıca Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün saptadığı yöntemler karşısında,kararımızın yürürlüğe girmesi saptanan 28/2/1977 gününde Resmi Gazete'deyayınlanma olanağı olmaması da gözden uzak tutulmamalıdır.

Bunedenlerle Anayasa'nın temel ilkesinden ayrılarak, kararın yürürlüğe gireceğigünü saptayan çoğunluk görüşüne karşıyım.

Üye

Ahmet H. Boyacıoğlu