Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1977/83, K.1977/88 Sayılı Karar - 14/06/1977

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1977/83

Karar Sayısı:1977/88

Karar Günü:14/6/1977

Resmi Gazete tarih/sayı:26.8.1977/16039

İtirazyoluna başvuran : İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 4/4/1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa 5/3/1973günlü, 1696 sayılı Kanunla eklenen Ek 3. maddenin ve 8/4/1340 günlü, 469 sayılıMehâkimi Şer'iyenin İlgasına ve Mehâkimin Teşkilâtına ait Ahkâmı MuaddilKanunun 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı oldukları ileri sürülerek iptalleriistenmiştir.

I.OLAY:

TürkCeza Kanununun 141. ve 173. maddelerine aykırı eylemlerinden dolayı sanıklarhakkında İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinde açılan davanın görülmesisırasında, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 1773 sayılı KanunAnayasa Mahkemesince iptal edilmiş olduğundan dosya 4. Ağır Ceza Mahkemesineverilmiş, bu mahkeme Adalet Bakanlığının 26/3/1973 günlü, 6'34 sayılıGenelgesine dayanarak görevsizlik kararıyle dosyayı İstanbul 2. Ağır CezaMahkemesine göndermiştir.

İstanbul2. Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan duruşmada Cumhuriyet Savcısı; 4. Ağır CezaMahkemesinin görevsizlik kararına dayanak tutulan Genelgenin, Ceza MuhakemeleriUsulü Kanununa, 5/3/1973 günlü, 1696 sayılı Kanunla eklenen Ek 3. maddeuyarınca çıkarıldığını, Ek 3. maddenin ve bu maddede sözü edilen 8/4/1340günlü, 469 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğunu öne sürmüşMahkemece bu savın ciddî olduğu kanısına varılarak anılan hükümlerin iptaliiçin Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.

III.METİNLER:

l-İtiraz konusu yasa kuralları:

a)5/3/1973 günlü, 1696 sayılı (1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun BazıMaddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı Maddeler Eklenmesine DairKanun) un Ek 3. maddesi şöyledir:

"Ekmadde 3- Ek l inci maddede gösterilen suçların hazırlık soruşturması bizzatCumhuriyet Savcıları veya yardımcıları veya bunların bulunmadıkları hallerdesulh veya sorgu hâkimi tarafından yapılır.

Busuçların son soruşturmasının yapılacağı yerde bu davalara bakacak derecedekimahkemenin birden fazla olması halinde görevli mahkemeyi 469 sayılı"Mehâkimin Teşkilâtına ait Ahkâmı Muaddil Kanunun 2. maddesi gereğinceAdalet Bakanlığı tayin eder."

b)8/4/1340 günlü, 469 sayılı (Mehâkimi Şer'iyenin İlgasına ve MehâkiminTeşkilâtına ait Kanun) un 2. maddesi şöyledir:

"Madde2- İcabeden yerlerde mehâkimi asliye müteaddit devaire taksim olunur. Butakdirde devair rüesasının biri reisi evvel, diğerleri reisisani unvanını haizolur. Müteaddit devaire münkasem olan mahkemelerde envai mesalihe göre vezaifindevair beyninde tevziî Adliye Vekâletine aittir."

2-İlgili yasa kuralı:

5/3/1973günlü, 1696 sayılı Yasanın Ek 1. maddesi şöyledir:

"Ekmadde l- 1) Anayasa'da yer alan temel hak ve hürriyetleri ideolojik amaçlarla,Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din vemezhep ayrılığına dayanılarak nitelikleri Anayasa'da belirtilen Cumhuriyetiortadan kaldırmak maksadıyla işlenen suçlarla, bunlara murtabit suçları

2)Türk Ceza Kanununun 179, 180 birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ayrıolmak üzere 188, 201, 254, 255, 257 ve 264 üncü maddelerinde veya 6136 sayılıAteşli Silâhlar ve Bıçaklar Hakkındaki Kanunun değişik 12 nci yahut aynıKanunun ek maddesinin, birinci bendinde yazılı suçları işleyenler hakkındayapılacak soruşturma ve kovuşturmalar, 3005 sayılı Kanunun l inci maddesinin(A) bendindeki mahal ve aynı Kanunun 4 üncü maddesinde yazılı zaman kayıtlarınabakılmaksızın, bahis konusu Kanun hükümlerine göre yapılır.

Busuçlardan dolayı ilk soruşturma yapılmaz.

AskerîMahkemelerin yetkisi saklıdır."

3-İtirazın dayandığı Anayasa kuralları:

"Madde32- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Hiç kimse, kanunen tabiolduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.

Birkimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunudoğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz."

"Madde132- Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasa'ya, kanuna, hukuka vevicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler.

Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelereve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkindebulunamaz.

Görülmekteolan bir dava hakkında Yasama Meclislerinde yargı yetkisinin kullanılması ileilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.Yasama ve yürütme organları ile idare; Mahkeme kararlarına uymak zorundadır; buorganlar ve İdare Mahkeme kararlarını hiç bir suretle değiştiremez ve bunlarınyerine getirilmesini geciktiremez."

"Madde134- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Hâkimlerin nitelikleri,atanmaları, haklan ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri,görevlerinin veya görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesi,haklarında disiplin kovuşturması açılması ve disiplin cezası verilmesi,görevleriyle ilgili suçlarından dolayı soruşturma yapılmasına veyargılanmalarına karar verilmesi, meslekten çıkarılmayı gerektiren suçlulukveya yetersizlik halleri ve diğer özlük işleri mahkemelerin bağımsızlığıesasına göre, kanunla düzenlenir,

Hâkimler65 yaşını bitirinceye kadar hizmet görürler, Askerî Hâkimlerin yaş haddi,yükselme ve emeklilikleri kanunla belli edilir.

Hâkimlerkanunda belirtilenlerden başka, genel ve özel hiç bir görev alamazlar."

Anayasa'nın15/3/1973 günlü, 1699 sayılı Yasa ile değişik 136. maddesinin konu ile ilgilibirinci, ikinci ve yedinci fıkraları şöyledir:

Madde136- Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerikanunla düzenlenir.

Devletinülkesi ve milletiyle bütünlüğü, hür demokratik düzen ve nitelikleri Anayasa'dabelirtilen Cumhuriyet aleyhine işlenen ve doğrudan doğruya Devlet güvenliğiniilgilendiren suçlara bakmakla görevli Devlet Güvenlik Mahkemeleri kurulur.Ancak, Sıkıyönetim ve savaş haline ilişkin hükümler saklıdır.

DevletGüvenlik Mahkemelerinin kuruluş ve işleyişi, görev ve yetkileri ve yargılamausulleri ile ilgili diğer ^hükümler kanunda gösterilir."

IV.İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 14/6/1977 gününde yapılan ilkincelemede aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur.

1-İtiraz konusu kuralları içeren:

a)4/4/1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 5/3/1973 günlü,1696 sayılı Kanunla eklenen itiraz konusu Ek 3. maddenin davada uygulanmaolanağı bulunan ikinci fıkrası,

b)8/4/1340 günlü, 469 sayılı Mehâkini Şer'iyenin ilgasına ve MehâkiminTeşkilâtına ait Ahkâmı Muaddil Kanunun itiraz konusu 2. maddesinde yer alan vedavada uygulanma olanağı bulunan: "Müteaddit devaire münkasem olan mahkemelerdeenvai mesalihe göre vezaifin de vair beyninde tevziî Adliye Vekâletineaittir." hükmü,

AnayasaMahkemesinin 7/4/1977 günlü, E: 1977/5, K.. : 1977/45 sayılı kararıyle iptaledilmiş ve bu karar 11/6/1977 günlü, 15963 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.Bu durum karşısında aynı hükümlere yönelen itirazın incelenmesine ve bu konudayeniden karar verilmesine yer kalmamıştır.

2-8/4/1340 günlü, 469 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz kapsamı içinde kalanöteki bölümüne gelince :

Maddeninbu bölümünde, "İcap eden yerlerde mehâkimi asliye müteaddit devaire taksimolunur. Bu takdirde devair rüesasının biri reisi evvel diğerleri reisisaniunvanını haiz olur." kuralları yer almaktadır. Bu kuralların mahkemeningörmekte olduğu davada, görevin belirlenmesi yönünden uygulanma yeri yoktur,itirazın konusunu; birden çok dairelere ayrılan mahkemelerde, işin nev'ine görehangi davaların hangi dairelerde görülmesini saptama yetkisinin AdaletBakanlığına tanınması yolundaki kural oluşturmaktadır. Yukarıda sözü edilenhükümlerin ise mahkemenin görev alanının saptanması veya sınırlandırılması ilebir ilgisi bulunmadığından bu hükümlere ilişkin istem, mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddedilmelidir.

V.SONUÇ:

1-4/4/1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa 5/3/1973 günlü,1696 sayılı Kanunla eklenen itiraz konusu Ek 3. maddenin davada uygulanmaolanağı bulunan ikinci fıkrası,

2-8/4/1340 günlü, 469 sayılı Mehâkimi Şer'iyenin ilgasına ve MehâkiminTeşkilâtına ait Ahkâmı Muaddil Kanunun itiraz konusu ikinci maddesinde yer alanve davada uygulanma olanağı bulunan : "Müteaddit devaire münkasem olanmahkemelerde envai mesalihe göre vezaifin devair beyninde tevziî AdliyeVekâletine aittir." hükmü,

AnayasaMahkemesinin 7/4/1977 günlü, E. 1977/5, K, 1977/45 sayılı kararıyle iptaledilmiş ve bu karar 11/6/1977 günlü, 15963 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmışbulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına, 469 sayılıKanunun 2. maddesinin yukarıda 2. bentte gösterilen hükmü dışındaki bölümü davadauygulanma olanağı bulunmadığından bu bölüm hükmüne ilişkin itirazın mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddine,

14/6/1977gününde oybirliği ile karar verildi.