Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1977/141, K.1978/5 Sayılı Karar - 26/01/1978

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1977/141

Karar Sayısı:1978/5

Karar günü:26/1/1978

Resmi Gazete tarih/sayı:12.3.1978/16226

İtirazyoluna başvuran mahkeme : Yozgat Ağır Ceza Mahkemesi.

İtirazınkonusu : Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle bazı suç ve cezaların Affı Hakkında1803 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin (B) bendinin ikinci fıkrasıyla 20.maddesinin (Ancak) sözü ile başlayan ve onu izleyen hükümlerinin Anayasa'nın12/2., 33/3. ve 58/2. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaliistenmiştir.

I.OLAY :

Sanığıninancı kötüye kullanmaktan Türk Ceza Kanunun 510., 522., 59., 89. ve 94.maddeleri uyarınca 5 ay hapsine ve cezanın ertelenmesine ilişkin 25/12/1971günlü karar kesinleşmiştir. Hükümlü, 22/9/1977 günlü dilekçe ile mahkemeyebaşvurarak belli koşulların gerçekleştiğini öne sürüp, yasaklanmış haklarınıngeri verilmesini istemiştir. Mahkeme inceleme sırasında 1803 sayılı AfKanununun yukarıda yazılı hükümlerinin, Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle,iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

III.YASA METİNLERİ :

A-Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkındaki 1803sayılı Yasanın 7. maddesinin (B) bendi ile 20. maddesi şöyledir :

Madde7- B) Bu Kanundan kısmen yararlananların fer'i ve mütemmin cezaları, cezamahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzere affedilmiştir. Bu Kanungereğince cezaları genel afla tamamen ortadan kalkanlar hakkında özelkanunlarında yazılı muayyen bir meslek ve sanatın icrasının men'ine dairhükümleri tatbik edilmez.

Şukadar ki (B) bendinin uygulanması ile aftan kısmen yada tamamen faydalananzimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancıkötüye kullanma, dolanlı iflâs gibi yüz kızartıcı suçlardan hükümlübulunanlara, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 23/12/1972 tarih ve 2 sayılıKanun Hükmünde Kararname ile değişik 1. maddesinin birinci ve ikincifıkralarında ve 87. maddesinde sayılan kurumlarda görev verilemez.

Madde20- Genel afla tamamen ortadan kalkan mahkûmiyet hükümlerine ait sicilvarakaları adli sicilden çıkarılır. Aynı mahiyetteki cezalara ait fişlerdensicil tesis edilmemiş olanlar için sicil varakası tesis edilmez. Ancak 7.maddenin (B) bendinde yazılı suçlara ilişkin sabıka kayıtlarında bu hükümuygulanmaz ve anılan bentte gösterilen hizmetlerle ilgili olarak yetkilimercilerce istendiği takdirde bildirilir.

Bumaddede öngörülen işlemlerin uygulanmasına ilişkin hususlar Adalet Bakanlığıncabu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde düzenlenecekyönetmelikle belli edilir :

B-1803 sayılı Af Yasasının 7. maddesinin itiraz konusu yapılan (B) bendindegöndermede bulunulan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunununun 23/12/1972 günlüve 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 1. ve 78. maddeleriaşağıdadır.

Maddel- Bu Kanun, Devlet Kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerdeçalışan, Genel ve katma bütçelerle bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlardanve bu kanunla kurulan fonlardan kefalet sandıklarından veya Beden TerbiyesiBölge Müdürlükleri Bütçelerinden aylık alanlara uygulanır.

AnayasaMahkemesi Üye ve Yedek üyeleri ile raportörleri, Hâkimlik ve Savcılıkmesleklerinde veya bu mesleklerden sayılan görevlerde bulunanlar, Danıştay veSayıştay meslek mensupları ve Sayıştay Savcı ve Yardımcıları, Üniversitelerin,İktisadi ve Ticarî İlimler Akademilerinin, Devlet Mühendislik ve MimarlıkAkademilerinin, Devlet Güzel Sanatlar akademilerinin, Türkiye ve Orta Doğu Ammeİdaresi Enstitüsünün, Öğretim Üye ve Yardımcıları; Cumhurbaşkanlığı SenfoniOrkestrası Üyeleleri; Devlet Tiyatrosu ile Devlet Opera ve Balesinin SanatkârMemurları, Uzman Memurları, uygulatıcı uzman memurları ve stajiyerleri,Spor-Toto teşkilâtında çalışan personel, Subay, Astsubay, Uzman Çavuş ve UzmanJandarmalar özel kanunları hükümlerine tabidirler. (Bu madde, sonradançıkartılan 12 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilmiş ise de, 1803sayılı Yasanın 7. maddesinin "B" bendi 2 sayılı Kanun HükmündekiKararname ile değişik metne göndermede bulunduğundan karara bu metinalınmıştır).

Madde87- Devlet Memurlarına :

a)Bu Kanuna tabi kurumlar, İl Özel İdareleri ve Belediyeler ile bunlara bağlıkurumlarda,

b)Sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek suretiyle kurulan iktisadikurumlar ile sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait Bankalarda,

c)Özel kanunlarla veya özel kanunların verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılanbanka ve kuruluşlarda,

ç)Yukarıdaki bentlerde yazılı idare, kuruluş ve bankalar tarafındansermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan kuruluşlarlabunların aynı oranda katılmaları ile vücut bulan kurumlarda,

İkincigörev verilemez.

Bukurumlardan her ne ad ile olursa olsun para ödenemez ve yarar sağlanamaz.

Ancak,bu kanunun Devlet memurlarına ikinci görev verilmesini öngören hükümleri ilehakem, tasfiye memuru ve bilirkişilere takdir olunan, il genel meclisi ve ildaimi encümeni başkanları, özel kanunlarla kurulan bu asli görevlerinin devamıniteliğinde olmıyan çeşitli kurul, komisyon, heyet ve jüri çalışmalarınakatılanlar için özel kanunlarında gösterilen veya bu kanunlara dayanılaraktesbit edilen ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümler saklıdır.

(Bumadde sonradan çıkartılan 12 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 1897 sayılıyasa ile değiştirilmiş ise de, itiraz konusu 1803 sayılı Yasanın 7. maddesinin"B" bendi 2 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname ile değişik metnegöndermede bulunduğundan karara bu metin alınmıştır.)

C-4664 sayılı Adli Sicil Kanununun l maddesi aşağıdadır.

Maddel- Adliye Vekilliği tarafından bu kanun hükümlerine göre merkezde bir adlisicil tutulur.

Ç-Dayanılan Anayasa kuralları :

Anayasayaaykırılık iddiasını desteklemek üzere ileri sürülen Anayasa kuralları şunlardır:

Madde12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefi inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.

Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Madde33- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı birfiilinden dolayı cezalandırılamaz.

Cezalarve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur.

Kimseye,suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir cezaverilemez.

Kimse,kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarım suçlandırma sonucu doğuracakbeyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.

Cezasorumluluğu şahsidir.

Genelmüsadere cezası konulamaz.

Madde58- Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada,ödevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.

IV.İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesinin içtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında:

Mahkemenin,1803 sayılı Af Yasasının itiraz konusu hükümlerini davada uygulama durumundaolup olmadığı ve bu hükümlere karşı Anayasaya aykırı oldukları gerekçesiyle,Anayasa Mahkemesine itiraza yetkisi bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur.

Anayasanın151. maddesine göre; bir mahkemenin, bir yasa hükmünün Anayasaya aykırı olduğusavıyle Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi, elinde usulünce açılmış bir davabulunması ve itiraz ettiği yasa kuralının da bu davada uygulanması koşullarınabağlı bulunmuş ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinin l sayılı bendinde de bu kuralyinelenmiştir.

İnancıkötüye kullanmak suçundan ertelenmiş beş ay hapis cezasına hüküm giymiş bulunandavacı, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 416. ve sonraki maddeleri uyarıncadilekçe ile yetkili ve görevli mahkemeye başvurarak yasaklanmış haklarının geriverilmesini istemiş, mahkemece de bu yasa hükümleri gereğince işinsoruşturulmasına ve incelenmesine geçilmiş olmasına göre, ortada Anayasa hukukuaçısından yetkili ve görevli mahkemede usulünce açılmış bir dava vardır.

Ötekikoşulun var olup olmadığı, başka deyimle itiraz olunan yasa hükümlerininmahkemece bu davada uygulama durumunda olup olmadığı sorununa gelince :

Davacının,Mahkemenin 25/12/1971 günlü hükmü ile inancı kötüye kullanmak suçundan TürkCeza Kanununun 510, 522 ve 59. maddeleri uyarınca 5 ay hapis cezası ilehükümlülüğüne ve aynı Kanunun 89 ve 94. maddeleri gereğince bu cezanınertelenmesine karar verilmiştir. Davacı, Türk Ceza Kanununun 95. maddesinin IIsayılı bendine göre, hüküm tarihinden itibaren 5 yıl içinde işlediği diğer bircürümden dolayı evvelce verilmiş ceza cinsinden bir cezaya yahut hapis veyaağır hapis cezasına mahkûm olmamışsa ertelenmiş olan hükümlülüğü yoksayılacaktır. Davacı, bu yasa hükmüne dayanarak, hüküm tarihinden 5 yıldanfazla bir süre geçtikten sonra verdiği 21/9/1977 günlü dilekçe ile yetkili vegörevli mahkemeye başvurmuş ve yasadaki koşulları yerine getirdiğini önesürerek yasaklanmış haklarının geri verilmesini istemiştir. Yasa kurallarınagöre; ceza hükümlülüğünden doğan her çeşit ehliyetsizlik, başka deyimle cezaniteliğinde olan ehliyetsizliklerle ceza hükümlülüğünün yasal bir sonucu olandiğer bütün ehliyetsizlikler ve bu arada "memur olma" ehliyetinden yoksunlukda, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluyla giderilebilecektir. Yasaklanmışhakların geri verilmesiyle ilgili hükümler ise Türk Ceza Kanununda (Madde121-124) bu gibi davalarda uyulacak usul hükümleri de Ceza Muhakemeleri UsulüKanununda (416-420) yer almıştır. Mahkemece, bu yasalarda işaret olunanhükümler çerçevesinde inceleme ve soruşturma yapıldıktan sonra karar verilmesigerekmektedir.

1803sayılı Af Yasasının itiraz olunan hükümlerinin mahkemece bu davada uygulamaolanağı bulunmamaktadır. Şöyleki :

1803sayılı Af Yasasının 7. maddesinin (B) bendinin itiraz konusu ikinci fıkrasında;inancı kötüye kullanma suçu ile fıkrada yazılı öteki suçlardan birisiylehükümlü bulunanlara, cezaları affa uğramış olsa bile 657 sayılı DevletMemurları Kanununun 2 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname ile değişik 1.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 87. maddesindeki daire ve kurumlardagörev verilemiyeceği yazılıdır. Bu maddelerde yazılı daire ve kurumlardakigörevlere memur atama veya seçme yetkisi yine bu yasa ile diğer özel yasalardabelirlenmiş mercilere ait bulunmaktadır. Bu gibi görev verme ve atama işlemleriile mahkemenin ve bu davanın bir ilgisi yoktur. Böyle olunca davada uygulamadurumunda olmıyan söz konusu değişik hükümlerden dolayı mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurma yetkisi de yoktur.

1803sayılı Af Yasasının 20. maddesinde ise; zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet,hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanmak ve dolanlı iflâsgibi yüz kızartıcı suçlardan biriyle hüküm giymiş olanların sicilvarakalarının, cezaları affa uğramış olsa bile adlî sicilden çıkarılmıyacağı,bu cezalara ilişkin fişlerden sicil tesis edilmemiş olanlar için de sicilvarakası tesis edileceği bu işlemlerin uygulanmasına ilişkin hususların AdaletBakanlığınca düzenlenecek yönetmelikte belli edileceği öngörülmektedir.

4664sayılı Adlî Sicil Kanununa göre; adlî sicil tutmak Adalet Bakanlığına verilmişbir görevdir. Adlî sicilin nasıl düzenleneceği ne gibi hüküm ve kararlarınsicile geçirileceği, sicil varakalarının adlî sicilden hangi hallerde ve nesuretle çıkartılacağı ve bu konu ile ilgili öteki kurallar bu yasada yeralmıştır. İtiraz konusu 20. madde hükmünün de mahkemece değil, AdaletBakanlığınca uygulanacağı kuşkusuzdur. Nitekim Yasa Koyucu da bu işlemlerin AdaletBakanlığına ait olduğunu gözönünde tutarak söz konusu 20. maddede bu işlemlerinuygulanmasına ilişkin hususları düzenleyecek yönetmeliğin Adalet Bakanlığıncayapılmasını öngörmüştür.

Bunedenlerle; anılan hükmün de mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulama olanağıbulunmamaktadır.

V.SONUÇ :

15/5/1974günlü, 1803 sayılı Yasanın itiraz konusu 7/B maddesinin ikinci fıkrası hükmüile, aynı Yasanın 20. maddesinde yer alan "Ancak 7. maddenin (B) bendindeyazılı suçlara ilişkin sabıka kayıtlarında bu hüküm uygulanmaz. Ve anılanbentte gösterilen hizmetlerle ilgili olarak yetkili mercilerce istendiğitakdirde bildirilir. Bu maddede öngörülen işlemlerin uygulanmasına ilişkinhususlar Adalet Bakanlığınca bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6ay içerisinde düzenlenecek yönetmelikle belli edilir." biçimindekihükümler mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma yeri bulunmadığındanitirazın, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, 7/B maddesinin ikincifıkrası yönünden Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 20.maddede yer alan hükümler yönünden oybirliğiyle,

26/1/1978gününde karar verildi.