Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1976/53, K.1977/15 Sayılı Karar - 08/03/1977

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1976/53

Karar Sayısı:1977/15

Karar Günü:8/3/ 1977

Resmi Gazete tarih/sayı:17.5.1977/15940

İtirazyoluna başvuran : Danıştay 5 inci Dairesi

İtirazınkonusu : 1/3/1975 günlü, 15169 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1868 sayılı1975 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesinin iptali istenmiştir.

I-OLAY:

Davacıbeşinci derecenin birinci kademesinde iken, hakkında 657 sayılı DevletMemurları Kanununun 1897 sayılı Yasa ile değişik 68. maddesi uygulanarak2/6/1975 gününde birinci derece kadrolu bir göreve atanmıştır. Ancak ilgilikamu kuruluşu davacının birinci derecenin birinci kademesinden aylıkalamayacağını, 1975 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesi uyarınca bu gibi hallerdekazanılmış hak aylık derece kademesinin en çok üç üst derece ve kademesindenaylık ödenebileceğini 17/7/1975 gününde kararlaştırılmış ve bu işlem davacıya22/7/1975 gününde tebliğ edilmiştir. Aylığının birinci derecenin birincikademesinden ödenmesi yolunda davacının ileri sürdüğü itirazın reddedilmesiüzerine Danıştay 5. Dairesinde açılan davada, davalı İdarenin dayandığı 1868sayılı 1975 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu savıöne sürülmüş, 5. Daire itirazın ciddi nedenlere dayandığını kabul ederek sözkonusu 35. maddenin iptali isteğiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.

III-METİNLER:

1-1/3/1975 günlü 15164 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve aynı günde yürürlüğegiren 1868 sayılı 1975 yılı Bütçe Kanununun itiraz konusu 35. maddesi şöyledir:

Madde35- Malî Yıl içinde:

A)Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayelikuruluşlar, belediyeler, özel idareler ve kamu iktisadî teşebbüslerinde, DevletMemurları Kanununun 68 inci maddesine göre kazanılmış hak aylıkları üzerindekil - 4 üncü derece kadrolara atanacak olanlara, en çok kazanılmış hak aylıkderece ve kademelerinin üç üst derece ve kademesinden aylık ödenir.

B )Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayelikuruluşlar, belediyeler, özel idareler, kamu iktisadî teşebbüslerinde(Sermayesinin yarısından fazlası yukarıda sayılan kuruluşlara ait olanlardahil) özel ve toplu sözleşmelerle istihdam olunan personele ödenecek ücretlerile sağlanan nakdi ve aynî menfaatlerin yıllık tutarının on ikide birinin gayrisafî miktarı 20.000 lirayı geçemez.

Aynîmenfaatler, sözleşmeler itibariyle, Maliye Bakanınca görevlendirilecek üçkişilik bir kurul tarafından değerlendirilir. Limiti aşan sözleşmelerin yenidendüzenlenmesi, mümkün olmadığı takdirde, limiti aşan kısım gelir bütçesindeaçılacak özel bir tertibe gelir kaydolunmak üzere Hazineye yatırılır. Bu maddehükümlerine uyulmaması halinde 6183 sayılı Kanun, hükümlerine göre takibatyapılır.

2-Dayanılan Anayasa Hükmü:

Madde126- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.

Kanun,kalkınma planlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. BütçeKanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm konulamaz.

3-İlgili Metinler :

a)657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 68. maddesinin 31/7/1970 günlü, 1327sayılı Kanunla değişik sekli şöyledir:

"Madde68- Derece yükselmesinde süre ve usul:

Sınıflarıngiriş derecelerinden gayri bir derecesindeki kadroda açılma olduğu takdirde biralt derecedeki memurlardan;

a)Derecesi içinde en az 3 yıl (ilkokul mezunları 5, ortaokul ve dengi, lise vedengi okullar mezunları 4 yıl) bulunmuş ve bu derecenin 3 üncü kademe aylığını(İlkokul mezunları 5, ortaokul ve dengi, lise ve dengi okullar mezunları 4 üncükademe aylığını) fiilen 1 sene almış,

b)Açılan kadronun tahsis edildiği görev için kuruluş kanunlarına yoksa bu kanunagöre hazırlanacak görev ve çalışma yönetmeliklerinde belirtilen nitelikleriihraz etmiş,

c)Sicil bakımından bir üst dereceye yükselebilecek nitelikte olduğu kurumun"Değerlendirme Kurulları" tarafından tespit edilmiş,

Olanlar"yeterlik ve yarışma seçmesi" veya "yeterlik veya yarışsınavında başarı gösterdiklerinde üst dereceye yükseltilir.

(Yeterlikveya yarışma seçmesi )veya (Yeterlik veya yarışma sınav) larının genel esaslarıDevlet Personel Dairesi tarafından hazırlanacak bir tüzükle belirtilir.Kurumlar bu tüzük esasları içinde yönetmelikler yapabilirler.

Sınıflarınl, 2, 3 ve 4 üncü derecelerindeki kadrolara, derece yükselmelerindeki sürekaydı aranmaksızın tayinindeki usule göre daha aşağı derecelerden memur tayinicaizdir.

Ancak,bu şekilde bir atamanın yapılabilmesi için, memurun en az 10 yıl 13/12/1960tarihli ve 160 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine tabi kurumlarda çalışmış, yasamaorganı üyeliğinde bulunmuş olması ve tayin olunacağı görev için gereklinitelikleri kazanmış bulunması şarttır.

Busuretle üst dereceye atanan memurlar bu görevlerde kaldıkları süreceatandıkları kadronun aylığını alırlar. Bu gibilerin atandıkları kadro aylığıemekli aylığının hesabında ve başka görevlere atanma halinde kazanılmış haksayılmaz Bunların atandıkları üst kadrolarda geçirdikleri her yıl l kademeilerlemesi ve her 3 yıl bir derece yükseltilmesine esas olacak şekildedeğerlendirilir."

b)657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 1327 sayılı Yasa ile değişik 68.maddesinin 12 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilen metni şöyledir(Resmî Gazete : 31/5/1974 gün, Sayı : 14901) :

"Dereceyükselmesinin şartları ve usulü:

Madde68- A) Derece yükselmesi yapılabilmesi için bir üst dereceden boş kadronunbulunması gereklidir.

Bundanbaşka derece yükselmesi yapılacak memurun:

a)Derecesi içinde en az 3 yıl (İlkokul ile ortaokul dengi okulları bitirenler 4yıl) bulunmuş ve bu derecenin 3 üncü kademe aylığını (ilkokul ile ortaokul vedengi okulları bitirenler 4 üncü kademe aylığını) fiilen l yıl almış,

b)Kadronun tahsis edildiği görev için kuruluş kanunlarında belirtilen niteliklerielde etmiş,

c)Sicil bakımından bir üst dereceye yükselebilecek nitelikte bulunduğunun kurumundeğerlendirme kurulları tarafından saptanmış,

d)"Yeterlikveya yarışma seçmesini" veya "yeterlik veya yarışma sınavı" nıkazanmış,

olmasışarttır.

"Yeterlikveya yarışma seçmesi" ile "yeterlik veya yarışma sınavı" nıngenel esasları Devlet Personel Dairesi tarafından hazırlanacak bir genelyönetmelikle belirtilir. Kurumlar, bu genel yönetmelik esasları çerçevesindeözel yönetmelikler yapabilirler.

B)Eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı hariç, sınıfların l, 2, 3 ve 4 üncüderecelerindeki kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın,atanmasındaki usule göre daha aşağı derecelerden memur atanabilir.

Ancak,bu şekilde bir atamanın yapılabilmesi için, memurun yüksek öğrenim görmüşolması, 3 ve 4. derecedeki görevlere atanabilmek için en az 5 yıl, l ve 2 nciderecedeki görevlere atanabilmek için ise en az 7 yıl, 13/12/1960 tarihli ve160 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine tabi kurumlarda fiilen çalışmış olması veatanacakları görevin gerektirdiği nitelikleri kazanmış bulunması şarttır.(Yasama organı üyeliğinde kanunla kurulan fonlarda ve muvazzaf askerlikte,yedek subaylıkta okul devresi dahil geçen süreler 5 ve 7 yıllık süreninhesabında dikkate alınır.)

Yukarıdakifıkraya göre üst dereceye atananların bu derecelerde geçirdikleri süreler,kademe ilerlemesinde (üst dereceye atanmaları halinde 161 inci maddenin (A)fıkrası uyarınca) değerlendirilir. Ayrıca, bu kadrolarda geçirdikleri her yılbir kademe ilerlemesi ve her üç yıl bir derece yükselmesi sayılmak suretiylekazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas aylık derecelerininyükseltilmesinde gözönüne alınır. Ancak, atandıkları kadro aylıkları, başkagörevlere atanma halinde kazanılmış hak sayılmaz.

Bunlardandaha aşağı dereceye atananların tekrar aynı dereceye atanmaları halinde buderecede evvelce almış oldukları kademe ilerlemeleri değerlendirilir."

c)26 Mayıs 1975 günlü, 15247 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1897 sayılıKanunla değişik 68. madde şöyledir:

Madde68- Derece yükselmesinin şartları ve usulü :

A)Derece yükselmesi yapabilmesi için bir üst dereceden boş kadronun bulunmasıgereklidir.

Bundanbaşka derece yükselmesi yapılacak memurun :

a)Derecesi içinde en az 3 yıl bulunmuş ve bu derecenin 3 üncü kademe aylığınıfiilen l yıl almış,

b)Kadronun tahsis edildiği görev için kuruluş kanunlarında belirtilen niteliklerielde etmiş,

c)Sicil bakımından bir üst dereceye yükselebilecek nitelikte bulunduğunun kurumundeğerlendirme kurulları tarafından saptanmış,

d)"Yeterlik veya yarışma seçmesini" veya "Yeterlik veya yarışmasınavını" kazanmış,

Olmasışarttır.

"Yeterlikveya yarışma seçmesi" ile "Yeterlik veya yarışma sınavı" nıngenel esasları, Devlet Personel Dairesi tarafından hazırlanacak bir genelyönetmelikle belirtilir. Kurumlar, bu genel yönetmelik esasları çerçevesindeözel yönetmelikler yapabilirler.

B)Eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı hariç, sınıfların, l, 2, 3 ve 4 üncüderecelerdeki kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın,"atanmasındaki usule göre daha aşağı derecelerden memur atanabilir.

Ancak,bu şekilde bîr atamanın yapılabilmesi için memurun yüksek öğrenim görmüşolması, 3 ve 4 üncü derecedeki görevlere atanabilmek için en az 7 yıl, l ve 2nci derecedeki görevlere atanabilmek için ise en az 10 yıl, 13/12/1960 tarihlive 160 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine tabi kurumlarda fiilen çalışmış olmasıve atanacakları görevin gerektirdiği nitelikleri kazanmış bulunması şarttır.(Yasama organı üyeliğinde kanunla kurulan fonlarda ve muvazzaf askerlikde,yedek subaylıkta okul devresi dahil geçen süreler 7 ve 10 yıllık süreninhesabında dikkate alınır.)

Yukarıdakifıkraya göre üst dereceye atananların, bu kadrolarda geçirdikleri her yıl birkademe ilerlemesi ve her üç yıl bir derece yükselmesi sayılmak suretiylekazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas aylık derecelerininyükseltilmesinde gözönüne alınır. Ancak, atandıkları kadro aylıkları, başkagörevlere atanma halinde kazanılmış hak sayılmaz.

d)İlgili Anayasa Maddeleri Şunlardır :

Madde64- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin bütçe ve kesinhesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel ve özel afilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesinekarar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi kanunla, belli konularda, Bakanlar Kuruluna kanun hükmündekararnameler çıkarmak yetkisi verebilir. Yetki veren kanunda, çıkarılacakkararnamelerin amacı, kapsamı ve ilkeleriyle bu yetkiyi kullanma süresinin veyürürlükten kaldıracak kanun hükümlerinin açıkça gösterilmesi ve kanun hükmündekararnamede de yetkinin hangi kanunla verilmiş olduğunun belirtilmesi lâzımdır.

Bukararnameler, Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.Kararnameler, Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün Türkiye Büyük MilletMeclisine sunulur.

Yetkikanunları ve Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kararnameler, Anayasa'nınve Yasama Meclisleri içtüzüklerinin kanunların görüşülmesi için koyduğukurallara göre ,ancak, komisyonlarda ve genel kurullarda diğer kanun tasan vetekliflerinden önce ve ivedilikle görüşülüp karara bağlanır.

Yayımlandıklarıgün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler, bu tarihte, TürkiyeBüyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler bu kararın Resmî Gazete'deyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Değiştirilerek kabul edilenkararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu değişikliklerin Resmî Gazete'deyayımlandığı gün yürürlüğe girer.

Anayasa'nınikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel hak vehürriyetler ile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanunhükmünde kararnamelerle düzenlenemez. Anayasa Mahkemesi, bu kararnamelerinAnayasa'ya uygunluğunu da denetler.

Madde92- Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.

MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.

MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.

CumhuriyetSenatosu kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.

MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi içinüye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğugibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabuledilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metnin MilletMeclisi tarafından kabulü için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında vegenel kurulundaki görüşme süresini aşmayan bir süre içinde karara bağlar; bu süreüç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmıyan hallerde biraydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler, CumhuriyetSenatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmiş sayılır. Bufıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.

YasamaMeclislerinin ve mahallî idarelerin seçimleri ve siyasî partilerle ilgilitasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukarıdaki fıkralar hükümleriuygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşiktoplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının saltçoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır.

Madde93- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte, aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır.

Madde94- Genel ve katma bütçe tasarıları ile millî bütçe tahminlerini gösterenrapor, malî yılbaşından en az üç ay önce Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.

Butasarılar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasî parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.

Karmakomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, Karma Komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve mali yılbaşına kadar karara bağlanır.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerin genel kurullarında, Bakanlık ve dairebütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Bütçe Kanunu tasarılarının Genel Kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.

IV-İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesi Kani Vrana, Şevket Müftügil, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner,Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu,Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu'nun katılmalariyle 14/12/1976 gününde yaptığı ilk incelemetoplantısında, dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldıktan sonra, itiraz yolunabaşvuran mahkemenin elindeki davada uygulanacak kanun hükmünün saptanmasınageçilmiştir.

Yukarıda(olay) bölümünde açıklandığı üzere. Anayasa Mahkemesine başvuran mahkemeninelindeki davada, 1/3/1975 de yürürlüğe giren 1868 sayılı, 1975 Yılı BütçeKanununun 35. maddesinin uygulanma durumunda olduğu açıktır.

Davadauygulanacak hüküm olduğu kuşkusuz bulunan 35. maddenin tümünün incelemekapsamına alınıp alınmıyacağı konusu üzerinde de durulmuştur. Madde ikifıkradan oluşmaktadır. Birinci fıkra A ve B bentlerine ayrılmaktadır. Üç üstderecelik tavan hükmünü içeren A bendinin davada uygulanma olanağı bulunmasınakarşı, B bendi, özel ve toplu sözleşmelerle çalıştırılan personele ödenecekücretler ile parasal veya mal olarak sağlanan yararlar tutarının tavanınıgöstermesi bakımından mahkemenin elindeki davada uygulanacak hüküm niteliğinitaşımamaktadır. Maddenin ikinci fıkrası ise sözleşmelerle çalıştırılanpersonele ilişkindir ve sınırlama dışına çıkılması halinde sağlanan menfaatlerhakkında ne işlem yapılacağını göstermektedir. Bu nedenle bu fıkra hükmü dedavada uygulanma olanağına sahip değildir. Böyle olunca maddenin birincifıkrasının yalnız (A) bendi, mahkemenin elindeki davanın çözümüne yön vereceknitelikte olduğu kabul edilmelidir. O halde incelemenin 35. maddenin birincifıkrasının (A) bendi ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir.

NihatO. Akçakayalıoğlu, (A) işaretli bendin, davada uygulanma olanağı bulunmadığını,Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle başvurmanın reddine karar verilmesigerektiğini öne sürerek bu görüşe katılmamıştır.

Böyleceyapılan ilk inceleme sonunda :

Dosyanıneksiği bulunmadığından işin esasının davada uygulanma olanağı bulunan 1/3/1975günlü, 15164 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1868 sayılı 1975 Yılı BütçeKanununun 35. maddesinin birinci fıkrasının (A) işaretli bendi ile sınırlı olarakincelenmesine, Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun (sözü geçen bent hükmü, davadauygulanma olanağı bulunmadığından Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle itirazınreddi gerektiği) yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,

kararverilmiştir.

V-ESASIN İNCELENMESİ :

İşinesasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçesi, iptaliistenen yasa hükmü ile dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve Öteki yasa metinleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

657sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 68. maddesi, derece yükselmesininkoşullarını ve yöntemini göstermektedir. Eğitim ve Öğrenim hizmetleri sınıfıhariç, sınıfların l, 2, 3, ve 4. derecelerindeki kadrolarına, dereceyükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın atama yapılabilecektir. Ancak bununiçin ilgili memurun yüksek öğrenim görmüş olması, 3. ve 4. derecelere atanmasıiçin 7 yıl, 1. ve 2. derecelere atanması için en az 10 yıl süre ile DevletPersonel Dairesi Kurulması hakkındaki 13/12/1960 günlü, 160 sayılı Yasanın 4.maddesinde belirtilen hizmetlerde daha önce çalışmış bulunması koşuluaranmaktadır. Bu koşulların gerçekleşmesi halinde memurun 1. derece kadrolu birgöreve atanmasına hiç bir engel yoktur. 1975 Yılı Bütçe Kanununun itiraz konusu35. maddesinin (A) bendi, memurun bu yolla 1. dereceye kadar atanabileceğinikabul etmiş, ancak, kendisine kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin ençok üç üst derece ve kademesinden aylık ödenebileceğini hükme bağlamıştır. Bukural 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 68. maddesine yeni bir öğegetirmektedir. Böylece 68, maddenin malî yönden uygulanması değişmekte, birmemura atandığı dereceden aylık ödenmesi Bütçe Kanunu ile eylemli olaraksınırlandırılmaktadır. Bir yıl süre ile de olsa, böyle bir sınırlandırma, ancakAnayasa'nın 92. maddesi kurallarına uyularak çıkarılacak bir yasa ilesağlanabilir. Oysa, Bütçe Kanunu ile, öteki kanunlarda değişiklik yapmak ya dabu kanunlara ek hükümler getirmek olanaksızdır.

Anayasa'nın126. maddesine göre, Bütçe Kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbirhüküm konulamaz. Bütçe ile ilgili hükmün niteliği, Bütçe Kanunu ile ötekikanunların yapılmasında Öngörülen anayasal yöntemler ve aralarındakifarklılıklar (Anayasa'nın 64., 92., 93., 94. maddeleri) bundan önce AnayasaMahkemesinin konu ile ilgili bir çok kararlarında açıkça belirtilmiştir.Konulan ve nitelikleri birbirinden bütünüyle ayrı olan (Kanun yapma) ve (BütçeKanunu yapma) gibi yasama işlemlerinin birbirine karıştırılması, birininötekinin düzenleme alanına el atması Anayasa'nın 126 maddesine olduğu kadar92., 93. ve 94. maddelerine de aykırıdır. Bu konudaki gerekçeler AnayasaMahkemesinin çeşitli kararlarında belirtildiği için burada yinelenmesine gerekgörülmemiştir. (Bakınız : 7/1/1969 günlü, E. 1968/24, K. 1969/4 sayılı karar,21/2/1969 günlü, 13133 sayılı Resmî Gazete, Kararlar Dergisi: Sayı: 7, Sayfa149; 27/6/1972 günlü, E. 1972/25, K. 1972/36 sayılı karar, 27/10/1972 günlü,14349 sayılı Resmî Gazete, Kararlar Dergisi: Sayı : 10, sayfa 494; 21/11/1974günlü, E. 1974/26. K. 1974/48, 29/1/1975 günlü, 15133 sayılı Resmî Gazete,Kararlar Dergisi, Sayı 12, sayfa 385; 10/6/1976 günlü, E. 1976/23, K. 1976/33sayılı karar, 15/9/1976 günlü, 15708 sayılı Resmî Gazete; 21/10/1976 günlü, E.1976/35, K. 1976/49 sayılı karar, 23/12/1976 günlü, 15798 sayılı Resmî Gazete;9/12/1976 günlü, E. 1976/34, K. 1976/52 sayılı karar, 15/3/1977 günlü 15879sayılı Resmi Gazete; 23/12/1976 günlü, E. 1976/32, K. 1976/56 sayılı karar,22/3/1977 günlü 15886 sayılı Resmî Gazete), itiraz konusu kuralın 657 sayılıDevlet Memurları Kanunun değişik 68. maddesini değiştirici nitelikte ve Bütçeile ilgisi bulunmayan bir hüküm getirdiği açıkça ortadadır. Bu nedenlerle 1868sayılı 1975 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendi,Anayasa'nın 64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerine aykırı olduğundan iptalinekarar verilmelidir.

NihatO. Akçakayalıoğlu, itiraz konusu hükmün Anayasa'nın yalnız 126. maddesineaykırılığı nedeniyle iptal edilmesi yeterli olduğu görüşünde bulunmuştur.

SONUÇ:

1/3/1975günlü, 15164 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1868 sayılı 1975 yılı BütçeKanununun 35/1. maddesinin (A) işaretli bendi hükmünün, Anayasa'nın 64., 92.,93., 94. ve 126. maddelerine aykırı olduğuna ve iptaline, Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun (Anayasa'nın yalnız 126. maddesine aykırılığı nedeniyleiptalin yeterli bulunduğu) yolundaki görüşü ile ve oybirliğiyle,

8/3/1977gününde karar verildi.