ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1977/138
Karar Sayısı : 1977/137
Karar Tarihi:20/12/1977
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Siverek Tapu Hâkimliği(Dosya Esas No:1976/258)
İTİRAZIN KONUSU : 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprakve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin üçüncü fıkrasına yer alan“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformubölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerinigeçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğuileri sürülerek iptali istenmiştir.
I- OLAY :
Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısıyletaşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerinkamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırmagünündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkınödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım ReformuKanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine,davacı duruşmada bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, Mahkeme 36. maddeninüçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasanın 11.,12.,36. ve 2. maddelerineaykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ :
Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncüfıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırmaiçin aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36. maddesininüçüncü fıkrası hükmü Anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Bu hükümmülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlâk beyannamesi verenlerle vermeyenlerarasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasanın 11.,12.36. ve 2. maddelerineaykırılığı nedeniyle iptal edilmelidir.
III.METİNLER :
1-25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir:
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak vetarım reformu bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisideğerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerdenyüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.”
2-Dayanılan Anayasa kuralları:
Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçtabelirtilen temel ilkelere dayanan, milli, demokratik, lâik ve sosyal bir hukukdevletidir.
Madde 11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiylebütünlüğünün, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğermaddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygunolarak, ancak kanunla sınırlanabilir.
Kanun, temel hak ve hürriyetlerinin özüne dokunmaz.
Bu Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak vehürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünüveya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak, nitelikleri Anayasadabelirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz.
Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışlarının cezası kanundagösterilir.
Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefiinanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde 36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlandırılabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilkinceleme toplantısında aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur :
1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunudaha önce başka bir dava dolayısıyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve19.10.1976 günlü, E.1973/42,K.1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçimyönünden iptaline karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptaliniistediği hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu durumagöre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıpincelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur.
2- Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesikoşullarının olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılmasıkonusu üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu yapılan işde böyle bir incelemeyeolanak yoktur. Gerçi,1757 sayılı yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karargereğince, iptal hükmü, yayımlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğegirecektir. Yani, bu süre içinde, 1757 sayılı yasa, yürürlükte olan bir kanununhukuksal etki ve sonuçlarını taşımaktadır. Öteyandan Anayasanın 152. maddesininson fıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri,yürütme ve yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır.Böyle olunca sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olayiçin bile olsa, öngören süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren birincelemeye girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasanın 152.maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişliolmadığı sonucuna varılmıştır.
Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
SONUÇ : Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar :1976/48 sayılı kararıyle 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümübiçim yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı ResmiGazete’de yayınlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında yeniden kararverilmesine yer olmadığına, Ahmet H.Boyacıoğlu’nun (Anayasanın 152. maddesinindördüncü fıkrasında yazılı hükmün, olayda uygulanması koşullarının bulunupbulunmadığının incelenmesi gerektiği) yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
20.12.1977 gününde karar verildi.
Başkan
Kâni VRANA
Başkanvekili
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Fahrettin ULUÇ
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Ahmet ERDOĞDU
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
Karşı oy eklidir.
Üye
Necdet DARICIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Bukonu hakkındaki düşüncemi belirten karşıoy, çeşitli kararlar dolayısiyle veörneğin Anayasa Mahkemesinin 22.9.1977 günlü, 1977/90-92 sayılı kararındaaçıklanmış ve 11. Kasım 1977 günlü, 16110 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmışbulunduğundan, aynı gerekçelerle çokluk görüşüne karşıyım.
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU