ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1977/72
Karar Sayısı : 1977/76
Karar Günü : 24.5.1977
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: SiverekTapulama Hâkimliği (Dosya Esas No: 1976/142).
İTİRAZIN KONUSU: 25.6.1973 günlü, 1757sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu’nun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformubölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerinigeçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğuileri sürülerek iptali istenmiştir.
I- OLAY:
Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısiyletaşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerinkamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırmagünündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkınödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım ReformuKanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine,davacı duruşmada bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, Mahkeme 36.maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın anayasanın 11., 12., 36. ve 2.maddelerine aykırı olduğu kanısiyle iptali için Anayasa Mahkemesinebaşvurmuştur.
II- İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ:
Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncüfıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırmaiçin aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36.maddesinin üçüncü fıkrası hükmü anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Buhüküm mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlâk beyannamesi verenlerlevermeyenler arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasanın 11., 12., 36.ve 2. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilmelidir.
III- METİNLER:
1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun36. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir:
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak vetarım reformu bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisideğerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerdenyüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.”
2- Dayanılan Anayasa kuralları:
Madde 2.- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçtabelirtilen temel ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukukdevletidir.
Madde 11.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiylebütünlüğünün, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğermaddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasanın sözü ve ruhuna uygunolarak, ancak kanunla sınırlanabilir.
Kanun, temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz.
Bu Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi, insan hakve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmezbütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak, nitelikleriAnayasada belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kastı ile kullanılamaz.
Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanundagösterilir.
Madde 12.- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde 36.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi Kâni Vrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, HalitZarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün,Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğluve Ahmet H. Boyacıoğlu’nun katılmalariyle İçtüzüğün 15. maddesi uyarıncayaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konu üzerinde durmuştur:
25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu dahaönce başka bir dava dolayısiyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve 19.10.1976günlü, esas 1973/42, Karar 1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçimyönünden iptaline karar verilmiştir. Karar 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı ResmîGazete’de yayımlanmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediğihüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu durumagöre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıpincelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur.
V- SONUÇ:
Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar:1976/48 sayılı karariyle, 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım ReformuKanununun tümünün biçim yönünden iptaline karar verilmiş olması karşısında,itiraz konusu iş hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına,
24.5.1977 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Kâni VRANA
Başkanvekili
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Fahrettin ULUÇ
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Ahmet ERDOĞDU
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU