Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1977/117, K.1977/113 Sayılı Karar - 22/09/1977

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1977/117

Karar Sayısı:1977/113

Karar Günü:22/9/1977

Resmi Gazete tarih/sayı:21.10.1977/16091

İtirazyoluna başvuran Mahkeme : 4. Kolordu Komutanlığı Sıkıyönetim l Numaralı AskeriMahkemesi. Mamak - Ankara

İtirazınkonusu : 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci yılı nedeniylebazı suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 2. maddesinin (A) bendinin,Türk Ceza Kanununun 168. maddesiyle sınırlı olarak iptali istemidir.

I .OLAY :

SanıklarınTürk Ceza Kanununun 168. maddesi uyarınca cezalandırılmalarına ilişkin kararAskeri Yargıtay 1. Dairesince; sanıklar hakkında uygulanması gereken 1803sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendinin Türk Ceza Kanununun 168. maddesiyönünden iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması gerekirken yazılı şekildehüküm verilmesi Yasaya aykırı görülerek bozulması üzerine, 4. KolorduKomutanlığı Sıkıyönetim l Numaralı Askeri Mahkemesince bozma kararına uyularak1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendi kuralının Türk Ceza Kanununun 168.maddesiyle sınırlı olarak iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına kararverilmiştir.

III- YASA METİNLERİ:

l -İtiraz konusu yasa kuralı:

15/5/1974günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu (A) bendi şöyledir :

"Madde2 - 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş:

A)Türk Ceza Kanununun 127, 128, 129, 131, 132, 133 üncü maddelerinde, 135 incimaddesinin ikinci bendinde, 136, 137, 138, 139 uncu maddelerinde, 146 ncımaddesinin üçüncü fıkrasında, 148. maddesinde 149. uncu maddesinin üçüncüfıkrasında, 150, 152, 156, 157, 168, 171, 172 ve 384 üncü maddeleriyle AskeriCeza Kanununun 55, 56 ve 59 uncu maddelerinde yazılı suçlardan dolayı 5 yılveya daha az bir süre ile mahkûm olanların cezalan fer'i ve mütemmim cezalarıile ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzere affedilmiştir.

Yukarıdayazılı suçlardan dolayı 5 yıldan fazla süre ile mahkûm edilenlerin hürriyetibağlayıcı cezalarının 5 yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir.

2 -Dayanılan Anayasa kuralı :

Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:

"Madde92 - ...........................

MilletMeclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur."

IV.İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında;dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve incelemeninbaşka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle;

kararverilmiştir.

V.ESASIN İNCELENMESİ :

İtirazınesasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi, iptali istenen yasa vedayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve diğer yasamabelgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

1-İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralının biçim yönündenAnayasa'ya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali gerektiğibelirtilmiştir.

15/5/1974günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendindeki kural Türk CezaKanununun 127. ve Askerî Ceza Kanununun 56. maddelerinin olayla ilgilihükümleri ile sınırlı olarak Anayasa Mahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas :1974/34, Karar : 1974/50 sayılı kararı ile Anayasa'nın 92. maddesinin beşincifıkrasındaki kurala aykırı biçimde oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bukarar 21/1/1975 günlü, 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

1803sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendi için daha önce saptanmış bulunan iptalnedeni, itiraz konusu yasa kuralı yönünden de geçerlidir. Bu neden, yukarıdagün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazete'nın gün ve sayısıgösterilen Anayasa Mahkemesi kararında bütün açıklık ve ayrıntıları ilebelirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.

Ohalde aynı nedenlerle sözü geçen kuralın Türk Ceza Kanununun 168. maddesiyönünden de iptaline karar verilmelidir.

MuhittinGürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu iptal görüşüne değişik gerekçeler ile katılmışlardır.

AhmetKoçak ve Ahmet Salih Cebi iptal görüşüne katılmamışlardır.

2-İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü :

Anayasa'nındeğişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış olan ilkeye göre özel birdurum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulmasıasıldır, İnceleme konusu olayda da Anayasa'ya aykırılığı anlaşılmış bir kuralınyürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk ve bu nedenle de iptal hükmü içinayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir.

ZiyaÖnel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşekatılmamışlardır.

VI.SONUÇ:

l-15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin itiraz konusu yapılan (A)bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasa'nın 92/5. maddesinde açıklananyönteme aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk CezaKanununun 168. maddesi açısından iptaline, Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi'ninkarşıoylarıyla ve oyçokluğuyla,

2-İşin niteliğine göre Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasıuyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yerolmadığına Ziya Önel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla,

22/9/1977gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin28/11/1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında açıkladığımnedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum.

Üye

Ziya Önel

KARŞIOYYAZISI

Cumhuriyetin50. yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (A)bendinin Türk Ceza Kanununun 168. maddesi yönünden iptaline ve iptal hükmününyürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına kararverilmiştir.

1803sayılı Yasanın sözü edilen hükmü, esasa girişilmeksizin diğer deyimleAnayasa'da yer alan temel kural ve ilkelere uygun olup olmadığı hakkında birinceleme yapılmaksızın sadece bir şekil meselesinden dolayı iptal edilmişolmasına göre yasama organının, bu hükmü yeniden ete alarak şekil noksanınıdüzeltme ve yasa hükmünü yeniden düzenleme yetkisini haiz olduğu kuşkusuzdur.Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi de kendisine yeterli bir sürenintanınması ile mümkündür. Bu süre verilmediği takdirde, iptal kararı ResmîGazete'de yayımlandığı tarihte sözü edilen yasa kuralı yürürlükten kalkacak vebu yüzden de yasama organının bu yetkisini kullanma olanağı fiilen ortadankalkacaktır.

Anayasa'nın152. maddesinde; "Anayasa Mahkemesince, Anayasa'ya aykırı olduğundaniptaline karar verilen kanun veya içtüzük veya bunların iptal edilen hükümleri,gerekçeli kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar.Gereken hallerde, Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihiayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı gündenbaşlayarak bir yılı geçemez." denmektedir.

Görüldüğügibi Anayasa'nın bu maddesinde, iptal edilen bir yasa hükmünün daha bir yılakadar, Anayasa Mahkemesi kararı ile yürürlükte kalabileceği açıkça kabuledilmektedir. Bu itibarla, Anayasa'ya aykırılığı anlaşılan bir kanun hükmünündaha bir süre yürürlükte kalabilmesinin Anayasa ilkeleri ilebağdaştırılamıyacağı" yolundaki bir görüşe yer verilemez. Kaldı ki :yukarıda da işaret edildiği üzere yasama organına bu kanun hükmünü yenidendüzenleme yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması gibi ortada zorunlu birdurum da söz konusu olmaktadır.

Buhususlar dikkate alınırsa; bu iptal kararının yürürlüğe girebilmesi için ResmîGazete'de yayımlandığı günden başlamak üzere yeterli bir sürenin verilmesindezorunluluk mevcut olduğu anlaşılmaktadır.

Bunedenlerle; iptal kararının "iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günükararlaştırılmasına gerek görülmediğine" şeklindeki bölümüne karşıyım.

Üye

Abdullah Üner

KARŞIOYYAZISI

21/1/1975günlü ve Z5125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Esas : 1974/34, Karar :1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3 numaralıbendinde açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararının aynı konu île ilgilikısmına katılmıyorum.

Üye

Ahmet Koçak

KARŞIOYYAZISI

Anayasa'nın64. maddesi gereğince genel ve özel af ilân etme yetkisi Büyük Millet Meclisineaittir; affın ölçüsünün saptanmasının da bu yetki cümlesinden olduğukuşkusuzdur. Bu görüş Anayasa Mahkemesinin 9/6/1964 günlü ve 1964/12-27 sayılıkararında açıklanmıştır.

Kanunkoyucu bu yetkisine dayanarak 1803 sayılı Af Kanununun iptal konusu 2.maddesinin A bendi ile T.C.K nun 168. maddesinde yazılı suçlara tekabül edencezanın tümünü değil cezalarından yalnız beş yılının af edilmesini öngörmüştür.

OlaydaAnayasa Mahkemesince bu madde hakkında yalnız biçim yönünden iptal kararıverilmiştir. Biçim yönünden iptal edilen bir hükmün Büyük Millet Meclisininyeniden düzenleme yetkisi vardır. Öyle ise yasama organına bu takdir yetkisinikullanabilecek bir süre kabul etmek gerekir.

Yasamaorganının bu yetkisini kullanabilmesi de iptal kararının Resmi Gazete'deyayımlanmasından başlayarak Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca yürürlüğe girmesibakımından yeterli bir sürenin verilmesine bağlıdır. Süre verilmez ise iptalkararı Resmi Gazete'de yayımlandığı gün af Yasasının bu hükmü yürürlüktenkalkacak ve yasama organının yeni bir düzenleme yapmasına olanak kalmayacaktır.

Böyleolunca af yasasının sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak, T.C.K. nün 168.maddesine giren suçlar da kanun koyucusunun istek ve idaresi dışında yasanınbirinci maddesi ile tamamen affın kapsamı içine girmiş olacaktır.

Bunedenle süre verilmemesi kararına karşıyım.

Üye

Fahrettin Uluç

KARŞIOYYAZISI

Yukarıdakikararda (1977/117 - 113) kanun teklif ve tasarılarının Cumhuriyet Senatosundakigörüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş bulunan maddemetinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerinbenimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci fıkrasıgereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkinolarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenenmetinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan MilletMeclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkındabu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye dayandırılmıştır.

Bugörüş, Anayasanın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırıbulunmaktadır.

İptalkararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2/7/1974 ve 28/11/1974 günlü ve(1974/19 - 1974/31), (1974/39 - 1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarınailişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksizbulunmuştur. (Resmi Gazete - günler: 12/7/1974, 29/1/1975; sayılar: 14943:S.9-12; 15133 :S. 19 - 20)

Sözkonusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesine katılmıyorum.

Üye

Muhittin Gürün

KARŞIOYYAZISI

21/1/1975günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 1974/34-50 sayılıkararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle,çoğunluğun iptale ilişkin görüşlerine karşıyım.

Üye

Ahmet Salih Çebi

KARŞIOYYAZISI

T.C.Anayasası 92 nci madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından"oylanacak metin" ve "oylama usulü" için, 14943 sayılıResmî Gazete'de yayımlanan 2/7/1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararınabağlı karşıoy yazımda açıkladığım,

ResmîGazete'nin 21 Ocak 1975 günlü, 15125 sayısında yayımlanan Mahkememiz 28/11/1974günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihebırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim.

Görüşve düşüncelerimle Anayasal denetime konu yapılan kuralın iptali gerekçesine veiptal hükmü yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım.

Üye

Nihat O. Akçakayalıoğlıı

Full & Egal Universal Law Academy