ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1976/35
Karar Sayısı:1976/49
Karar Günü:21/10/1976
Resmi Gazete tarih/sayı:23.12.1976/15798
İtirazyoluna başvuran : Danıştay Beşinci Dairesi.
İtirazınkonusu : 1823 sayılı, 1974 yılı Bütçe Kanununa ekli (R) cetvelinde yeralan"351 - Gayrimenkul Kiraları" bölümünün Anayasa'nın 61., 92., ve 126.maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istenmiştir.
I-OLAY :
DavacıBern Büyükelçisi vekili, yurt dışında sürekli görevle bulunan müvekkilininoturmasına ayrılan taşınmaz-mal için kira bedeli olarak ele geçen aylığının1/8'nin kesildiğini, davalı Maliye Bakanlığına yapılan itirazlarınreddedildiğini, öteki davalı Dışişleri Bakanlığınca kesintinin sürdürülmesiiçin genelge yayımlandığını, bu işleme dayanak tutulan 1823 sayılı 1974 yılıBütçe Kanununa ekli (R) cetvelinde yeralan "351-Gayrimenkul Kiraları"bölümünün Anayasa'nın 61., 92. ve 126. maddelerine aykırı olduğunu ilerisürerek davalı Bakanlıklarca yapılan işlemlerin iptalini dava etmiştir.Anayasa'ya aykırılık görüşünü ciddi bulan Danıştay Beşinci Dairesi 1823 sayılıBütçe Kanununun (R) cetvelinin "351-Gayrimenkul Kiraları", bölümününiptali isteğiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
III-YASA METİNLERİ :
l-Dava Konusu Kanun Kuralı:
30/5/1974günlü, 1823 sayılı "1974 yılı Bütçe Kanunu" nun iptali istenen (R)cetvelinin "351 - Gayrimenkul Kiralan" bölümü - 1/6/1974 günlü 14902sayılı Resmi Gazete'deki metne göre şöyledir :
"351- Gayrimenkul kiraları :
Taşınırve taşınmaz malların kira bedelleri ile 237 sayılı Taşıt Kanunu ve eklerigereğince makamlarına otomobil tahsis edilenlerin garaj kiraları; büyükelçilik,elçilik, daimi delegelik, askeri temsilcilik, ataşelik, yardımcı delegelik vebaşkonsolosluk ikametgâh karşılığı ve otel kiraları; büyükelçilik veelçiliklerin nezdinde akredite bulundukları Devlet hükümetleri ile birlikteyazlığa taşınmaları halinde muvakkaten tutulacak bilûmum otel, garaj ve eşyakiraları; ev sahibi tarafından yaptırılıp da bina bedeline ilâve edilen tamiratbedelleri, tutulacak binalar için verilecek komisyon, tellaliye ve belediyevergi, resimleri; dış kuruluşlar için kiralanacak binalarda mahalli teamülleregöre devir, tazminat ve garanti bedeli gibi ödemeleri Amerikan Askeri HeyetiBaşkanı ile kara,. hava, deniz grup başkanının ikâmetleri için Milli SavunmaBakanlığınca mobilyalı veya mobilyasız olarak kiralanarak binalar ve bunlarınsözleşmeleri gereğince ödenecek diğer giderleri bu kalemden karşılanır.
DışişleriBakanlığı kadrolarından atanan elçi, müsteşarlara, l inci sınıf orta elçiunvanını haiz daimi temsilci yardımcılarına ve kendilerine l inci sınıf ortaelçi payesi verilen uzman müşavirlere 5/5/1969 tarihti 1173 sayılı Kanunun linci maddesinin 4 üncü bendi uyarınca aynı Kanuna ek (1) ve (4) sayılıcetvellerde Maliye ve Ticaret Bakanlıklarına verilen kadrolardan atanan vekendilerine birinci sınıf ortaelçi payesi verilen en az 2 nci dereceye haizdaimi temsilci yardımcılarına, hizmetin icapları gerektiriyorsa Dışişleri ve MaliyeBakanlıklarının mutabakatı ile tahsis edilen ikametgâh kiraları da bu kalemdenkarşılanır.
Yurtdışında sürekli görevle bulunan ve kendilerine Devletçe, ikametgâh temin edilen657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri PersonelKanununa tâbi personelin aylıklarının ele geçen miktarlarının 1/8 i her ay kirakarşılığı olarak kesilir."
"Özelşartlar sebebiyle, Lagos ve Cakarta şehirlerinde görevli merkezden tayinolunmuş memurlar için, derece ve görevleriyle mütenasip olarak, Misyon Şefitarafından kiralanacak konutların kiraları bu kalemlerden karşılanır."
2-Dayanılan Anayasa Kuralları:
Madde61- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik)
"Herkes,kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi,resim ve harçlar ve benzeri mali yükümler ancak kanunla konulur.
Kanununbelli ettiği yukarı ve aşağı hadler içinde kalmak, ölçü ve esaslara uygun olmakşartiyle, vergi, resim ve harçların muafiyet ve istisnalariyle nisbet vehadlerine ilişkin hükümlerde değişiklik yapmaya Bakanlar Kurulu yetkilikılınabilir."
Madde64- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik)
"Kanunkoymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin Bütçe ve kesin hesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına genel ve özel afilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesinekarar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi kanunla, belli konularda, Bakanlar Kuruluna kanun hükmündekararnameler çıkarmak yetkisi verebilir.
Yetkiveren kanunda çıkarılacak kararnamelerin amacı, kapsamı ve ilkeleriyle buyetkiyi kullanma süresinin ve yürürlükten kaldırılacak kanun hükümlerininaçıkça gösterilmesi ve kanun hükmünde kararnamede de yetkinin hangi kanunlaverilmiş olduğunun belirtilmesi lâzımdır.
Bukararnameler, Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.Kararnameler, Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün Türkiye Büyük MilletMeclisine sunulur.
Yetkikanunları ve Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kararnameler, Anayasanın veyasama meclisleri içtüzüklerinin kanunların görüşülmesi için koyduğu kurallaragöre, ancak komisyonlarda ve genel kurullarda diğer kanun tasarı vetekliflerinden önce ve ivedilikle görüşülüp karara bağlanır.
Yayımlandıklarıgün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler, bu tarihte, TürkiyeBüyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler bu kararın Resmi Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Değiştirilerek kabul edilenkararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu değişikliklerin Resmi Gazete'deyayımlandığı gün yürürlüğe girer.
Anayasanınikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel hak vehürriyetler ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler kanunhükmünde kararnamelerle, düzenlenemez. Anayasa Mahkemesi, bu kararnamelerinAnayasaya uygunluğunu da denetler."
"Madde92- Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.
MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.
MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca, değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.
CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse. Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.
MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse her iki meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur.
MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senasunca dareddedilirse düşer. Millet Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklifCumhuriyet Senatosunca olduğu gibi veya değiştirilerek kabul edilirse MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosunun kabul ettiği metni yeniden görüşür. CumhuriyetSenatosunun metni Millet Meclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse,tasarı veya teklif düşer; Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Milİet Meclisincedeğiştirilerek kabul edilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.
CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur.
CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi. Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.
CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında vegenel kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmıyan hallerdebir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,Cumhuriyet Senatosunca Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmiş sayılır.Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.
YasamaMeclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasi partilerle ilgilitasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukardaki fıkralar hükümleriuygulanır. Ancak karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşiktoplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının saltçoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır."
"Madde93- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır."
"Madde94- Genel ve katma bütçe tasarıları ile milli bütçe tahminlerini gösteren rapor,mali yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Butasarılar ve rapor otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasi parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.
KarmaKomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, Önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.
CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve mali yılbaşına kadar karara bağlanır.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleriüzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar."
"Madde126- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.
Kanun,kalkınma plânları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.
Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz."
IV-İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 10/6/1976 gününde Kani Vrana, ŞevketMüftügil, Ahmet Akar, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Sekip Çopuroğlu,Fahrettin UIuç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi,Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalariyleyapılan ilk inceleme toplantısında; "Dosyada eksiklik olmadığından işinesasının incelenmesine, incelemenin sınırlandırılması gerekip gerekmeyeceğikonusunun esasla birlikte düşünülmesine" karar verilmiştir.
V.ESASIN İNCELENMESİ:
İşinesasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçesi, 1823 sayılı1974 yılı Bütçe Kanununun iptali istenen hükümleri, dayanılan Anayasa ilkeleri,bunlara ilişkin gerekçeler ve başka yasama belgeleri, dava ile ilişkisi bulunanöteki METİNLER okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
l-İncelemenin sınırlandırılması sorunu :
Anayasa'yaaykırılık sorununun çözümü için önce iptali istenen hükümlerin kapsamı üzerindedurularak bunların niteliklerinin belirtilmesinde ve böylece davada uygulanacakkuralın saptanmasında yarar görülmüştür.
(R)cetvelinin iptali istenen "351-Gayrimenkul Kiraları" bölümü dörtfıkradan oluşmaktadır.
Birincifıkrada; yurt içinde ve dışında kiralanan taşınır ve taşınmaz mallara ilişkinkira karşılıkları, bunların onarım bedelleri, komisyon tellaliye ve belediyevergi ve resimleri, dış kuruluşlara ait kiralarda yersel mevzuatın gerektirdiğiödemeler söz konusu edilmiştir.
İkincifıkrada; belirli düzeydeki dış temsilciliklere atanan kişilerin ikametgâhkiralarının devletçe ödeneceği açıklanmıştır.
Üçüncüfıkra harcama ile ilgili olmayıp gelir sağlayıcı bir hükmü içermektedir. Bufıkra aynen şöyledir: "Yurt dışında sürekli görevle bulunan ve kendilerinedevletçe ikametgâh temin edilen 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 926sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel kanununa tabi personelin aylıklarınınele geçen miktarlarının 1/8 i her ay kira karşılığı olarak kesilir."
Dördüncüfıkrada ise, Lagos ve Jagorta şehirlerinde oturan personelimiz için kimikoşullar çerçevesinde tutulacak konutların kiralarına ilişkin harcamalar sözkonusu edilmiştir.
Danıştay'dakidava; davacının eline geçen aylığın 1/8 inin kira karşılığı olarak kesilmesiişleminin iptali isteminden ibaret bulunduğuna göre, uyuşmazlık, maddeninbirinci, ikinci ve dördüncü fıkralarının uygulanmasından doğmamaktadır. Yurtdışında sürekli görev yapmakta olan davacı, kendine ayrılan konut içinaylığından kira parası kesilmemesini istemektedir. Davalı idare ise, maddeninüçüncü fıkrasında yer alan hükme dayanarak kanun dışı bir işlem yapmadığımsavunmaktadır. Şu halde taraflar arasında uyuşmazlığı üçüncü fıkra hükmününuygulanması oluşturmakta, davacı ise bu hükmün Anayasa'ya aykırılığını ilerisürmektedir. Böyle olunca esasa ilişkin incelemenin, 1974 yılı Bütçe Kanununabağlı (R) cetvelinin Danıştayca tümünün iptali istenen "351-GayrimenkulKiraları" bölümünün üçüncü fıkrası üzerinde yapılması, birinci, ikinci vedördüncü fıkraların davada uygulama olanağı bulunmadığından, bu fıkralarayöneltilen iptal isteminin de mahkemenin yetkisizliği nedeniyle ret edilmesigerekmektedir.
2-Anayasa'nın 61. maddesine aykırılık sorunu:
Davacıdanoturduğu konutun kira parasının Bütçe Kanununa konulan bir hüküm ile istenipistenemeyeceği sorununa gelince: konu, niteliği bakımından bütçe kanunlarındanayrı bir yasa ile düzenlenmesi gerekli bir alanı ilgilendirmektedir. Böyle biryasaya dayanmayan bu çeşit bir gelirin Bütçe Kanununa konulan bir hükümleistenmesine olanak yoktur. Davacıdan yerine getirilmesi istenen edim,Anayasa'nın 61. maddesinde sözü edilen vergi, resim, harç ve benzeri niteliktemali bir yükümlülük olmayıp, kişisel yönü olan, fakat yükümlenilen kamu hizmetigerekleriyle bir arada düşünülmesi zorunluğu bulunan bir istemi kapsamaktadır.Bu nedenle istem, 61. maddenin konusunu oluşturan mali bir yükümlülük değildir.Böyle olunca itiraz yoluna başvuran mahkemenin, Anayasa'nın 61. maddesinedayanarak ileri sürdüğü aykırılık savının kabulüne olanak bulunmamaktadır.
3-Anayasa'nın 64. maddesine aykırılık sorunu:
Devletçegerekli görülen yerlerde memur konutları yaptırma yetkisini veren 22/7/1944günlü, 4626 sayılı Yasanın, yurt içinde uygulanmak üzere kabul edildiği, buyasanın bütün hükümlerinin bir arada incelenmemesinden anlaşılmaktadır. Dışmemleketlerde sürekli görev yapan temsilcilerimize ayrılan konutların kiraparalarının kendilerinden alınmasını düzenleyen bir yasa kuralı yoktur. Bukonuda yasal bir düzenleme yapılmadığı halde, Türkiye Büyük Millet Meclisince;sadece Bütçe Kanun ve tasarılarını görüşmek ve kabul etmek yetkisi kullanılmakve Bütçe Kanun tasarılarının kanunlaştırılmasındaki yöntemler uygulanmaksuretiyle çıkarılan 1823 sayılı 1974 yılı Bütçe Kanunu, Öteki yasalar yerinegeçerek kurallar koymuş ve böylece Anayasa'nın 64. maddesine aykırı bir durummeydana getirmiş bulunmaktadır.
4-Anayasa'nın 92. ve 93. maddelerine aykırılık sorunu:
Kanuntasarı ve teklifleriyle Bütçe Kanunu taşanlarının Türkiye Büyük MilletMeclisinde görüşülüp kabul edilmeleri ve yasa niteliğini kazanmaları Anayasa'daayrı ayrı yöntem ve kurallara bağlanmıştır. Kanun tasarı ve tekliflerinin önceMillet Meclisinde, sonra da Cumhuriyet Senatosunda görüşülüp kabul edilmesi,şayet yasama meclislerinde değişik sonuçlara varılmış ise, o zaman her ikimeclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden oluşan karmakomisyonda görüşüldükten sonra işin Millet Meclisinde kesin sonuca bağlanması,Anayasa'nın 92. maddesince öngörülmüştür. Cumhuriyet Senatosundaki oylamasonuçlarının Millet Meclisindeki son oylamada hangi etkileri meydana getireceğiyine bu maddede belirtilmiştir. Öte yandan Cumhurbaşkanının, yayımlanmak üzerekendisine gelen kanunlardan çeşitli nedenlerle uygun görmediklerini bir dahagörüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderme yetkisi de,Anayasa'nın 93. maddesinde düzenlenmiştir.
Bütçetasarılarına gelince; bunların kanunlaşma yöntemi Anayasa'nın 94. maddesindegösterilmiştir. Bütçe Kanun tasarıları önce otuzbeş milletvekili ve onbeşCumhuriyet Senatosu üyesinden kurulu elli kişilik bir komisyonda görüşülür. Bukomisyonun kuruluşunda iktidar grubuna veya gruplarına en az otuz üyelikverilmek şartiyle, siyasi parti gruplarının ve bağımsızların oranlarına göretemsili gözönünde tutulur. Bütçe tasarıları önce Karma Komisyonda, sonraCumhuriyet Senatosunda görüşülür. Cumhuriyet Senatosundan geçen metin önceKarma Komisyonda, sonra da Millet Meclisinde görüşülmek suretiyle kanunlaşır.Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerin genel kurullarında, Bakanlıkve Daire bütçeleriyle katma bütçeler üzerindeki düşüncelerini, ancak her bütçenintümünün görüşülmesi sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Üyeler BütçeKanunu tasarılarının genel kurullarda görüşülmesi sırasında gider artırıcı veyabelli gelirleri azaltıcı önerilerde bulunamazlar.
Görülüyorki, Bütçelerin görüşülmesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri vedolayısiyle de meclisler öteki kanun tasarı ve tekliflerinde olduğu gibi tambir serbestlik içinde değildirler, bir takım sınırlamalara bağlıdırlar. Bundanbaşka Anayasa'nın 93. maddesinin Cumhurbaşkanına tanıdığı, bir daha görüşülmeküzere kanunları Büyük Millet Meclisine gönderme yetkisinin Bütçe Kanunları içinişlemediğini de belirtmek yerinde olacaktır.
Yukarıdakiaçıklamalardan anlaşılacağı üzere, kanun tasarı ve teklifleriyle Bütçe Kanunutasarısının, görüşülmesi, kanunlaşması konularındaki yöntemler birbirindenaykırıdır. Bir kanuna konu olabilecek işlerin, Bütçe Kanunlarının bağlı olduğuyöntemlere göre kanunlaştırılmasına olanak yoktur. Böyle bir halde Anayasa'yaaykırılık sorunu ortaya çıkacaktır. 1823 sayılı 1974 yılı Bütçe Kanununa bağlı(R) cetvelinin "351 - Gayrimenkul Kiraları" bölümünün üçüncüfıkrasındaki hükme ancak ayrı bir kanunda yer verilebilir. Anayasa'nın 92. ve93. maddeleri gereğince düzenlenmiş bir yasa hükmü bulunmadıkça BütçeKanunlarına bu yolda bir hüküm konulamaz.
Bunedenle itiraz konusu kural Anayasa'nın 92. ve 93. maddelerine aykırıbulunmaktadır.
5-Anayasa'nın 126. maddesine aykırılık sorunu :
Anayasa'nın"Bütçe" kenar başlığını taşıyan 126. maddesinin son fıkrasının ikincitümcesinde "Bütçe Kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz" denilmektedir. Burada önce sözü geçen "Bütçe ile ilgilihüküm" deyiminin içeriği ve neyi amaçladığı yeterince açıklığakavuşturulduktan sonra, iptali istenen hükümle karşılaştırılarak bunun bütçeile ilgili olup olmadığı ve bu nedenle Bütçe Kanununda yer alıp alamayacağıaraştırılacaktır.
Anayasatasarısının Temsilciler Meclisinde görüşülmesi sırasında kural üzerinde yapılandeğişiklik, konuyu gereği gibi aydınlatacak niteliktedir. Tasarıda bu kural(Madde 125) "Bütçe Kanununa mali hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz" biçiminde iken, Temsilciler Meclisindeki birinci görüşme sırasındabir üye "mali hükümler" deyimi üzerinde durarak, amaçlanansınırlamanın Bütçe ile ilgili olması gerektiğini belirtmiş ve "malihükümler" deyiminin bu amacı sağlamadığını, bu nedenle Komisyonun biraçıklamada bulunmasını istemiştir. Komisyon böyle bir açıklama yoluna gitmedenöteki öneri ve görüşleri de gözönünde bulundurarak maddeyi yeniden düzenlemeküzere geri almış, getirilen yeni düzenlemede "mali hükümler" deyimiçıkartılarak yerine "Bütçe ile ilgili hükümler" deyimi konmuş vemadde Temsilciler Meclisinde görüşülerek son haliyle kabul edilmiştir. Buaçıklamadan anlaşılmaktadır ki, maddenin son fıkrasında yeralan "Bütçe ileilgili hükümler" deyimini mali nitelikte hüküm anlamına değil, bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı veya kanun konusu olabilecekyeni bir kuralı kapsamamak koşulu altında, açıklayıcı nitelikte hükümler olarakdüşünmek zorunludur.
Şukonunun da açıklığa kavuşturulmasında yarar vardır. Bir kanun kuralınınbütçeden harcamayı gerektirir veya bütçeye gelir getirir nitelikte bulunması,onun 126. maddede öngörüldüğü gibi "Bütçe ile ilgili hükümler" densayılmasına neden olamaz. Çünkü hemen her kanunda harcamalara yol açabilecekbir veya birçok hüküm bulunabilir. Bu tür hükümlerin bulunması nedeniyle, sözgelimi, tarım, orman, eğitim, savunma, sağlık ve benzeri kamu hizmetlerialanlarına ilişkin pek çok kanunun ve tüm vergi kanunlarının "Bütçe ileilgili" sayılmalarına ve Bütçe Kanunlarına konulacak hükümlerle bualanlarda öteki kanunlar kapsamına girmesi gereken kurallar getirilmesine,kanunlarda değişiklik yapılması hatta kimi hükümlerin yürürlükten kaldırılmasıgirişimlerinin ortaya çıkmasına yol açabilecektir. Oysa kanunlar; bütçeninyapısı ve uygulanması yöntemleri ile ilişkisi bulunmayan, yasa koyucunun başkabir erek doğrultusunda ve bütçelerden tüm değişik yöntemlerle oluşturduğugenel, nesnel ve sürekli düzenlemelere ilişkin yasama belgeleridir. "Bütçeile ilgili hükümler" deyimine dayanarak bir kanunun gider veya gelirleilgili kurallarının bütçe kanunları ile değiştirilebileceği, kaldırılabileceğiveya bunlara yeni hükümler eklenebileceği yolunda bir görüş ve uygulama;Anayasa'nın 92. ve 93. maddelerini, bu tür kanunlar bakımından, işlemez durumasokar ve özelliği nedeniyle yalnız bütçe düzenlemelerine ilişkin 94. maddeye,Anayasa koyucunun ereğine aykırı bir genişlik ve genellik kazandırır. OysaAnayasa'nın 126. maddesinde geçen kuralın tek amacının, bütçe kanunlarını,bütçe yapısına aykırı hükümlerden ayıklamak, uyumlu ve sistemli bir düzenlemeile bu kanunlarda gerçek anlamda bütçe kavramı dışında kalan konulara yervermemek olduğunda kuşku yoktur.
İtirazkonusu hüküm, dış temsilciliklere atanan görevlilere ayrılan konutların kiraparasının aylıklardan kesilmesini öngörmektedir. Bütçe Kanunları ise; kanunveya sözleşmelerle belirli kaynaklardan toplanması tahmin edilen devletgelirlerini gösteren ve bunların hangi hizmetlere ne miktarlarda ödenmelerigerekeceğini onayan yasama belgeleridir. Bu durum karşısında, iptali istenenhükümle yaratılan gelir kaynağının "Bütçe ile ilgili hüküm" sayılarakbütçe kanuniyle düzenlenmesine olanak yoktur. Bu nedenle 1823 sayılı, 1974 yılıBütçe Kanununun (R) cetveline bağlı "351 - Gayrimenkul Kiralan"bölümünün üçüncü fıkrasında yeralan hüküm, Anayasa'nın 126. maddesine deaykırıdır.
VI- SONUÇ:
1823sayılı 1974 yılı Bütçe Kanununa ekli (R) işaretli cetvelin"351-Gayrimenkul Kiraları" bölümünün, davada uygulama olanağıbulunan, üçüncü fıkrasının Anayasa'nın 64., 92., 93. ve 126. maddelerine aykırıolduğuna ve iptaline, bu davada uygulama olanağı bulunmayan öteki fıkralarınailişkin istemin reddine oybirliğiyle,
21/10/1976gününde karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu