Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1977/127, K.1977/132 Sayılı Karar - 01/12/1977

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1977/127

Karar sayısı:1977/132

Karar günü:1/12/1977

Resmi Gazete tarih/sayı:2.2.1978/16188

İtirazyoluna başvuran : Anakara 7. İş Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 30/5/1974 günlü, 1823 sayılı 1974 yılı Bütçe Kanununun 32. maddesinin(F) işaretli bendi ile 27/2/1975 günlü, 1868 sayılı 1975 yılı Bütçe Kanununun47. maddesinin (g) işaretli bendinin Anayasa'ya aykırı olduğu öne sürülerekiptallerine karar verilmesi istenmiştir.

I.OLAY:

Davacıişçi, davalı işveren yanında çalışırken toplu iş sözleşmesi hükümleri uyarıncakendisine aylık istihkakının % 12.50 oranında seyyar görev tazminatıödendiğini; 1/3/1975 gününden sonra bu tazminatın ayda 250 TL. olarakdondurulduğunu öne sürmüş, 1/3/1975-1/7/1976 arası eksik ödenen 2.000 TL. nındavalı işverenden alınmasına karar verilmesini istemiştir.

Davalıişveren savunmasında; toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre, aylık istihkakın %12.5 oranında seyyar görev tazminatı ödenmesinin kabul edildiğini, ancak butazminatın hesabında 6245 sayılı Harcırah Kanununun 49. maddesindeki esaslarıngözönünde tutulması gerektiğinin toplu iş sözleşmesinde açıklanmış bulunduğunu,1974 ve 1975 yılları Bütçe kanunlarında ise 6245 sayılı Harcırah Kanununun 49.maddesi uyarınca ödenecek tazminata dayanak tutulan aylık istihkakın davacınınfiilen almakta olduğu aylık tutar değil, 1322 sayılı Genel Kadro Kanununungöndermede bulunduğu 7244 sayılı Yasa kuralları uyarınca hesaplanmasıgerektiğini ileri sürmüş davacıya ödenen seyyar görev tazminatı bu kurallarauygun olduğundan davanın reddini istemiştir.

Davacı,aylık istihkakın hesaplanması biçimini gösteren 1974 yılı Bütçe Yasasının 32/Fve 1975 yılı Bütçe Yasasının 47/g maddelerinin Anayasa'ya aykırılığını önesürmüş, bu iddianın ciddi olduğu kanısına varan mahkeme sözü geçen bütçeyasalarındaki kuralların iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

III.METİNLER:

1-İptali istenen yasa metinleri;

a)30/5/1974 günlü, 1823 sayılı 1974 yılı Bütçe Yasasının 32 maddesinin iptaliistenen (F) işaretli bendi şöyledir:

"(F)6245 sayılı Harcırah Kanununun 49 uncu maddesine göre verilecek tazminatın hesabında,1327 sayılı Kanuna göre intibak edilen veya halen bulunulan dereceye tekabüleden 7244 sayılı Kanunun l inci maddesindeki aylık tutarları esas alınır."

b)27/2/1975 günlü, 1868 sayılı 1975 yılı Bütçe Yasasının 47. maddesinin iptaliistenen (g) bendi şöyledir:

"(g)6245 sayılı Harcırah Kanununun 49 uncu maddesine göre verilecek tazminatınhesabında, 1327 sayılı Kanuna göre intibak edilen veya halen bulunulan dereceyetekabül eden 7244 sayılı Kanunun l inci maddesindeki aylık tu tarlan esasalınır."

2-İlgili yasa metinleri:

a)10/2/1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 49. maddesi şöyledir:

Madde49- Şehir ve kasabaların belediye hudutları dışında ve muayyen bir vazifesahası dahilinde seyyar olarak vazife gören müvezzi, muakkip, mübaşir, sağlıkmemuru, sağlık koruyucusu, köy grup ebesi, mücadele memuru, muhafaza memuru,takip memuru, koruma memuru, tahsil memuru, tahsildar, gezici başöğretmen,öğretmen ve tarım memuru gibi memur ve hizmetlilere yevmiye ve yol masrafıverilmez.

Bugibilere asıl istihkaklarına ilâveten aylık veya ücret tutarlarınınhizmetlilerde ücrete en yakın aylık tutarının % 30 undan fazla olmamak üzerealâkalı vekâlet ile Maliye Vekâleti arasında tespit edilecek bir tazminatverilir.

Dairesininteklifi üzerine mahallî en büyük mülkîye âmirleri bu kabil memur vehizmetlileri hayvan (At veya katır) beslemeye veya bisiklet almaya mecburtutabilir. Bu takdirde bunlara, bir senelik tazminat miktarım geçmemek üzere,hayvan veya bisiklet satın almaya yetecek kadar avans verilebilir. Bu avans,tediyeyi takibeden aydan itibaren alâkalının bu maddeye göre tahakkuk edecektazminatının her ay yansı kesilmek suretiyle tahsil olunur.

b)28/2/1959 günlü, 7244 sayılı Yasanın 1. maddesi şöyledir:.

Maddel- Çeşitli teadül ve teşkilât kanunlarında mevcut maaş, aylık ve ücretdereceleriyle bunların tutarlarını gösteren cetveller aşağıdaki şekildedeğiştirilmiştir.

Maaşve Ücret

3/7/1939tarihli ve 3659 sayılı Kanuna tâbi müesseselerde l inci dereceye dahil kadrolarancak Umumi Murakabe Heyeti Reis ve Azaları ile İdare Meclisi Reis ve Azalarıve Umum Müdürler için ihdas olunabilir.

c)31/7/J970 günlü, 1322 sayılı Genel Kadro Kanununun 7. maddesi şöyledir:

Madde7- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun uygulanmasına geçildikten sonraharcırahın tespitinde 6245 sayılı Kanunda gerekli değişiklik yapılıncaya kadareski hükümlerin uygulanmasına ve eski aylık veya ücret tutarları üzerindenharcırah ödenmesine devam olunur.

3-Dayanılan Anayasa kuralları:

Madde12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Madde94- Genel ve katma bütçe tasarıları ile millî bütçe tahminlerini gösterenrapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.

Butasarılar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasî parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.

Karmakomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümü üzerindekigörüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri, üzerlerindeayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.

Madde126- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.

Kanun,kalkınma plânları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm konulamaz.

IV.İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi 1/12/1977 gününde, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca ilk inceleme içinyaptığı toplantıda aşağıdaki konular üzerinde durmuştur:

Anayasa'nındeğişik 151. maddesinde "Bir davaya bakmakta olan mahkeme uygulanacak birkanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, AnayasaMahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır."denilmekte ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinde de aynı kuralyinelenmektedir. Şu halde mahkemenin itiraz yoluna başvurabilmesi için elindebakmakta olduğu bir davanın varolması ve itiraza konu olan kanun hükümlerininbu davada uygulama olanağının bulunması gerekmektedir.

İtirazkonusu işde bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği incelenecektir.

1-Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın var olup olmadığı sorunu:

Taraflararasındaki anlaşmazlık, hizmet sözleşmesi uyarınca gerçekleştiği öne sürülenbir alacağın ödenmesi isteğine ilişkindir. Bu anlaşmazlık çözüme bağlanmaküzere, görevli mahkeme önüne kanuna uygun biçimde getirilmiş ve mahkemeceçözülmesi gerekmiş olduğuna göre, işi bir dava olarak nitelemek ve böylecemahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın varlığını kabul etmek gerekir.

2-İtiraz konusu hükümlerin bakılmakta olan davada uygulanıp uygulanamayacağısorunu :

Davacı,davalı idareye karşı, özel hukuk hükümleri çerçevesinde belli bir hizmetiyerine getirmeyi üstlenmiştir. Hizmetin yapılmasından doğan bir alacak,yasaların öngördüğü buyurucu kurallar ayrık olmak üzere, ancak hizmetsözleşmesinde yer alan hükümlerin elverişliliği oranında istenebilir. Olaydadavacının isteği bu açıdan değerlendirilmelidir.

İşyerindebir toplu sözleşme yapılmıştır. Davacı bu sözleşmenin sağladığı malîolanaklardan yararlanacaktır. Davalı da sözleşme hükümlerine uyacak, yapılanhizmet karşılığında gerçekleşen işçi alacağını ödeyecektir. Tarafları bağlayanbu sözleşmede, gerçekleşen alacağın hesabı için kimi yasa kurallarına göndermeyapılabilir. Nitekim toplu sözleşmenin 135. maddesinde seyyar görevtazminatının 6245 sayılı Harcırah Kanununun 49. maddesindeki esaslara görehesaplanacağı açıklanmıştır. Bu hükmü, davacının özel hukuk statüsünüdüzenleyen toplu iş sözleşmesinin bir kuralı olarak değerlendirmek gerekir.Sözleşmenin yapıldığı günde, alacağın hesaplanması için gönderme yapılan yasakuralı, sözleşmede yazılmış gibi, özel hukuk ilişkisinin bir kuralı niteliğinialmış olur. Yasa kuralında sonradan yapılan değişiklik veya eklerin, ya da kamupersoneli bakımından öngörülen çeşitli uygulamaların, toplu sözleşmehükümlerine etki yapıp yapamacağı mahkemece takdir edilecek bir konudur,

Anayasa'nın151. maddesinin öngördüğü kural, özel hukuk alanındaki sözleşme hükümlerininAnayasa'ya uygunluk denetiminden geçirilmesine engeldir. Böyle oluncamahkemenin elindeki davada, 1974 ve 1975 yılı Bütçe Yasalarının itiraz konusukurallarının uygulanabileceğini kabule olanak yoktur.

Öteyandan davacının istediği alacağın, gerçekleştiği yıl bakımından, 1974 BütçeKanuniyle ilgisi saptanamamıştır. Çünkü bu alacak, dava dilekçesininincelenmesinden de açıkça anlaşılacağı üzere, 1/3/1975 - 1/7/1976 arasındakisüreyi kapsamaktadır. 1/3/1975 gününden önceki süre için gerçekleşen bir alacakdava edilmediğine göre, 1974 yılı Bütçe Kanununun 32/F maddesinin davada önesürülen istekle ilgisi bulunmamaktadır.

Özetlenecekolursa; 30/5/1974 günlü, 1823 sayılı 1974 yılı Bütçe Kanunu ile 27/2/1975günlü, 1868 sayılı 1975 yılı Bütçe Kanununun itiraz konusu kuralları Anayasa'yauygunluk denetimi açısından, mahkemenin elindeki davada uygulanacak hükümlerdendeğildir, itirazın, mahkemenin, yetkisizliği nedeniyle reddine kararverilmelidir.

V.SONUÇ :

1823sayılı 1974 yılı Bütçe Kanunu ile 1868 sayılı, 1975 yılı Bütçe Kanununun itirazkonusu kuralları davada uygulanacak hükümler olmadığından itirazın Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddine,

1/12/1977gününde oybirliğiyle karar verildi.