Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1976/59, K.1977/6 Sayılı Karar - 01/02/1977

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1976/59

Karar Sayısı:1977/6

Karar Günü:1/2/1977

Resmi Gazete tarih/sayı:22.3.1977/15886

İtirazyoluna başvuran: Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 1. Dairesi

İtirazınkonusu: 11/7/1975 günlü, 15292 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve 926 sayılıTürk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunun un Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine,bazı maddelerinin yürürlükten kaldırılmasına ve Bu Kanuna Ek ve Ek GeçiciMaddeler Eklenmesine ilişkin 3/7/1975 günlü, 1923 sayılı Kanunun yürürlüğühakkındaki 53. maddesinde yer alan "... diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğegirer." kuralının, Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.

I-OLAY:

30/8/1969nasıplı üsteğmen olan ve 30/8/1975 ten geçerli olarak yüzbaşılığa yükseltilendavacı, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 30. maddesinin3/7/1972'de bitirmesi sebebiyle yüzbaşılık nasbının 30/8/1972 olarakdüzeltilmesini istemiş, kanunun, yayımı tarihinde 3 yılını doldurmuş olanlarınterfileri için uygulanacak kuralları kapsayan ve yürürlük maddesine göre de1/3/1975'te yürürlüğe giren Ek geçici 26. maddesi karşısında yükselmedeyeterlik durumunun elverişli olmadığını belirten davalı idare bu nasıpdüzeltmesi işlemini yapmayınca davacı, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde buişlemin davası açmış; davacı vekili davalı idarenin birinci savunma layihasınakarşılık olarak verdiği 22/3/1976 günlü dilekçesinde 1923 sayılı Kanunun Ekgeçici 26. maddesini 1/3/1975'te yürürlüğe koyan kuralın kazanılmış haklırıbozması nedeniyle Anayasa'ya aykırılığını ileri sürmüş, 24 Kasım 1976 günündekonuyu inceleyen mahkeme ise Anayasa'ya aykırılık savını ciddi görmeklebirlikte, 1923 sayılı Kanunun 53. maddesinin "Bu Kanunun 20, 37. maddesinebağlı gösterge tabloları, 38., ek geçici 26., Ek geçici 27., Ek geçeci31., ekgeçici 32., ve Ek geçici 33. maddeleri 1 Mart 1975 tarihinden geçerli olarak,diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer. " kuralının kazanılmışhakları, eşitlik ve idari istikrar ilkelerini bozmak ve hukuk dışı işlemleresebebiyet vermek suret ile Anayasa'nın sözüne ve özüne aykırı düştüğünü belirterekyalnız bu kuralın iptali için dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir.

III-İLGİLİ YASA KURALLARI:

a)İptali istenen Yasa kuralı:

3/7/1975günlü, 1923 sayılı Yasanın 53. maddesinin tam metni şöyledir:

Yürürlük:

Madde53- Bu kanunun 20, 37. maddesine bağlı gösterge tabloları, 38, Ek geçici 26.,Ek geçici 27., Ek geçici 31., Ek geçici 32. ve Ek geçici 33 ncü maddeleri lMart 1975 tarihinden geçerli olarak, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğegirer.

b)926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 30. maddesinin 3/7/1975günlü, 1923 sayılı Kanunla değişik metni:

Barışzamanına ait normal bekleme süreleri:

Madde30- Subayların normal bekleme süreleri aşağıda gösterilmiştir :

RütbeleriNormal Bekleme Süreleri

Asteğmenl Yıl

Teğmen3 "

Üsteğmen3 "

Yüzbaşı9 "

Binbaşı6 "

Yarbay3 "

Albay6 "

Tuğgeneral- Tuğamiral 4 "

Tümgeneral- Tümamiral 4 "

Korgeneral- Koramiral 4 "

Orgeneral- Oramiral 4 "

c)926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa 3/7/1975 günlü, 1923sayılı Kanunla eklenen Ek geçici 26. madde :

EkGeçici Madde 26- Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kıdemliliği onanmışbulunan üsteğmenler ile kıdemliliği onanmamış olup da üsteğmenliğin 4 üncü vedaha fazla yılında bulunan üsteğmenler terfi şartlarını haiz iseler derhalyüzbaşılığa yükseltilirler.

Bugibilerden; üsteğmenlik nasıpları 30 Ağustos'a intibak edenlerin yüzbaşılıknasıpları üsteğmenlikte 3 yılını tamamladıkları 30 Ağustos tarihine,üsteğmenlik nasıpları aleyhe nasıp düzeltilmesi nedeni ile 30 Ağustos'a intibaketmeyenlerin yüzbaşılık nasıpları ise üsteğmenlikte 3 yıl tamamladıkları tarihitakip eden 30 Ağustos tarihine götürülür ve bu nasıplarına göre kanunun 45/fmaddesi uyarınca Ek - VI veya Ek - VII sayılı cetvellerdeki kademelereintibakları derhal yapılır.

d)İlgili Anayasa Kuralları : Cumhuriyetin nitelikleri :

Madde2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temelilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.

Eşitlik:

Madde12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.

Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

IV-İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısındaaşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur:

Anayasanındeğişik 147. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların ve Türkiye BüyükMillet Meclisi İçtüzüklerinin Anayasaya, Anayasa değişikliklerinin deAnayasa'da gösterilen şekil şartlarına uygunluğunu denetler. Yine Anayasa'nındeğişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri gereğince, bir davaya bakmaktaolan mahkeme uygulayacağı bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görmesi veyataraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddî olduğu kanısınavarması hallerinde Anayasa Mahkemesine başvurur.

Başvurmanın1923 sayılı Kanunun 53. maddesinin bir kuralına yönelik olması bakımındanAnayasa Mahkemesinin denetleme görevi ve Anayasanın değişik 140. ve 1602 sayılıAskerî Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20. ve 22. maddeleri ile dosyadaki davadilekçesine ve öteki belgelere göre de Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 1.Dairesinde yöntemince açılmış, görevine giren ve bakılmakta olan bir davabulunduğu konularında kuşku yoktur. Ancak, iptali istenen kuralın bu davadauygulama yeri olup olmadığı konusu aşağıda tartışılacaktır:

Bukararın l .bölümünü oluşturan (olay) da da belirtildiği üzere 926 sayılı TürkSilâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi, BazıMaddelerinin Yürürlükten kaldırılması ve Bu Kanuna Ek ve Ek Geçici MaddelerEklenmesi Hakkında 11/7/1975 gününde yayımlanan 3/7/1975 günlü, 1923 sayılıKanunun uygulanması ile ilgili olarak, davacının, 30/8/1975 olan yüzbaşılıknasbinin üsteğmenlikte 3 yılını doldurduğu 30/8/1972'ye götürülmesi suretiyledüzeltilmesi isteğinin adı geçen kanunun ek geçici 26. maddesi hükümlerikarşısında yerine getirilemiyeceği davalı idarece kendisine bildirilmesiüzerine, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açılmış ve davanın konusu danasıp düzeltilmesini yapmayan idarenin bu işleminin iptaline ilişkinbulunmuştur. Davacı vekili, 1923 sayılı Kanunun 53. maddesinin birincifıkrasında yer alan ve Ek geçici 26. maddeyi 1/3/1975'den geçerli olarakyürürlüğe sokan kuralın Anayasaya aykırılığını ileri sürmüş olmasına karşın,Mahkeme gerekçeli kararının (netice) bölümünde açık bir şekilde, 53. maddeninsonundaki "diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer"kuralının kanunun tedvini sırasında sicil ve terfi yönlerinden kazanılmışstatüyü koruyucu hükümlerle pekiştirilmeden çıkarılmış olması ile davacının,emsali subaylardan 3 yıl geri kalmasına meydan verilmiş olduğundan söz etmiş vebu kuralın Anayasanın sözüne ve özüne aykırılığı nedeniyle iptalini İstemiştir.

Oysa,mahkemenin davayı çözmek, yani davacının isteği veya idarenin işlemi doğrultusundabir karara varmak için ön planda 926 sayılı Kanuna 1923 sayılı Kanunla konulanbu Ek geçici 26. madde üzerinde durması gereklidir. Çünkü, üsteğmenliktebekleme süresini 6 yıldan üç yıla indiren 1923 sayılı Kanunun yayımı tarihindebu rütbede 3 yılını doldurmuş olanların ne yolla ve koşulla terfiettirilecekleri kuralları bu Ek geçici 26. maddede yeralmaktadır. Bu kurallar,üsteğmenlikte kıdemlilik onanmış olmak ve sicil bakımından yeterli bulunmaktır.Bunlar elverişli ise üsteğmen derhal yüzbaşılığa yükseltilecek ve yüzbaşılıknasbi da üsteğmenlikte 3 yılını doldurduğu tarihe götürülecektir.

Davacının1972, 1973 ve 1974 yılları sicil notları ortalaması yeterli olmadığındanüsteğmenlikte kıdemliliği onanmamış olduğu konusunda taraflar arasında biranlaşmazlık yoktur. 1975 yılı sicili ise terfiine elverişlidir, ancak bu olumlusicil, Subay Sicil Yönetmeliğinin 25. maddesine göre 30/8/1975 günündengeçerlidir.

Öteyandan; mahkemenin iptalini istediği 53. maddedeki yürürlük kuralının aslındakanundaki çeşitli hükümleri belli bir süre içinde uygulamaya sokmaktan başkaniteliği yoktur. Bu kuralın, davacının durumu bakımından bu davada uygulanacakyeri olmadığı gibi, Ek geçici 26. madde ile de bir ilişkisi bulunmamaktadır.

Anayasanındeğişik 151. maddesindeki kural karşısında, mahkeme, görmekte olduğu bu davadauygulama durumunda olmadığı kanun hükmünün iptalini isteyemez. Bu nedenlebaşvurmanın, mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine karar verilmelidir.

V-SONUÇ:

"926sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun Bazı MaddelerininDeğiştirilmesi, Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Bu Kanuna Ek veEk Geçici Maddeler Eklenmesi Hakkında" 3/7/1975 günlü, 1923 sayılı Kanununyürürlük hükmünü düzenleyen 53. maddesindeki "....... diğer hükümleriyayımı gününde yürürlüğe girer" kuralı, itiraz yoluna başvuran mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulanacak hüküm bulunmadığından, başvurmanınmahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine,

1/2/1977gününde oybirliğiyle karar verildi .