ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1977/7
Karar Sayısı : 1977/22
Karar Günü : 5.4.1977
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: HekimhanAsliye Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU: 24.6.1938 günlü, 3491sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun 18.8.1971 günlü ve 1470 sayılı Yasaile değişik 18. maddesinin (A) bendinin birinci ve ikinci fıkraları ile aynıkanunun yine 1470 sayılı Yasa ile değişik 27. maddesinin (A) bendinin ikincifıkrasının iptali istenmiştir.
I. OLAY:
Ekim bölgesi dışında haşhaş ekmekten sanık hakkında 3491 sayılıToprak Mahsulleri Ofisi Kanunun1470 sayılı Yasa ile değişik 27. maddesinin (A)bendinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılması istemiyle Hekimhan Asliye CezaMahkemesinde kamu davası açılmıştır. Duruşma sırasında Cumhuriyet Savcısı, 3491sayılı Yasanın sözü edilen kuralının Anayasanın eşitlik ilkesine aykırıdüştüğünü öne sürmüş, mahkemece bu itiraz ciddi görülmekle beraber ayrıca buyasanın değişik 18. maddesinin (A) bendinin birinci ve ikinci fıkraları dakendiliğinden Anayasaya aykırı görülerek bu hükümlerin tümünün iptal edilmesiiçin Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ:
Mahkemenin gerekçesi şöyledir:
“3491 sayılı Yasanın 18/A-1. maddesi (haşhaş ekilecek ve ham afyonüretilecek yerler, her yıl tarımsal ve ekonomik gereklere, ihracat imkânlarınave stok ürününe göre Sanayi ve Ticaret ve Tarım Bakanlıklarınca birlikte teklifve Bakanlar Kurulunca tesbit edilir. Bu husustaki kararname o yılın en geç 1Temmuz tarihine kadar Resmi Gazete ile ilân olunur. Bu hususta BakanlarKurulunca yeni bir karar alınmamış olması halinde önceki kararname hükümleriuygulanır.) denmektedir. Madde metninden de anlaşılacağı üzere haşhaş ekimiyapılacak yerler, siyasî hüviyeti ağır olan yürütme tarafından tesbitedilmektedir. Bu hükmün sonucu olarak, aynı Yasanın 27. maddesinden istifadeedecekler veya aynı madde ile cezalandırılacaklar siyasi iktidarın tesbiti(tercihi) durumuna göre belirlenecektir.
Bu durumda toplumun cezalandırılma yetkisinden (daha doğrusuhakkının) coğrafi sınırı siyasî iktidarlar (yürütme) tarafından istendiğişekilde çizilmiş olmaktadır.
Aynı Yasanın 18/A-2. maddesinde (ekim bölgesinde yapılacakkısıtlamaların, en az 1 yıl önce ilânı zorunludur. Bu bölgelerde münhasıran hamafyon üretimi için izin verilir) denmektedir. Buradan da, ekim bölgesiniazaltıp çoğaltmak yetkisinin yürütmede olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Yürütmeekim bölgelerini çoğu zaman siyasî görüş ve endişelerin tesiri altında değiştirmek,daraltıp genişletmek olanağını elinde bulundurmaktadır. O kadar ki; bir öncekiekim devresinde ekim yapma izni verilmiş bir coğrafi bölgede (il, ilçe veyaköy) daha sonraki devrede bunun tamamen tersinin yapılması yani ekim izniverilmemesi yürütmenin tamamiyle takdirine kalmaktadır.
Bir önceki ekim devresinde yürütmece izin verilen bir bölgedeyaşayan kişi için ekim yapmak yasal bir hak olduğu halde, ekim izni verilmeyendevrede kendisi için bu yasa hükmüne uymak bir zorunluluk olmakta veuymadığında da suç işlemiş sayılmakta ve cezalandırılmaktadır.
Bu durumda, çoğu kez, birbirine sınır komşusu olan iki ildenbirinde yerleşik şahıslar için bu yasa hükmü hak olduğu halde, diğer ildeyaşayan şahıslar için suç sayılma durumu yürütmenin takdirine bırakılmaktadır.Hatta bu durum, aynı il dahilindeki ilçe veya aynı ilçe dahilindeki ayrı ayrıköyler için de olanak dahilindedir. Açıkça görüldüğü üzere:
a) Yürütme, 3491 sayılı Yasanın 18/A-1 ve 2 ile aynı yasanın 27.maddesinin tatbik alanını dilediği gibi genişletip daraltmak veya değiştirmekolanağına sahiptir. Bu durumu mahkememiz Anayasanın genel esprisine ve ruhunaaykırı bulmaktadır.
b) Aynı coğrafi bölge (il, ilçe veya köy) dahilindeki bir kısımkişilere hak, bir kısım kişilere de ceza ve bunun ayarlanmasının da yürütmeninyetkisine (ve bilhassa takdirine) bırakan yasa hükmü, o coğrafi bölgede yaşayankişiler yönünden eşitsizlik yaratmaktadır. Bu hali mahkememiz Anayasanın 12.maddesinde belirttiği eşitlik ilkesine aykırı bulmaktadır.
c) Ayrıca, toplumun iktisaden değişmesi ve kalkınmasında ve pekçok zorunlu ihtiyaçlarının giderilmesinde önemli katkısı bulunan haşhaşekiminin, yürütmenin takdirine bırakılması yürütmenin de (çoğu kez siyasîtercih ve endişelerle ekim bölgelerini tayin eylemesi, bu durumu da AnayasamızınBaşlangıç kısmındaki (…. ferdin ve toplumun kusur ve refahını gerçekleştirmeyi)hedef alan Devlete yüklenen görevle çelişki teşkil etmektedir. Bu nedenleMahkememiz, bu bakımdan da 3491 sayılı Yasanın 18/A-1 ve 2. maddelerineAnayasanın ruh ve esprisine aykırı bulmaktadır.
3491 sayılı Yasanın 27/A-1. maddesi (Haşhaş ekim bölgeleri içindeizin belgesi almadan veya belgesinde tesbit edilen alanlardan fazla yere yahutgösterdiği yerlerden başka yerlere haşhaş ekenlerle bu yerlerde ham afyonüretenler hakkında 6 aydan 3 seneye kadar hapis ve 1000 liradan 5000 lirayakadar ağır para cezası hükmolunur.) demektedir.
Madde hükümlerinden anlaşılacağı gibi ekim izni verilen belgelerdeekim izni almadan ekim yapanlarla izin aldığı alandan fazla ekim yapan veyaekim yapacağını gösterdiği yerden başka yere ekim yapanlara ve ham afyonüretenlere tayin olunacak ceza gösterilmektedir.
27/A-2. maddesi ise, (ekim bölgeleri dışında haşhaş ekimi yapanlarlaham afyon üretenler hakkında 2 seneden 5 seneye kadar hapis ve 2000 liradan10.000 liraya kadar ağır para cezası hükmolunur) demektedir. Bu fıkrada da ekimbölgesi dışında kaçak haşhaş ekimi yapıp ham afyon üretenler hakkında tayinolunacak cezalar düzenlenmektedir.
27/A-1 hükmü ekim izni bölgesine girdiği halde yani yasa kendisineekim ayrıcalığı bahşettiği halde kaçak ekim yapan veya ham afyon üreten kişi,yasal sınırları aşarak kötü niyetini göstermiştir. Bu durumda kendisineverilecek hapis cezası 6 ay ile 3 yıl arasında, verilecek ağır para cezasıda1000 lira ile 5000 lira arasındadır. Yani fiil kaçak haşhaş ekimi veya afyonüretimi olduğu halde tayin olunacak cezalar bunlardır.
27/A-2 hükmü ise, ekim bölgesi dışında kalanlara tayin olunacakhapis ve ağır para cezasıdır ki hapis cezası iki yıldan beş yıla kadar, ağırpara cezası da 2000 liradan 10.000 liraya kadardır. Burada da suçlunun fiilikaçak ekim yapmak veya ham afyon üretmektir.
Birinci fıkrada ekim bölgesinde kaçak ekim yapan veya ham afyonüretene (zaten ekim izni verilmekle) tanınan ayrıcalık fiili, ekim izni verilenbölgede bu iznin kötü niyetini göstererek aşmak suretiyle göstermiş bulunmasınarağmen, kaçak ekim yapmak veya ham afyon üretmek olduğu halde daha az cezatayin edilmekle ikinci kez ayrıcalıklandırılmış duruma gelmektedir.
Her iki fıkradaki suçlunun fiillerinde ortak yan, kaçak haşhaşekmek veya ham afyon üretmektir. Birinci fıkra tatbik olunacaklar, ekim izniverildiği halde kaçak ekmişlerdir. Kaçak ekim yapmak veya ham afyon üretmeklekötü niyetlerini göstermişlerdir. İkinci fıkra tatbik edileceklerin kötüniyetleri ile birinci fıkra tatbik edileceklerin kötü niyetleri arasında birfark yoktur. Her iki kişinin niyet ve hareketi arasında fark olmadığı haldekendilerine tatbik olunacak cezalar nisbet ve miktar bakımından çok farklıdır.İddia makamı bu durumu Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı bulmuş ve mahkememizde belirtilen nedenlerle ciddi bularak aşağıdaki kararı vermiştir.
Hüküm: Düzenleme yasanın, tatbik yürütmenin olduğundan bir Yasanıntatbik sahasının yürütmeye kendi tercihine göre düzenleme yetkisi veren 3491sayılı Yasanın 18/A-1, 2 maddelerinin, Anayasanın genel esprisi ve ruhuna tersdüşmesi ve meydana getirdiği sonuçlar yönünden eşitlik ilkesinin zedelenmesibakımından Anayasaya aykırı olduğu,
Yasaların hükümlerine aykırı hareket ederek suç işlemiş olanlarayrı ayrı cezalar tatbik olunarak, Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğuiddia makamınca ileri sürülen aynı Yasanın 27/A-2 maddesinin Anayasayaaykırılığı hususunda mahkememizce, ileri sürülen iddia ciddi görülmüşolduğundan bu konuda bir karar verilmek üzere dosyanın Anayasa Mahkemesinesevkine karar verildi.”
III. YASA MADDELERİ:
1- 3491 sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun 18.8.1971 gün ve1470 sayılı Yasa ile değişik 18. maddesinin (A) bendinin birinci ve ikincifıkraları aşağıdadır:
Madde 18-A) Haşhaş ekilecek ve ham afyon üretilecek yerler, heryıl tarımsal ve ekonomik gereklere, ihracat imkânlarına ve stok durumuna göreSanayi ve Ticaret ve Tarım Bakanlıklarınca birlikte teklif ve BakanlarKurulunca tesbit edilir. Bu husustaki kararname o yılın en geç 1 Temmuztarihine kadar Resmî Gazete ile ilân olunur. Bu hususta Bakanlar Kurulunca yenibir karar alınmamış olması halinde önceki kararname hükümleri uygulanır.
Ekim bölgelerinde yapılacak kısıtlamaların en az 1 yıl önce ilânızorunludur. Bu bölgelerde münhasıran ham afyon üretimi için izin verilir,
2- Aynı Yasanın değişik 27. maddesinin (A) bendinin birinci veikinci fıkraları şöyledir:
“Haşhaş ekim bölgeleri içinde izin belgesi almadan veya belgesindetesbit edilen alandan fazla yere, yahut gösterdiği yerlerden başka yerlerehaşhaş ekenlerle bu yerlerde ham afyon üretenler hakkında 6 aydan 3 seneyekadar hapis ve 1000 liradan 5000 liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
Ekim bölgeleri dışında haşhaş ekimi yapanlarla ham afyon üretenlerhakkında 2 seneden 5 seneye kadar hapis ve 2000 liradan 10.000 liraya kadarağır para cezası hükmolunur.
3- Dayanılan Anayasa kuralı:
Anayasanın Başlangıç bölümü şöyledir:
Başlangıç:
“Tarihi boyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri içinsavaşmış olan;
Anayasa ve Hukuk dışı tutum ve davranışlarıyla meşruluğunukaybetmiş bir iktidara karşı direnme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 Devriminiyapan Türk Milleti;
Bütün fertlerini, kaderde, kıvançta ve tasada ortak, bölünmez birbütün halinde, millî şuur ve ülküler etrafından toplıyan ve milletimizi, dünyamilletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlikruhu içinde daime yüceltmeyi amaç bilen Türk Milliyetçiliğinden haz ve ilhamalarak ve;
“Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” ilkesinin, Millî Mücadele ruhunun,millet egemenliğinin, Atatürk Devrimlerine bağlılığın tam şuuruna sahip olarak;
İnsan hak ve hürriyetlerini, millî dayanışmayı, sosyal adâleti,ferdin ve toplumun huzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayımümkün kılacak demokratik hukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleriylekurmak için;
Türkiye Cumhuriyeti Kurucu Meclisi tarafından hazırlanan buAnayasayı kabul ve ilân ve Onu, asıl teminatın vatandaşların gönüllerinde veiradelerinde yer aldığı inancı ile, hürriyete, adâlete ve fazilete âşıkevlâtlarının uyanık bekçiliğine emanet eder.”
Anayasanın 12. maddesi aşağıdadır:
Madde 12- Herkes dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inançdin ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
4- İlgili yasa kuralı:
Anayasanın 49. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
Devlet, herkesin beden ve ruh sağlığı içinde yaşayabilmesini vetıbbî bakım görmesini sağlamakla ödevlidir.”
IV. İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi, 1.2.1977 gününde, Kâni Vrana, Şevket Müftügil,Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, FahrettinUluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Ahmet SalihÇebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu’nun katılmalarıylaİçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaaçıklanan konu üzerinde durmuştur.
Sanık hakkında ekim bölgesi dışında haşhaş ekimi yapmak suçundankamu davası açılmıştır. İptali istenen 27. maddenin ikinci fıkrasının, ancak buaçıdan davada uygulama olanağı vardır. Oysa bu fıkrada hem ekim bölgesi dışındahaşhaş ekimi yapanlar hem de ham afyon üretenler söz konusu edilmiştir. Kamudavasında sanığın cezalandırılmasına ilişkin hüküm, fıkranın yalnız ekimbölgesi dışında haşhaş ekilmesi bölümü olduğuna göre, Anayasaya uygunlukdenetiminin de ancak bu bölüm ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
Böylece yapılan ilk inceleme sonunda:
“Dosyanın eksiği olmadığından işin esasının; 3491 sayılı ToprakMahsulleri Ofisi Kanununun 18.8.1971 günlü, 1470 sayılı Yasa ile değişik 18.maddesinin (A) bendinin birinci fıkrası ile aynı kanunun yine 1470 sayılı Yasaile değişik 27. maddesinin (A) bendinin ikinci fıkrasının haşhaş ekimi ileilgili kuralları açısından sınırlı olarak incelenmesine” oybirliğiyle kararverilmiştir.
V. ESASIN İNCELENMESİ:
İşin esasına ilişkin rapor, Hekimhan Asliye Ceza Mahkemesininbaşvurma kararı, iptali istenen yasa kuralları, ilgili Anayasa hükümleri vebunlara ilişkin yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
24.6.1938 günlü 3491 sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun18.8.1971 günlü, 1470 sayılı yasa ile değişik 27. maddesinin (A) bendininikinci fıkrasının Haşhaş ekimi ile ilgili kuralları, Anayasa Mahkemesince başkabir dava dolayısiyle Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmiş ve bukuralların Anayasaya aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu konudakiayrıntılı gerekçeler 5.4.1977 günlü, Esas: 1977/1, Karar: 1977/20 sayılıkararda belirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Budava bakımından da geçerli olan aynı nedenlerle istemin reddine kararverilmelidir.
VI. SONUÇ:
24.6.1938 günlü, 3491 sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun18.8.1971 günlü, 1470 sayılı Yasayla değişik 18. maddesinin (A) bendininbirinci fıkrasiyle, aynı kanunun yine 1470 sayılı yasa ile değişik 27.maddesinin (A) bendinin ikinci fıkrasının, Haşhaş ekimi ile ilgili kurallarıaçısından anayasaya aykırı bulunmadığına, itirazın bu nedenle reddine,
5.4.1977 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Kâni VRANA
Başkanvekili
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Fahrettin ULUÇ
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Ahmet ERDOĞDU
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU