Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1977/119, K.1977/146 Sayılı Karar - 22/12/1977

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1977/119

Karar sayısı:1977/146

Karar günü:22/12/1977

Resmi Gazete tarih/sayı:2.2.1978/16188

İtirazyoluna başvuran : İstanbul 12. Asliye Hukuk Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 27/2/1976 günlü 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı BütçeKanununun 11. maddesi'nin Anayasa'ya aykırı olduğu öne sürülerek iptaliistenmiştir.

I-OLAY :

Davacı5/6/1935 günlü 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi uyarınca VakıflarGenel Müdürlüğüne ödemesi gereken taviz bedelinden daha fazlasını ödeme zorundabırakıldığını ileri sürmüş, fazla Ödenen paranın geri alınmasına kararverilmesini mahkemeden istemiştir. Davalı idare taviz bedelinin, 27/2/1976günlü, 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü Bütçe yasasının 11. maddesiuyarınca hesaplandığından söz ederek davanın reddini istemiştir. Davacı 11.maddenin Anayasa'ya aykırı olduğunu savunmuş, bu iddiayı ciddi bulan mahkeme,sözü geçen madde hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

III-METİNLER:

1-İptali istenen 27/2/1976 günlü 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılıBütçe Kanununun 11. maddesi şöyledir:

Madde11- 2762 sayılı Kanunda öngörülen taviz bedelleri, 1319 sayılı Kanun gereğinceverilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanır.

2-İlgili yasa hükümleri:

5/6/1935günlü 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi şöyledir :

Madde27- Mevcut mukataalı toprakların veya icareteynli gayrimenkullerinmülkiyetleri, icare veya mukataaların yirmi misli bir taviz, karşılığındamutasarrıfına geçirilir. Taviz ister toptan, ister taksit ile ödensin, ilködeme yılı için tahakkuk ettirilen icare veya mukataa üzerinden hesap olunur.

(20/6/1952ve 5982 No. K. ile 27 nci maddeye ek fıkra) Özel ve tüzel kişiler uhdesindebulunan vakıf mahallerin icare ve mukataaları vergi kıymetlerine nisbetle bindeiki buçuktan noksan ise o miktara çıkarılır.

3-Dayanılan Anayasa Kuralları:

Madde64- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin Bütçe ve kesin hesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel ve Özel afilanına, mahkemelerce, kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine kararvermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi kanunla, belli konularda, Bakanlar Kuruluna kanun hükmündekararnameler çıkarmak yetkisi verebilir. Yetki veren kanunda, çıkarılacakkararnamelerin amacı, kapsamı ve ilkeleriyle bu yetkiyi kullanma süresinin veyürürlükten kaldırılacak kanun hükümlerinin açıkça gösterilmesi ve kanunhükmünde kararnamede de yetkinin hangi kanunla verilmiş olduğunun belirtilmesilâzımdır.

Bukararnameler, Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.Kararnameler, Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün Türkiye Büyük MilletMeclisine sunulur.

Yetkikanunları ye Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kararnameler, Anayasa'nınve yasama meclisleri içtüzüklerinin kanunların görüşülmesi için koyduğukurallara göre, ancak, komisyonlarda ve genel kurullarda diğer kanun tasan vetekliflerinden önce ve ivedilikle görüşülüp karara bağlanır.

Yayımlandıklarıgün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler, bu tarihte, TürkiyeBüyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler bu kararın Resmî Gazete'deyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Değiştirilerek kabul edilenkararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu değişikliklerin Resmî Gazete'deyayımlandığı gün yürürlüğe girer.

Anayasa'nınikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yeralan temel hak ve hürriyetlerile dördüncü bölümünde yeralan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez. Anayasa Mahkemesi, bu kararnamelerin Anayasa'yauygunluğunu da denetler.

Madde92- Kanun tasan ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.

MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.

MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.

MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MîlletMeclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır. CumhuriyetSenatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olan maddedeğişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için. üyetamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oya başvurulur.

MilletMeclisinin reddetdiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasan veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğu gibiveya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabuledilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü. reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşâbilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında veGenel Kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeşgünden, ivedi olmıyan hallerdebir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,Cumhuriyet Senatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmişsayılır. Bu fıkrada belirtilen, süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.

YasamaMeclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasî partilerle ilgili tasanve tekliflerin kabul veya reddinde yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır.Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karma komisyonun raporu,Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısında görüşülür ve kararabağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısında MilletMeclisinin ilk metninin, kabulü için üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulazımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır.

Madde93- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte, aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe Kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır.

Madde94- Genel ve Katma bütçe tasarıları ile millî bütçe tahminlerini gösterenrapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.

Butasarılar ve rapor, otuşbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, İktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartiyle siyasî parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.

Karmakomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik Önergeleriüzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu taşanlarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.

Madde126- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.

Kanun,kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.

IV-İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi 20/10/1977 gününde Kani Vrana, Şevket Müftügil, Halit Zarbun, ZiyaÖnel, Abdullah Üner, Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, LûtfiÖmerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıyle içtüzüğün 15. maddesiuyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında, dosyanın eksiği bulunmadığındanişin esasının incelenmesine karar vermiştir.

V-ESASIN İNCELENMESİ:

İşinesasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran mahkemenin Anayasaya aykırılıkgerekçesi; iptali istenen yasa hükmü ile dayanılan Anayasa ve yasa kuralları,bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüpdüşünüldü :

5/6/1935günlü 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 26. maddesi, bu kanunun yayımından sonravakıf malların mukataaya ve icareteyne bağlanamayacağını hükme bağlamış, 27.maddesinde de mevcut mukataalı toprakların veya icareteynli taşınmazlarınmülkiyetlerinin, icare veya mukataanın yirmi misli bir taviz karşılığındamutasarrıfına geçirileceği kuralını koymuştur. Oysa 27/2/1976 günlü, 1940sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü Bütçe yasasının itiraz konusu 11. maddesi,öngörülen taviz bedellerinin sözü geçen 27. maddede yazılı yönteme göre değil,1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu gereğince verilen beyannamelerdeki değerleregöre hesaplanacağı kuralını getirmiştir. Böylece 2762 sayılı Vakıflar Kanununun27. maddesi hükmü 1976 Bütçe yılı için değiştirilmiş olmaktadır.

Kanunlarınve Bütçe Kanunlarının nasıl yapılacağı Anayasa'nın 64,. 92., 93. ve 94.maddelerinde gösterilmiştir. Kanun konusu olan bir işin Bütçe Kanunu iledüzenlenmesine, ya da bir kanun hükmünün Bütçe Kanunu ile değiştirilmesine veyakaldırılmasına Anayasanın sözü geçen kuralları elvermez. Bundan başkaAnayasanın 126. maddesi, Bütçe Kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışındahiçbir hüküm konulamayacağını buyurmaktadır. Açıklanan bu anayasal ilkelereters düşen bütçe düzenlemelerinin iptaline karar verilmesi gerekeceğikuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesinin birçok kararlarında (Örneğin 10/6/1976 günlü,E. 1976/23, K. 1976/33 sayılı karar, Resmi Gazete 15/9/1976 sayı: 15708) buyönler yeterince açıklanmış olduğundan ayrıntılı gerekçelerin buradayinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynı gerekçelerle 27/2/1976 günlü, 1940sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe Kanununun 11. maddesi hükmüiptal edilmelidir.

VI-SONUÇ:

27/2/1976günlü, 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 Yılı Bütçe Kanununun 11.maddesi hükmünün Anayasa'nın 64., 92., 93., 94 ve 126. maddelerine aykırıolduğuna ve iptaline,

22/12/1977gününde oybirliğiyle karar verildi.