ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1976/54
Karar Sayısı:1977/8
Karar Günü:3/2/1977
Resmi Gazete tarih/sayı:8.5.1977/15931
İtirazyoluna başvuran : Danıştay 8. Dairesi.
İtirazınkonusu : 19/3/1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Yasası'nın 81. maddesinin 2sayılı bendinde yer alan "Levhada yazılı avukatlardan alınacak girişkeseneği ile yıllık keseneğin miktarı ve bunların ödeneceği tarihleribelirtmek" kuralı Danıştay 8. Dairesince, Anayasa'nın 61. maddesine aykırıolduğu kanısına varılmış ve Anayasa'nın 151. maddesine dayanılarak anılan yasakuralının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuştur .
Danıştay'daiptal davasını açan davacı, yargıçlık görevinden emekliye ayrıldıktan sonraavukatlık yapmak üzere 1136 sayılı Avukatlık Yasasının 4. maddesi uyarıncaİstanbul Barosuna başvurmuştur. Adı geçen Baro, emekli yargıç olması nedeniyledavacıdan 10.000,- lira giriş ve l.080,- lira da yıllık kesenek istemiş ve buistemini de yazılı olarak 2/2/1976 günü davacıya bildirmiştir. Davacı, kaydınıyaptırabilmek için bir yandan İstanbul Barosunun istediği bu parayı 12/4/1976günü yatırmış öte yandan da, İstanbul Barosu Genel Kurulu'nun konu ile ilgili20/12/1975, Baro Yönetim Kurulunun 22/1/1976 günlü kararlarının iptali içinDanıştay 8. Dairesine başvurmuştur. Davaya bakan Danıştay 8. Dairesi, iptaldavasında uygulanması gereken 1136 sayılı Avukatlık Yasasının 81. maddesinin 2sayılı bendinde yer alan: (Levhada yazılı avukatlardan alınacak giriş keseneğiile yıllık keseneğin miktarı ve bunların ödeneceği tarihleri belirtmek.)kuralının Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek iptal edilmesi için dosyadabulunan ve konu ile ilgili belgelerin onaylı örneklerinin Anayasa Mahkemesinegönderilmesine ve Anayasa Mahkemesi'nin bu konuda vereceği karara değin davanıngeri bırakılmasına 20/9/1976 gününde karar vermiştir.
III-YASA METİNLERİ:
l-19/3/1969 günlü ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 81. maddesinin iptaliistenen 2 sayılı bendi şöyledir :
"Levhadayazılı avukatlardan alınacak giriş keseneği ile yıllık keseneğin miktarı vebunların Ödeneceği tarihleri belirtmek"
2-Dayanılan Anayasa Kuralı :
"Madde61- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı yasa ile değişik)
Herkes,kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi,resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak kanunla konulur.
Kanununbelli ettiği yukarı ve aşağı hadler içinde kalmak, ölçü ve esaslara uygun olmakşartiyle, vergi, resim ve harçların muafiyet ve istisnalariyle nisbet vehadlerine ilişkin hükümlerde değişiklik yapmaya. Bakanlar Kurulu yetkilikılınabilir."
IV-İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 14/12/1976 gününde Kani Vrana,Şevket Müftügil, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, FahrettinUluç, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Ahmet SalihÇebi, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu'nunkatılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında dosyanın eksiğibulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazınesasına ilişkin rapor, Danıştay 8. Dairesinin 1976/1036 sayılı, 17/11/1976günlü yazısına bağlı olarak gelen gerekçeli karar ve ekleri, Anayasayaaykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık görüşüne dayanaklıkeden Anayasa maddesi; bunlarla ilgili gerekçeler ve Yasama Meclisleri görüşmetutanakları, konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :
İtirazkonusu yasa kuralında, baro levhasına yazılacak Avukatlardan alınacak girişkeseneği ile yıllık kesenek bir arada ele alınmış ve bunların saptanması aynıkurala bağlanmıştır, itiraz yoluna başvuran mahkemenin elindeki iş, hem girişkeseneğine hem de yıllık keseneğe ilişkin bulunması bakımından 1136 sayılıYasanın 81. maddesinin 2 sayılı bendinin, Danıştay 8. Dairesinin itiraza konuettiği kapsam içinde incelenerek Anayasaya uygunluk denetiminin yapılması uygunolacaktır.
Barolar,1136 sayılı Avukatlık Yasasında yazılı ana kurallar uyarınca meslek hizmetlerigörmek mesleki ahlâk ve dayanışmayı korumak, avukatlığın genel çıkarlara uygunolarak gelişmesini sağlamak amacıyle kurulan tüzel kişiliğe sahip Kamu Kurumuniteliğinde meslek kuruluşlarıdır. (19/3/1969 günlü, 1136 sayılı AvukatlıkKanunu Madde 76). Böyle olunca barolar, Anayasa'nın Kamu Kurumu niteliğindekimeslek kuruluşlarından sözeden 122. maddesi kapsamına girmektedirler. Yasayagöre avukatlığın amacı, hukuksal ilişkilerin düzenlenmesine, her türlü hukuksalsorun ve anlaşmazlıkların adalet ve haklılık ilkelerine uygun olarakçözülmesine ve genellikle hukuk kurallarının tam olarak uygulanması konusunda,yargı kuruluşları ve hakemlerle, resmî ve özel kurul ve kurumlara yardımetmektir. Avukat, bu amaçla hukuksal bilgi ve görgülerini adalet hizmetine ve kişilerinyararlanmalarına sunar. (19/3/1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu: Madde lve 2) Avukatlık bir Kamu hizmeti ve serbest bir meslektir. Her avukat, bölgesiiçinde sürekli olarak avukatlık edeceği yerin baro levhasına yazılmaklayükümlüdür ve her avukat Baro yıllık keseneği ödemek zorundadır. (AvukatlıkKanunu : Madde 65, 66).
AvukatlıkYasasının yukarıda açıklanan kurallarına göre baroya yazılacak avukatlarıngiriş ve yıllık kesenek ödemeleri zorunlu bulunduğu ve bu durumun daAnayasa'nın 61. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesi içine giren, bir tür malîyüküm niteliğinde olduğu kuskusuzdur. Anayasa'nın söz konusu 61. maddesininikinci fıkrası kuralına göre, resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancakyasa ile konulur. Böylece Anayasa, her türlü malî yükümün yasa ile konmasıgerekeceği kuralını düzenlerken güttüğü amaç, keyfi ve sınırsız ölçülere dayalıbir uygulamaya yer verilmemesi ilkesinin korunmasıdır. Bir yasanın malî biryükümün, yalnızca konusunu belli ederek ilgililere yükletilmesine izin vermesi,o malî yükümün yasa ile konulduğunu kabul etmek için geçerli bir nedensayılamaz. Mali yükümlerin, matrah ve oranları, tarh ve tahakkuku, tahsilyöntemleri, yaptırımları, zaman aşımı gibi çeşitli yönleri vardır. Bütün buyönleri ile bir malî yüküm yasada açık bir biçimde ve yeterince belirlenmemişise bu durum kişilerin toplumsal ve ekonomik güçlerini ve hatta temel haklarınıolumsuz yönde etkileyecek keyfi uygulamalara yol açabilir. Bu nedenlerledir kikişilere yüklenecek yükümlerin belli başlı öğelerinin, açık bir biçimde vekesin çizgileriyle yasalarda gösterilmiş olması gerekir.
Olayagelince; 1136 sayılı Yasa, malî yükümün konusunu ve yükümlülerini 81.maddesinin 2 sayılı bendinde gösterilmiştir. Söz konusu yasa, sadece levhadayazılı avukatlardan giriş keseneği ile yıllık kesenek alınacağını belirtmiş,her iki keseneğin miktarını, bunların matrah ve oranlarını, tarh, tahakkuk vetahsil yöntemlerini göstermemiş, yalnızca yıllık keseneği ödemeyenlerinadlarının baro levhasından silineceğini belirtmiştir. Buna karşılık itirazkonusu kural, giriş ve yıllık keseneklerinin miktarıyle ödeneceği günlerinsaptanmasını baro genel kurullarına bırakmıştır. Oysa, tarh ve tahakkuktantahsile değin bir malî yükümün yöntemleri ve miktarı ancak yasalarlabelirlenir. Anayasa'nın 61. maddesinin ikinci fıkrasındaki "Kanunlakonulur" deyiminin amacı ve içeriği budur. Barolara, malî yükümlülükkonusunda sınırları belirsiz yetkiler tanınması, Anayasa Koyucunun gerçekamacını aşan ve kimi sakıncaların doğmasına yol açan bir sonucu oluşturur.
Bütünbu açıklamalardan anlaşılacağı üzere, 1136 sayılı Yasanın 81. maddesinin 2sayılı bendinin Anayasanın 61. maddesine aykırı olduğu açıktır. Bu nedenleitiraz konusu kuralın iptali gerekir. Bu görüş ve sonuca Ahmet Salih Çebi veNihat O. Akçakayalıoğlu katılmamışlardır.
VI-İPTAL HÜKMÜNÜN YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN :
Girişve yıllık kesenekler baroların gelir kaynağını oluşturduğuna göre, barolarınhizmet ve görevlerinin niteliği ve önemi gözönünde tutulunca, iptal karariyleortaya bir boşluk çıkacağı ve bundan da bir takım sakıncaların doğacağıortadadır. Bu nedenle Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasıuyarınca iptal kararının Resmî Gazete'de yayınlanmasından başlayarak bir yılsonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VII-SONUÇ :
1-19/3/1969 günlü ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun Baro Genel Kurulunungörevlerini düzenleyen 81. maddesinin (2) sayılı bendinde yeralan,"Levhada yazılı avukatlardan alınacak giriş keseneği ile yıllık keseneğinmiktarı ve bunların ödeneceği tarihleri belirtmek" yolundaki hükmünAnayasanın 61. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline Ahmet Salih Çebi ve NihatO. Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla,
2-Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün,Kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlıyarak bir yıl sonra yürürlüğegirmesine oybirliğiyle,
3/2/1977gününde karar verildi
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Ahmet Akar
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
Çoğunluk,1136 sayılı Avukatlık Kanununun 81. maddesinin ikinci bendinde yer alan, baroyayazılan avukatlardan alınacak giriş keseneği ile yıllık keseneğe ilişkinkuralın, Anayasanın 61. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesi içine giren bir türmali hüküm niteliğinde olduğu, her türlü mali yükümlülüğün yasa iledüzenlenmesi gerektiği görüşünden hareketle dava konusu kuralın Anayasanın 61.maddesine aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.
Anayasanın61. maddesi aynen şöyledir :
"Madde61- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekleyükümlüdür.
Vergi,resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak kanunla konulur.
Kanununbelli ettiği yukarı ve aşağı hadler içinde kalmak, ölçü ve esaslara uygun olmakşartiyle, vergi, resim ve harçların muafiyet ve istisnalariyle nisbet vehadlerine ilişkin hükümlerde değişiklik yapmaya, Bakanlar Kurulu yetkilikılınabilir."
Kanımızcamadde kamu giderlerini karşılamak için alınacak vergi, resim, harç ve benzerimali yükümlülükleri öngörmektedir. Barolar bir kamu kuruluşu olmakla beraber,baroya yazılacak avukatlardan alınacak, giriş keseneği ile yıllık kesenek kamugiderleri niteliğinde değildir. Kamu giderlerine bütün yurttaşların güçlerinisbetinde katılmaları zorunlu olduğu gibi bu giderlerle karşılanan kamuhizmetlerinden de tüm yurttaşlar yararlanır.
Barolarmesleki kurumlardır. Baroya yazılacak avukatlardan alınacak giriş keseneği veyıllık keseneği paralan bu kurumun giderlerine ve mensuplarının yararlarınaharcanır, mensubu olmayanlar yararlanamaz.
Buitibarla giriş keseneği ile yıllık keseneğinin taban ve tavanını kanundabelirtmek Anayasal bir zorunluk değildir.
Öteyandan, keseneklerin miktarlarının kanunla saptanması baroların üye adedine veyerel koşullara da uygun düşmez. Baro giderleri baroların çalışma alanlarına veyerel koşullara göre değişeceğinden ve baroya yazılı avukatların sayıları daçok farklı olduğundan Baro giderini karşılayacak gelirin her baronun kendikoşullarına göre baroların genel kurullarınca saptanması doğal ve hattazorunludur.
SONUÇ:
Yukarıdaaçıklanan gerekçelerle çoğunluk kararına karşıyız.
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Nihat O. Çebi