ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1976/7
Karar Sayısı:1976/35
Karar Günü:24/6/1976
Resmi Gazete tarih/sayı:15.9.1976/15708
İtirazyoluna başvuran Mahkeme: Keskin Ağır Ceza Mahkemesi.
İtirazınkonusu : 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50. yılı nedeniylebazı suç ve cezaların affı hakkında Kanun" un 6. maddesinin 2. fıkrasınınAnayasanın 12.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
I-OLAY :
Sanıkaynı kasıt altında ve kan gütme nedeniyle iki kişiyi öldürmek ve bir kişiyi deöldürmeğe tam derecede kalkışmaktan mahkemece Türk Ceza Kanununun 450/5-10.,1803 sayılı Yasanın l/D. maddeleri gereğince otuz yıl ağır hapis cezasınaçarptırılmıştır. Bu hüküm Yargıtay Birinci Ceza Dairesince; suçtan zarargörenin tedavisi sonunda hayatının kurtarılmış olmasına göre kendisine karşıişlenen suçun yalnız birden çok kimselerin öldürülmesiyle sınırlı bulunan TürkCeza Kanununun 450/5. maddesi kapsamı içinde olduğunun düşünülemiyeceği,bağımsız bir suç niteliğinde bulunduğu gerekçesiyle bozulmuştur.
Bozmaüzerine yapılan duruşma sırasında 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikincifıkrasının uygulanması gerektiği anlaşılmış, bu hükmün Anayasa'nın 12.maddesinde yazılı eşitlik ilkesine aykırı olduğu yolunda Cumhuriyet Savcısınınileri sürdüğü sav mahkemece ciddi bulunduğundan, Anayasa'nın değişik 151.maddesi uyarınca anılan kuralın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına karar verilmiştir.
III-YASA METİNLERİ :
A-İptali istenen 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrası hükmü şöyledir;
Ancak,bu kanundan yararlanmış olmakla beraber Türk Ceza Kanununun 77. maddesigereğince, ayni neviden şahsi hürriyeti bağlayıcı muvakkat cezalarınbirleştirilmesi sonucu, tatbik edilecek cezadan (12) yıl indirilir.
B-İlgili Yasa metinleri:
İptaliistenen kuralın uygulanması, 1803 sayılı Yasanın 1. maddesi ve Türk CezaKanununun 77. maddesi hükümleri ile ilgilidir.
1803sayılı Yasanın 1. maddesi:
Maddel- 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan:
A)Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde üst sınırı (12) yılı geçmiyenhürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikte olarak para cezasıile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veya sanatın yapılmamasınıveyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektiren fiiller hakkında takibatyapılmaz.
B)(12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut bu miktarı aşmıyanhürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillen hükmedilmiş paracezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilere haklarında paracezası tayin edilenler, "9. madde hükmü saklı kalmak şartıyla" fer'İve mütemmim cezalarıyla ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzereaffedilmişlerdir.
C)Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezaya veya bununlabirlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının (12)yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir.
D)Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayı ölüm cezasınamahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağır hapse mahkûmedilenlerin cezaları da (24) yıl ağır hapse çevrilmiştir,
E)Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78 sayılı, 218 sayılıve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97. maddesi uyarınca cezalan kısmenveya tamamen affedilenlerle bu afların dışında kalanların asli ve fer'icezaları, dayandıkları kanun hükümleri ayırt edilmeksizin bütün neticeleri ilebirlikte ortadan kaldırılmıştır.
TürkCeza Kanununun 77. maddesinin ilgili I. bendi :
"Madde77) l- Ayni neviden şahsi hürriyeti bağlayıcı muvakkat cezalarınbirleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste 25,sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez."
C)Anayasa Hükümleri ;
Anayasanındayanılan 12. maddesi hükmü de şöyledir :
"Herkes,dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayırımıgözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbirkişiye, aileye, zümreye ve sınıfa imtiyaz tanınamaz."
IV-İLK İNCELEME :
AnayasaMahkemesi, İçtüzüğün 5. maddesi uyarınca, 25/3/1976 gününde Kani Vrana, ŞevketMüftügil, İhsan Ecemiş, Halil Zarbun, Ziya Ünel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhillin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel,Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nunkatılmalariyle yaptığı ilk inceleme toplantısında, Anayasa Mahkemesinin itirazıincelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı sorunu üzerinde durulmuştur.
Suçve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlıolup olmayacağı tartışılmış ve bunların da Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlıbulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı gerekçeler AnayasaMahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararındatümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete, Gün: 21/1/1975, Sayı : 15125),bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Şuduruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi İçinde bulunduğuaçıktır.
HalitZarbun bu görüşe katılmamıştır.
Dosyadabir eksiklik görülmediğinden ilk inceleme toplantısı sonunda aşağıdaki kararverilmiştir.
"l-İşin incelenmesi Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğuna HalitZarbun'un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
2-Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle,
25/3/1976gününde karar verildi "
V-ESASIN İNCELENMESİ :
İşinesasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile, ilgili Anayasa ve MilletMeclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlara ilişkin gerekçeler ve yasama Meclisleritutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
l-Biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu:
1803sayılı Yasa'nın 6. maddesinin tümünün Millet Meclisi Genel Kurulunda sonşeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynen kabul edildiği vekesinleştiği, biçim yönünden Anayasa'nın 92. maddesi ile içtüzük hükümlerineuygun bir şekilde yasalaştığı, yasanın kimi maddelerinde mevcut olan biçimeilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı konu ile ilgilitutanakların incelenmesinden anlaşılmıştır.
2-Esas Yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu:
Yasa'nın1. maddesinin (D) bendi hükmüne göre, ölüm cezasını gerektiren suç işleyenlerincezası 30 yıl, müebbet ağır hapis cezasını gerektiren suç işleyenlerin cezasıise 24 yıl ağır hapis cezalarına çevrilmektedir. Çevrilme sonucu verilen bu türhürriyeti bağlayıcı cezaların, "muvakkat hürriyeti bağlayıcı ceza"sayılması ceza hukukunun yerleşmesi uygulama kuralları gereğidir. Bukurallardan ayrılmayı gerektirecek bir hüküm yasada yer almamıştır. İtirazkonusu 6. maddenin ikinci fıkrası birden çok suc işleyenlerin durumlarınıdüzenlemiş olup bu hükme göre; ölüm ve müebbet ağır hapis cezasını gerektirecekbiçimde olup olmadığına bakılmaksızın birden fazla suç işleyenlerin cezalarıtoplanmakta ve Türk Ceza Kanununun 77. maddesinde yazılı sınırı (ağır hapis cezasıiçin 36 yıl) bulduğu takdirde toplam cezadan tekrar 12 yıl indirim yapılmasıöngörülmektedir. Yasanın gerekçesi ile Yasama Meclisleri tutanaklarına göremaddenin başka türlü anlaşılmasına olanak yoktur. Böylece bir suçu bir kezişleyenin ayni suçu iki kez işleyenden daha çok ceza görmesi sonucunu veren sözkonusu yasa kuralı, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletiilkesiyle bağdaşmadığı gibi, Anayasa'nın 12. maddesinde açıklanan eşitlikilkesine de aykırı düşmektedir. Bu nedenlerle 15/5/1974 günlü, 1803 sayılıYasanın 6. maddesinin ikinci fıkrasının esas yönünden iptaline kararverilmelidir.
NihatO. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
VI-SONUÇ :
1-15/5/1974 günlü 1803 sayılı Af Kanununun 6. maddesinin ikinci fıkrasınınyasalaşmasında biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık bulunmadığına oybirliğiyle,
2-Sözü geçen kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin ikinci fıkrasınınAnayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuylave oyçokluğuyla,
24/6/1976gününde karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Ahmet Akar
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
64.maddesiyle genel ve özel af, ilânı yetkisini Türkiye Büyük Millet Meclisinebırakan Anayasa, bağışlamayı kısıtlayan hükümler koymamış olduğuna göre,
Anayasaldenetim, bir bölüm suç ve cezaların affedilişini eleştirerek değil, ancak,bağışlanana bakılınca bir diğer bölüm suç ve cezanın bağışlanmayışının temelilkelere ve örneğin "eşitlik" esasına ters düşüp düşmediğininaraştırılması biçiminde olmak gerekir.
Olaydaise, "affedilmeyenler" yönünden yapılmış bir başvurma yoktur ve budurumda, itirazın reddi zorunludur.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Mahkememizin1803 sayılı Af Yasa'sının 2, maddesinin (B) bendi ile ilgili iptalkararlarından dergide yeralmayan ikisinin yayımlandıkları Resmi Gazeteleraşağıda gösterilmiştir.
1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi
KARARIN
YAYIMLANDIĞI RESMİ GAZETENİN
Günü
Esas No.
Karar No.
Günü
Sayısı
1- T.C.K. 415. maddesi açısından
18.13.1976
1976/15
1976/17
10.6.1976
15612
2- T.C.K. 415. maddesi açısından
10.6.1976
1976/33
1976/32
6.8.1976
15668