ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1976/60
Karar Sayısı:1977/9
Karar günü:10/2/1977
Resmi Gazete tarih/sayı:17.5.1977/15940
İtirazyoluna başvuran Mahkeme: Danıştay Dava Daireleri Kurulu
İtirazınkonusu: 23/12/1972 günlü ve 2 sayılı "657 sayılı Devlet Memurları Kanunuİle Bu Kanunun 1327 Sayılı Kanunla Değişik Bazı Maddelerinin Değiştirilmesineve Bazı maddelerinin Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"ningeçici 2. maddesinin ikinci fıkrasının son tümcesinde yer alan "aynı süreiçinde haklarında emeklilik hükümleri uygulanmış olanlara da aylık veyaikramiye farkı ödenmez" biçimindeki kuralın Anayasa'nın 2. ve 12.maddelerine aykırılığı öne sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I-OLAY :
950liralık kadroda 1100 lira maaşı alan ve bu maaşta 2 sene l ay hizmeti bulunandavacı 9/7/1964 tarihinde isteği ile emekliye ayrılmış ve o tarihte yürürlüktebulunan yasa kurallarına göre kendisine emekli aylığı bağlanmıştır.
1425sayılı Yasanın geçici 3. maddesine göre davacının emekli aylığı T.C. EmekliSandığı Müdürler Kurulu Kararı ile 1/3/1970 tarihinden geçerli olarak 5.derecenin 1. kademesinin karşılığı olan emekli aylığı bağlanmasına esas olanaylığa yükseltilmiş, 1/12/1970 tarihi ile 31/12/1972 tarihi arasındaki emekliaylıkları farkı olarak 9.304 lira tahakkuk ettirilerek durum bir yazı ilekendisine bildirilmiştir. Bu bildirim üzerine davacı Emekli Sandığınabaşvurarak, yapılan işlemin kanuna aykırı bulunduğunu ileri sürmüş vedüzeltilmesini istemiştir. Emekli Sandığınca isteği kabul edilmemiş hakkındayapılacak başka bir işlem olmadığı kendisine duyurulmuştur.
Buyazıyı alan davacı Danıştay'da dava açmış, 1100 lira maaşta geçen iki sene 2aylık hizmeti ile namzetlikte ve memuriyette geçen hizmetlerinindeğerlendirilerek üçüncü dereceye intibak ettirilmesi ve emekli aylığının bunagöre bağlanması gerekirken 5. dereceden emekli aylığı bağlanması yolundakiEmekli Sandığı işleminin bu işlemin dayandığı Bakanlar Kurulunun 22/9/1969günlü 6/12430 sayılı ve 30/12/1971 günlü 7/3624 sayılı kararları ile yürürlüğekonulan emekli aylıklarının yükseltilmesinde uygulanacak eşitlik esaslarıhakkındaki raporların iptalini istemiştir.
AyırmaBürosu dava dilekçesini Onuncu Daireye göndermiş, adı geçen daire, davacıtarafından emeklilik intibakı işlemi ile beraber Bakanlar Kurulu Kararlarınında iptali istenmiş olduğundan dosyayı 521 sayılı Danıştay Kanununun 1740 sayılıKanunla değişik 44. maddesinin (B) bendi gereğince, görevli olan Dava DaireleriKuruluna göndermiştir.
DavaDaireleri Kurulu yaptığı incelemede 2 sayılı Kanun Hükmündeki Kararnameningeçici 2. maddesinin 2. fıkrasının son tümcesindeki kuralın, Anayasa'nın 2. ve12. maddelerine aykırı olduğu kanısına vararak, iptali için Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına 30/4/1976 tarihinde karar vermiştir .
III-METİNLER:
1-İptali istenen kural:
2sayılı Kanun Hükmüne Kararnamenin geçici 2. maddesinin ikinci fıkrasının sontümcesindeki kuralın iptali istenmiştir. Söz konusu geçici ikinci maddeşöyledir:
"Bukararname ile yapılan intibaklar sonunda memurlar lehine doğan farkların1/6/1973 den itibaren ödeneceği:
GEÇİCİMADDE 2- 657 sayılı Kanuna 1327 sayılı Kanunla eklenen ek geçici 2 nci maddenin(b) fıkrası ve diğer intibak hükümlerine göre tesbit edilen derece ve kademeaylıklarının ödenmesine 31/5/1973 tarihine kadar devam olunur.
Bukararname ile getirilen intibak hükümlerinin uygulanması sonunda Devlet memuru(her ne suretle olursa olsun görevlerinden ayrılmış bulunanlar dahil) lehinedoğan durumlar dolayısiyle 1/3/1970 tarihinden 1/6/1973 tarihine kadar geçensüre için bir fark ödemesi yapılmaz. Aynı süre içinde haklarında emeklilikhükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya ikramiye farkı ödenmez.
Ancak,1/3/1970 - 30/11/1970 tarihleri arasına ait aylık farkları 1327 sayılı Kanunhükümlerine göre hesaplanarak ödenir.
İntibaklarsonucunda bulunacak derece ve kademe, personelin halen bulunduğu derece vekademeden aşağı ise, aradaki fark kademe ilerlemesi ve derece yükselmesisuretiyle giderilinceye kadar ödenmeye devam olunur. Ancak, bu yükselmede,emeklilik keseneğine esas aylık dereceleri, ilgililerin öğrenim durumlarınagöre yükselebilecekleri dereceleri geçemez.
Şukadar ki, bunlardan 1/6/1973 tarihinden itibaren bir yıl içinde emekliyeayrılma isteğinde bulunanlar ile maluliyet, yaş haddi veya ölüm sebebiylegörevlerinden ayrılanların emeklilik işlemleri, bu Kararname ile getirilenintibak hükümlerinin uygulanmasından önceki emeklilik keseneğine esas aylıkderece ve kademeleri üzerinden yapılır. Bu takdirde, kesenek farklarıilgililerce, karşılıkları da kurumlarınca T.C. Emekli Sandığına ödenir.
Ayrıcabu kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihle 1/6/1973 tarihi arasında yaş haddi,maluliyet veya ölüm sebebiyle haklarında emeklilik işlemleri uygulananlarınkararname hükümlerine göre yapılacak intibakları sonunda kazanılmış hakaylıkları yükselmiş bulunduğu takdirde, emekli aylık ve ikramiyeleri yenitutarlara göre hesaplanır."
2-Dayanılan Anayasa kuralları:
"IICumhuriyetin nitelikleri.
MADDE2- Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, milli, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir."
"III.Eşitlik:
MADDE12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz."
3-İlgili Yasa ve Bakanlar Kurulu Kararları kuralları:
a-7/2/1969 günlü, 1101 sayılı Yasanın Ek 2. maddesi :
Bukanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra barem teşkilât, kadro ve sairkanunlarda yapılacak değişiklikler sonunda aylık tutarlarında husule gelecekyükselmeler; aynı rütbe, kadro unvanı ve dereceden bağlanmış bulunan emekli,adi malûllük ve vazife malûllüğü aylıkları ile dul ve yetim aylıkları hakkındada uygulanır.
Yükselmeyeesas olacak rütbe, kadro unvanı, derece ve sair yönlerden eşitlikleri; DevletPersonel Dairesi, Maliye Bakanlığı, T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü veilgili kurumların birlikte hazırlayacakları teklif üzerine Bakanlar Kuruluncatespit olunur."
Geçici2. maddesi- "Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce çeşitli emeklilikkanunları hükümlerine göre bağlanmış olan emekli, adî malûllük, vazifemalûllüğü, dul ve yetim aylıkları hakkında da bu kanunun ek l inci maddesihükümleri uygulanır.
Ayrıca15/7/1965 tarihli ve 669 sayılı Kanunun Geçici l inci maddesi gereğinceyükseltmeye tabi tutulan emekli, adî malûllük, vazife malûllüğü veya dul veyetim aylıkları ile 1/1/1950 tarihinden bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihekadar bağlanmış olan emekli, adî malûllüğü veya dul ve yetim aylıkları; bukanunun yürürlüğe girdiği tarihteki rütbesi, kadro unvanı, derecesi, fiilî veitibarî hizmet süresi aynı olanlara bağlanması gereken aylık miktarlarınayükseltilir. Yükseltmeye esas olacak rütbe, kadro unvanı, derece, sairyönlerden eşitlikleri; özel teadül ve kuruluş kanunları hükümleri göz önündetutulmak suretiyle Devlet Personel Dairesi, Maliye Bakanlığı, T.C. EmekliSandığı Genel Müdürlüğü ve ilgili Kurumların birlikte hazırlayacakları teklifüzerine Bakanlar Kurulunca tespit olunur."
b-8/7/1971 günlü, 1425 sayılı Yasanın Geçici 3. maddesi:
"1/3/1970tarihinden önce bağlanmış emekli, adî malûllük, vazife malûllüğü, dul ve yetimaylıklarının yükseltme işlemleri, 7/2/1969 tarihli ve 1101 sayılı Kanunun Ek 2nci maddesine istinaden Bakanlar Kurulunca bu kanunun yayımı tarihindenitibaren en geç altı ay içinde tespit edilecek esaslar uyarınca 1/3/1970tarihinden geçerli olarak yapılır.
Yükseltmeişlemleri yükseltme esaslarının Bakanlar Kurulunca tespiti tarihinden itibarenbir yıl içinde bitirilir .
Yükseltmeişlemleri sona erinceye kadar, bu aylıklar 1/3/1971 tarihinden itibaren(Sonradan mahsubu yapılmak üzere) % 50 oranında avans ilâvesi ile ödenir.
Buaylıkların 1/3/1971 - 28/2/1971 tarihleri arasına ait farklar geçici l ncimaddenin ikinci fıkrasındaki esaslar uyarınca ilgililere ödenir."
c-7/3624 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına bağlı raporun III. Kısım (B) sivilpersonel aylıkları, I işaretli maddenin ilgili kuralı:
"BSivil Personel Aylıkları:
1.Aylıklı veya barem içi ücretli kadrolardan aylık almakta iken emekliye ayrılanpersonelin yükseltmelerde esas alınacak aylıkları:
l-1101 sayılı Kanun uyarınca yapılan yükseltme işlemleri sırasında :
..................................................
d)31/5/1947 - 1/3/1969 tarihleri arasında, kadro aylıklarının l, 2 veya 3 üstderece aylığını almakta iken emekli olanlardan, aylıklarının yükseltilmesisırasında l, 2 veya 3 üst derece,
.........................................
Aylıktutarları esas alınmıştır.
657sayılı Kanuna 1327 sayılı Kanunla eklenen Ek geçici 2 nci maddenin (b) fıkrasıile; bulundukları kadroların, l, 2 veya 3 üst derece aylığını almakta olanlarınbulundukları kadrolarına tekabül eden derecelere intibak ettirilmeleri, ancak,aldıkları l, 2 veya 3 üst derece aylık ve ücretlere tekabül eden derecelerinilk kademe aylıklarının kendilerine ödenmesi kabul edilmiş ve 1/3/1970tarihinden sonra emekliye ayrılanlara bu hüküm gereğince kazanılmış hak aylıkderecelerinin ilk kademesi esas alınarak aylık bağlanmakta olduğu cihetle,bunların bu defa yapılacak yükseltme sırasında o aylık derecelerinin ilk kademeaylıklarının esas alınması gerekmektedir."
e-7/7711 sayılı Bakanlar Kurulu karanım bağlı raporun II. Bölüm 1. Kısmındakiilgili kural:
".........................................
C)Aylıklı veya barem içi ücretli kadrolardan aylık almakta iken emekliye ayrılanpersonelden; 1101 sayılı Kanun uyarınca, emekli aylıkları, emekliyeayrıldıkları tarihteki kadro aylıklarının l, 2 veya 3 üst derecesi aylıktutarları esas alınarak yükseltilenlerin son aylıklarında geçen ve durumlarınagöre, l, 2 veya 3. üst derece verilebilmesi için aranılan süreden artansüreler;
...............................................
Kademeilerlemesi verilmek suretiyle, 1/6/1973 tarihinden geçerli olarakdeğerlendirilir."
IV-İLK İNCELEME :
AnayasaMahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 10/2/1977 gününde yaptığı ilkinceleme toplantısında, aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur:
1-Görev sorunu : Danıştay Dava Daireler Kurulu itiraz yolu ile AnayasaMahkemesine başvurarak, 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 2.maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesindeki kuralın iptalini istemiştir, işinkonusu itibariyle incelenmesi, Anayasa'nın 1488 sayılı Yasa ile değişik 64.maddesinin son fıkrasının son tümcesindeki kural gereğince Anayasa Mahkemesiningörevine girmektedir.
2-Yetki sorunu : Anayasa'nın değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 27. maddelerinegöre ,bir davaya bakmakta olan mahkeme, o davada uygulanacak yasa kurallarınıAnayasa'ya aykırı görürse, iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Bu nedenle bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi,elinde yolunca açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralın o davada uygulanacak kural olması koşullarına bağlıdır.
İtirazyoluna başvuran Danıştay Dava Daireleri Kurulunun elinde, yolunca açılmış ve521 sayılı Yasanın 1740 sayılı Yasa ile değişik 44. maddesinin (B) işaretlibendi uyarınca görevi içinde bulunan bir davanın var olduğu dosyanınincelenmesinden anlaşılmıştır.
Mahkemeninbakmakta olduğu davada, 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin itiraz konusuyapılan kuralının uygulanma yeri bulunup bulunmadığı konusuna gelince :
2sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici 2. maddesinin birinci fıkrasında 657sayılı Yasaya 1327 sayılı Yasa ile eklenen Ek geçici 2. maddenin (b) fıkrası vediğer intibak kurallarına göre saptanan derece ve kademe aylıklarınınödenmesine 31/5/1973 tarihine kadar devam olunacağı; ikinci fıkrasının ilktümcesinde, bu kararname ile getirilen intibak kurallarının uygulanması sonundadevlet memuru lehine doğan durumlar nedeniyle 1/3/1970 tarihinden 1/6/1973tarihine kadar geçen süre için bir fark ödemesi yapılmıyacağı açıklanmış (Bu fıkrakuralı Anayasa Mahkemesinin 8/10/1974 günlü, E. 1974/18, K. 1974/42 sayılıkararı ile (Resmî Gazete 29/1/1975, Sayı. 15133) 1327 sayılı Yasanın Ek geçici2. maddesinin (b) işaretli fıkrasında yer alanlar açısından iptal edilmiştir.)ikinci fıkranın son tümcesinde ise "aynı süre içinde haklarında emeklilikhükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya ikramiye farkı ödenmez."kuralına yer verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran Danıştay Dava Daireleri Kurulubu son tümcedeki kuralın iptalini istemiştir.
Geçici2. maddenin bütünü gözönüne alındığında, "aynı süre içinde" sözcüğüile 1/3/1970 gününden 1/6/1973 gününe kadar olan dönemde haklarında emeklilikhükümleri uygulanmış olanlara aylık veya ikramiye farkı ödenmemesininöngörüldüğü anlaşılmaktadır. Davacı ise bu dönemde değil, isteği üzerine9/7/1964 gününde emekli olmuştur. Gerçi 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameningeçici 2. maddesi hükmü, memurlar açısından Anayasa Mahkemesi kararıyle iptaledilmiş ve 1101 sayılı Yasanın ilgili hükmü uyarınca 1970 yılından önce emekliolanlar da 1/3/1970 - 1/6/1973 arasında emekli olmamakla beraber iptalkararından hukukça yararlanmış durumuna girmişlerdir. Şu kadarki davacı yalnızhakkındaki emekli intibakının iptalini istemiş ve emekli aylığı farklarınınÖdenmesi yolunda bir istem dava dilekçesinde yer almamıştır. Mahkemenin istemlebağlı bulunduğu, istemin dışında kalan konuları ele alıp karara konuyapamıyacağı ise açıktır. Her ne kadar davacı, 521 sayılı Danıştay Kanununundeğişik 71. maddesi uyarınca intibak işlemi üzerine açtığı bu davanın kararabağlanmasından sonra tam kaza davası açmak ve bu davada emekli aylığınınÖdenmesini istemek hakkına sahip ise de halen Danıştay Dava Daireleri Kurulundagörülmekte olan ve sadece intibak işleminin iptaline yönelmiş bulunan bu davadaitiraz konusu edilen ve emekli aylığının ödenmesine ilişkin bulunan hükmünuygulanma olanağı yoktur. Öte yandan sözü edilen hükmün intibak işlemine karşıaçılmış bir iptal davasının görülmesine ve çözülmesine engellik edeceği dedüşünülemez. O halde Danıştay Dava Daireleri Kurulunca yapılmış bulunanbaşvurma, yetkisizlik nedeniyle reddedilmelidir.
Bunedenlerle itiraz yoluna başvuran mahkeme elindeki davayı çözümlerken, iptaliiçin itiraz yoluna başvurduğu kuralı uygulamak durumunda değildir. BaşvuranMahkemenin yetkisizliği nedeniyle itirazın reddine karar verilmelidir. Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
V-SONUÇ
İtirazkonusu 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 2. maddesinin ikincifıkrasının son tümcesinde yer alan "aynı süre içinde haklarında emeklilikhükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya ikramiye farkı ödenmez."hükmünün bu davada uygulanma yeri bulunmadığından itirazın, başvuranınyetkisizliği nedeniyle reddine, Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla veoyçokluğuyla, 10/2/1977 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
Bakmaktaolduğu davada varacağı sonucun bir başka yere doğrulattırılmasına olanakbulunmayışı, Danıştay Dava Daireleri Kurulu'nun belirttiği yasal kuralın,Anayasa'nın 151. maddesi açısından, "uygulanacak hüküm" olarakkabulünü gerektirir.
Bununayrıcası, dava dosyası içeriğinin saptanmasında düşülen yanılgıdır. Olayda ise,böyle bir durum yoktur.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu