ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1977/88
Karar Sayısı:1977/120
Karar Günü:4/10/1977
Resmi Gazete tarih/sayı:19.11.1977/16118
İptaldavasını açan : Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu.
Davanınkonusu : Cumhuriyet Senatosunun 5 Haziran 1977 de yapılan (1/3) üçde biryenileme seçimleri sonunda Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977 günlübirleşiminde alınan Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin kararla bu kararauyularak 16/6/1977 günlü birleşimde yapılan Başkanlık Divanı seçimlerininAnayasa ve Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğüne aykırı olduğundan söz konusu kararınve bu karar uyarınca yapılan Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali istemidir.
II-Dayanılan Anayasa ve içtüzük maddeleri:
A-Anayasa maddeleri :
Madde67- Millet Meclisi, genel oyla seçilen dörtyüzelli milletvekilinden kuruludur.
Madde69- Millet Meclisi seçimleri dört yılda bir yapılır. Meclis, bu süre dolmadanseçimin yenilenmesine karar verebilir. Süresi biten milletvekili yenidenseçilebilir.
Yenilenmesinekarar verilen Meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesine kadar sürer.
Madde70- Cumhuriyet Senatosu, genel oyla seçilen yüzelli üye ile Cumhurbaşkanıncaseçilen onbeş üyeden kurulur.
13Aralık 1960 tarihli ve 157 sayılı Kanunun altında adları bulunan Millî BirlikKomitesi Başkanı ve üyeleri ile eski Cumhurbaşkanları, yaş kaydıgözetilmeksizin, Cumhuriyet Senatosunun tabiî üyesidirler. Tabiî üyeler,Cumhuriyet Senatosunun diğer üyelerinin tabi oldukları hükümlere tabidirler.Ancak, haklarında, bu Anayasa'nın 73 üncü maddesinin l inci ve 2 nci fıkralarıve 10. geçici maddesinin 1. fıkrası hükümleri uygulanmaz. Tabiî üye olarakCumhuriyet Senatosuna katıldıktan sonra bir siyasî partiye girenlerin tabiîüyelik sıfatı, partiye girişlerinden sonraki ilk Cumhuriyet Senatosu üyeliğiseçimi tarihinde sona erer.
Madde72- Kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış bulunan ve milletvekiliseçilmeye engel bir durumu olmıyan her Türk, Cumhuriyet Senatosuna üyeseçilebilir.
Cumhurbaşkanıncaseçilecek üyeler, çeşitli alanlarda seçkin hizmetleriyle tanınmış ve kırkyasını bitirmiş kimselerden olur. Bunlardan en az onu bağımsızlar arasındanseçilir.
Madde73- (Değişik) Cumhuriyet Senatosu üyeliğinin süresi altı yıldır. Süresi bitenüyeler yeniden seçilebilir.
CumhuriyetSenatosunun genel oyla ve Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerinin üçte biri her ikiyılda bir yenilenir.
MilletMeclisi genel seçimlerinin yapılacağı yıla rastlayan yenileme seçimleri, MilletMeclisi genel seçimleriyle birlikte ve rastlamıyanları ise, genel seçimlerdensonra gelen ikinci yılda, genel seçimler için kanunun belirttiği ayda yapılır.
74üncü maddeye göre seçimlerin geriye bırakılması yahut 69. veya 108. maddeyegöre seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hallerinde, Cumhuriyet Senatosununyenileme seçimleri de Millet Meclisi seçimleriyle birlikte yapılmak üzeregeriye bırakılmış veya öne alınmış olur. Bundan sonraki Cumhuriyet Senatosuyenileme seçimleri 3. fıkra hükümlerine göre yapılır.
Cumhurbaşkanıncaseçilen üyelerin süresi biter veya bu üyeliklerde herhangi bir sebeple boşalmaolursa, Cumhurbaşkanı, bir ay içinde yeni üyeleri seçer.
Boşalanbir üyeliğe seçilen kimse, yerine seçildiği üyenin süresini tamamlar.
Madde83- Türkiye Büyük Millet Meclisi, her yıl Kasım ayının ilk günü kendiliğindentoplanır.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi yılda en çok beş ay tatil yapabilir. Meclisler aynızamanda tatile girerler.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi, araverme veya tatil sırasında, doğrudan doğruya veyaBakanlar Kurulunun istemi üzerine, Cumhurbaşkanınca toplantıya çağırılır.Meclis Başkanları da, kendi Meclislerini doğrudan doğruya veya üyelerinin beştebirinin istemi üzerine toplantıya çağırırlar.
Meclislerdenbiri toplantıya çağırılınca, diğeri kendiliğinden toplanır.
Aravermeveya tatil sırasında toplantıya çağrılan Meclisler, önce, bu toplantıyıgerektiren konu üzerinde görüşme yaparlar.
Madde84- Meclislerin Başkanlık Divanları, o Meclisteki siyasi parti gruplarınınkuvvetleri ölçüsünde Divana katılmalarını sağlıyacak şekilde kurulur.
MilletMeclisi ve Cumhuriyet Senatosu Başkanları, kendi Meclislerince üye tamsayısınınüçte iki çoğunluğu ile ve gizli oy İle ikişer yıl için seçilirler; ilk ikioylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, salt çoğunlukla yetinilir. Meclis Başkanlarıiçin Meclisteki siyasî parti grupları aday gösteremezler.
Başkanlarve Başkanvekilleri, üyesi bulundukları siyasî partilerin veya siyasî partigruplarının Türkiye Büyük Millet Meclisinin içinde veya dışındakifaaliyetlerine ve görevlerinin yerine getirilmesini gerektiren haller dışında,Meclis tartışmalarına katılamazlar; Başkan oy kullanamaz.
TürkiyeBüyük Millet Meclisinin Birleşik toplantılarında Başkanlık Divanı, MilletMeclisi Başkanlık Divanıdır.
Madde85- Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Meclisler çalışmalarını, kendi yaptıklarıiçtüzüklerin hükümlerine göre yürütürlere.
İçtüzükhükümleri, siyasî parti gruplarının, Meclislerin bütün faaliyetlerine kuvvetlerioranında katılmalarını sağlıyacak yolda düzenlenir. Siyasî parti grupları, enaz on üyeden meydana gelir.
Meclisler,kendi kolluk işlerini Başkanları eliyle düzenler ve yürütürler.
B-Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün ilgili maddeleri :
Madde1- C. Senatosu, her yıl Kasım ayının ilk günü davetsiz toplanır. Bu birleşimeC. Senatosu Başkanı, onun bulunmaması halinde Başkanvekillerinden biri,bunlardan hiçbiri yoksa en yaşlı üye başkanlık eder. Mevcut Divan Kâtiplerindenikisi, bunların bulunmamaları halinde en genç iki üye Kâtiplik vazifesinigörür.
Toplantı,Kasım ayının başından Ekim ayı sonuna kadar devam eden bir yıllık çalışmasüresidir.
Birleşim,C. Senatosunun belirli günlerdeki oturumlarıdır.
Oturum,her birleşimin dinlenme veya başka sebeplerle aralanan kısımlarından herbiridir.
Madde3- Başkanlık Divanı;
a)Başkan;
b)Üç Başkanvekili;
c)En az ikisi Genel Kurulda sıra ile bulunmak üzere altı Divan Kâtibi,
ç)Üç idare Amirinden kurulur.
Madde4- C. Senatosunun Başkanlık Divanı T.C. Anayasa'sının 84. maddesi hükümlerinegöre kurulur.
Bumadde hükümlerine göre Başkan seçimi yapıldıktan sonraki oturumdaBaşkanvekilleri, İdare Amirleri ve Divan Kâtiplerinin seçimi, gizli oyla vesalt çoğunlukla bir yıllık müddet için ayrı ayrı yapılır.
Madde5- C. Senatosu Başkanlık Divanına bir siyasî partinin adayı olarak seçilen üyemensubu olduğu partiden ayrılır yahut çıkarılırsa Divandaki görevinden 15 güniçinde çekilmek zorundadır. Aksi halde çekilmiş sayılır. Bir siyasî partikontenjanına dahil olmaksızın Başkanlık Divanına seçilmiş olan üye, herhangibir siyasî partiye girdiği takdirde Divandaki görevinden 15 gün içinde çekilmekzorundadır. Aksi takdirde çekilmiş sayılır.
Madde6- Başkanlık Divanının görevleri şunlardır :
1-Anayasa'da Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantılarının öngörüldüğühallerde Millet Meclisi Başkanının C. Senatosu Başkanı ile görüşerek tesbitedeceği birleşik toplantıların gününü ve saatini ve gündemini Genel Kuruladuyurmak,
2-İç hizmetler teşkilâtı ve C. Senatosu memur ve hizmetlileri hakkında MemurinKanunu hükümleri içinde işlem yapmak ve gerektiğinde inzibat komisyonuteşkiline karar vermek,
3-İzin işlerine bakmak ve gündemi tesbit etmek,
4-C. Senatosu üyeleri hakkında tüzük hükümlerini uygulamak,
5-C. Senatosu bütçesini ve kesinhesaplarını düzenlemek,
6-Başkanlık Divanı üyeleri hakkında, tek başına üzerlerine aldıkları işlerdendolayı yapılacak itiraz veya şikâyeti Divana dahil üye sayısının üçte ikiçoğunluğu ile inceleyip karara bağlamak,
7-Genel Kurulda yapılan yoklamalarda veya seçimlerde veyahut da ayırmalardaönemli yanlışlıklar olduğu birleşimden sonra anlaşılırsa, düzeltmek için,gerekli tedbirleri almak,
8-Kanunların ve bu tüzüğün emrettiği veya Başkanın tevdi eylediği sair hususlarhakkında karar vermek.
Madde7- Başkanın görevleri şunlardır;
1-C. Senatosunu temsil etmek ve onu toplantıya çağırmak;
2-Başkanlık Divanına başkanlık etmek;
3-Birleşimi açmak, görüşmeleri idare ve oylama sonuçlarını ilân eylemek;
4-Tutanakların ve tutanak özetlerinin düzenlenmesine ve yayınlanmasına nezaretetmek;
5-Başkanlık Divanı kararlarının uygulanmasını sağlamak,
6-Kanun ve İçtüzük hükümlerini uygulamak;
7-C. Senatosu memurlarını, Divanın mütalâasını aldıktan sonra, tayin etmek;
8-C. Senatosu memurları hakkında Memurin Kanununa göre işlem yapmak;
9-Hizmetlileri, idare amirlerinin teklifi üzerine tâyin etmek ve gerektiğindebunların işine son vermek;
10-Divan kâtiplerinin ve idare âmirlerinin görevlerini denetlemek;
11-Komisyonların ve böroların çalışmalarına nezaret etmek,
Madde8- C. Senatosu Başkanı, toplantı yılının bitmesinden önceki bir hafta içinde,Danışma Kurulunu toplar.
A)Bu toplantıda:
1-Danışma Kurulunda temsil edilen bütün grupların C. Senatosu üye tamsayısındakiyüzde oranları tesbit edilir.
2-Başkanlık Divanındaki yerler, görev ve yetkileri bakımından; Başkan için yüzde19, Başkanvekillerinin her biri için yüzde 10, İdareci üyelerin her biri içinyüzde 7, Kâtip üyelerin her biri için yüzde 5 puan itibar olunur.
3-Başkan, Başkanvekilleri, idareci üyeler ve Kâtip üyeler için gruplarınCumhuriyet Senatosu üye tamsayısına oranlarının büyüklük sırasına göre, dağıtımcetveli düzenlenir ve genel kurulun gündemine alınır.
B)Genel Kurulda, dağıtım cetveli üzerinde Danışma Kurulu adına bir sözcü ilegruplar adına birer sözcü, onar dakikayı aşmamak üzere, birer defa konuşurlar.Bu konuşmalardan sonra, dağıtım cetveli Genel Kurulun oyuna sunulur.
C)Genel Kurulca tasvibedilen dağıtım cetveli esas tutularak Başkanlık Divanıseçimlerine geçilir.
Madde9- Başkanın mazeretli olduğu veyahut bulunmadığı hallerde onun hukukîyetkilerini kullanmak.
Birleşimlerdegörüşmeleri idare etmek.
Madde10- Divan kâtiplerinin görevleri şunlardır;
1-Açık oturumlara ait tutanakların yazılmasına nezaret etmek ve gizli oturumlarıntutanaklarını yazmak;
2-Tutanak özetini düzenlemek ve bunları imzalamak;
3-Başkanlık Divanının tutanaklarını kaleme almak;
4-Tutanakları önergeleri ve Genel Kurulda okunacak evrakı okumak;
5-Yoklama yapmak;
6-Söz alan üyelerin adlarını not etmek;
7-Oyları saymak ve sıralamak;
8-Diğer hususlarda Başkana yardım etmek.
Madde11- İdare Amirlerinin görevleri şunlardır :
1- C.Senatosu binalarıyle salonlarına, mefruşat ve muhteviyatına ve bütün eşyanınmuhafazasına itina etmek ve bunların defterlerinin muntazaman tutulmasınısağlamak;
2-Teşrifat işlerini, Başkanın talimatına uygun olarak yapmak;
3-İnzibata, masrafların tesviyesine ve hizmetlilerin çalışmalarına nezaret etmek;
4-Başkanlık Divanının görüşünü alarak C. Senatosu bütçesini hazırlamak veBaşkanlık Divanına vaktinde tevdi etmek;
5-C. Senatosuna giriş kâğıtlarını dağıtmak;
6-Seçim yenilendikçe, yeni Başkanlık Divanına icraatlarının hesabını ve yerlerineseçilenlere de idareleri zamanına ait icraat ve işlerin mahiyet ve safahatıhakkında gerekli bilgiyi vermek;
7-Müştereken sorumlu olduklarından, aralarında iş bölümü yapmak ve Senatonuntatillerinde sıra ile vazife başında kalmak;
8-Sükûn ve düzeninin korunmasını ve görüşmelerin serbestliğini sağlamakmaksadiyle, inzibat kuvveti ve askerî müfreze kullanılması hususunda, Başkanınicra organı olmak;
12-C. Senatosu üyeleri, Başkanlık Divanının veya Divan üyelerinden her birininkarar ve işlemleri hakkında Başkandan yazılı veya sözlü soru sorabilirler.
Madde13- Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanı :
A)Divan ve komisyonların seçimlerinden evvel oranları, adayları ve seçim gününü;
B)Grupların anlaşmalarını gerektiren önemli konuları;
C)Lüzumlu görülen sair hususları;
Görüşüpkararlaştırmak ve Başkanlık Divanı ile birlikte toplanmak Üzere CumhuriyetSenatosunda bulunan gruplar temsilcilerinin katılacağı bir Danışma Kuruluteşkil eder.
Bukurul, Cumhuriyet Senatosu Başkanının veya bulunmadığı zamanlardaBaşkanvekillerinden birinin başkanlığında en az ayda bir defa ve gerektiğindeolağanüstü toplanır.
DanışmaKurulunca alınan kararlar, Divanın sunuşları sırasında, Genel Kurula teklifolarak arz edilir.
Madde180- Bu tüzükte değişiklik yapılmasına dair teklifler ve bu tüzüğünuygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar, gerekli raporu hazırlayıp C. Senatosunasunmak üzere, Anayasa ve Adalet Komisyonuna havale edilir.
III-İLK İNCELEME :
AnayasaMahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 1/7/1977 gününde yaptığı ve KaniVrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu,Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu'nun katıldığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerindedurulmuştur :
Davadilekçesi 27/6/1977 gününde mahkememize verilmiş olduğu cihetle dava süresindeaçılmıştır.
l-Dava dilekçesinde isteğin yeterince açıklanmış olup olmadığı sorunu :
22/4/1962günlü, 44 sayılı Kanunun 26. maddesinde; Anayasaya aykırılık iddiasiyle iptaldavası açanların, kanunların veya Yasama Meclisleri içtüzüklerinin hangihükümlerinin Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduğunu ve gerekçelerininneden ibaret bulunduğunu açıklamak zorunda oldukları, bu açıdan eksikliksaptandığı takdirde, durumun ilgililere duyurulacağı ve verilecek süre içindeeksikliğin giderilmemiş olması halinde, davanın açılmamış sayılacağıbelirtilmektedir.
Davadilekçesinin sonuç bölümünde: "Başkan ve Divan üyeleri seçiminin neticeitibariyle Anayasa'ya ve içtüzüğe aykırı olması sebebiyle CumhuriyetSenatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günlü yapılmış olanseçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptali..." istemi yeralmıştır,"...Seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptali..." sözlerindendavacının neyi amaçladığı, buna göre isteğin yeterince açık olup olmadığı vedavacı tarafından açıklanması gereken bir yön bulunup bulunmadığı üzerindedurulmuştur. Dilekçede "Başkan ve Divan üyeleri seçiminin neticeitibariyle Anayasa'ya ve içtüzüğe aykırılığı" ileri sürülmüş olmasınagöre, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun seçim yapılmasına ilişkin 14/6/1977günlü kararının iptali istediği açıktır. Esasen davacı siyasî parti grubunundava açılmasına ilişkin kararında Grup gündeminin "...Genel Kurulca kabuledilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce sonverilmesine ve yerine yeni Başkan ve Divan üyelerinin seçilmesine..."ilişkin konu olduğu belirtilmiş ve "...Başkanlık Divanı vazifelerinin sonaerdirilmesi kararının esas ve biçim yönünden Anayasaya ve içtüzüğeaykırı..." olduğundan söz edilerek iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasınave dava dilekçesinin Başkanlık Divanınca hazırlanmasına oybirliğiyle kararverilmiştir. Şu halde davanın konusu Grup kararında açıkça belirtilmişolduğundan, dava dilekçesinin de bu karar doğrultusunda düzenlenmişbulunduğunu, dilekçede geçen "...buna bağlı işlemler..."sözcüklerinin de bu çerçeve içinde değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmekyerinde olur. Kaldı ki dilekçede "... 14 Haziran, 15 Haziran ve 16 Haziran1977 günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin..."denilmek suretiyle, seçime karar verilmesi işleminin davaya konu yapıldığıaçıkça anlaşılmaktadır. "Buna bağlı işlemler..." deyimiyle davacınınamaçladığı konuya da, bu açık istem kapsamında anlam vermek gerekir.
Öteyandan 16/6/1977 gününde yapılan seçim işlemi üzerindeki denetim ise, dahaaşağıda belirtileceği üzere, Anayasa Mahkemesinin görevi dışında bulunmaktadır.Bu durum karşısında davacının "...buna bağlı işlemler...."sözcüklerine açıklık getirip getirmemesinin, iptal istemine konu olan işleminniteliğine ve dolayısıyle davanın görülmesine etkili olacağı kabuledilmemiştir.
Bunedenle dava dilekçesinde 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesiyönünden bir eksiklik bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ahmet H. Boyacıoğlu bugörüşe katılmamıştır.
2-Grup kararının kapsamı ve dava dilekçesinin bu karara uygun olup olmadığısorunu:
16/6/1977günlü Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu tutanağında "...AnayasaMahkemesine iptal davası açılması oya sunuldu ve ilişik listede isimleri veimzaları bulunan üyeler ittifak ile Anayasa Mahkemesine dava açılmasına ve davaarzuhalinin başkanlık divanınca hazırlanmasına ve başkanın imzası ile AnayasaMahkemesine başvurulmasına" denilmektedir. Bu sözler, Adalet PartisiCumhuriyet Senatosu Grubunun, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977günlü birleşiminde aldığı, seçimlerin yenilenmesine dair kararının iptali içinAnayasa Mahkemesine dava açılmasına ve dava dilekçesinin Grup başkanlıkdivanınca hazırlanmasına karar verildiğini açıklamaya yeterli olduğundan, sözügeçen kararla dava dilekçesi arasında bu yönden bir uygunsuzluk görülmemiştir.
3-Cumhuriyet Senatosu Grup kararının Başkanlık Divanı seçimlerinin iptaliisteğini kapsayıp kapsamadığı, bu yönden de dava dilekçesinin grup kararınauygun olup olmadığı sorunu:
16/6/1977günlü Grup tutanağının son paragrafında, Anayasa Mahkemesine dava açılışındandava arzuhalinin Grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasından ve başkanın imzasıile Anayasa Mahkemesine başvurulmasından söz edilmiş, yapılan, Başkan veBaşkanlık, Divanı seçimlerinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasındanve dava açılmasından söz edilmemiştir. Oysa, dava dilekçesinde hem seçimlerinyenilenmesine ilişkin kararın hem de bu karar uyarınca yapılmış olan Başkan veBaşkanlık Divanı seçimlerinin iptali istenmiştir. Bu durumda seçimlerin iptalihakkındaki isteğin grup kararının kapsamı içerisinde olup olmadığı, başka biranlatımla seçimlerin iptali istemi yönünden dava dilekçesinde grup kararınınkapsamı dışına çıkıp çıkmadığının saptanması gerekmiştir.
Gerçekten,Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanının yenilenmesine ilişkinCumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun kararı ile bu karar uyarınca seçimlerinyapılması birbirinden ayrı nitelikte işlemlerdir. O kadar ki, Başkan veBaşkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesine karar verilmiş olmasına karşın,herhangi bir nedenle Başkan ve Başkanlık Divanı seçimleri yapılmamışolabilirdi. Nitekim, olayda Başkan ve Başkanlık divanı seçimlerininyenilenmesine ilişkin genel kurul kararı, genel kurulun 14/6/1977 günlübirleşiminde alınmış, seçimler ise 16/6/1977 günlü birleşimde yapılmıştır.(Seçimler 16/6/1977 gününde değilde, daha sonraki bir tarihte yapılmış olsaydı,Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubunun aldığı 16/6/1977 günlü iptal davasıaçma kararını, böyle bir seçimin iptaline teşmil etme olanağı olmazdı. Nevarki, Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubunun 16/6/1977 günlü 10.birleşimine ilişkin gündeminde "Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı seçimidolayısiyle Anayasa Mahkemesine açılacak dava için görüşme" denilmekteolduğu gibi, aynı günlü grup tutanağının 1. paragrafında da "gündemdebulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık divanı üyelerinin değişmesiyolunda Cumhuriyet Halk Partisi Grubunca verilen ve Genel Kurulca kabul edilenÖnerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce sonverilmesine ve yerine yeni başkan ve divan üyelerinin seçimine dair mevzuunmüzakeresine karar verildi." denilmektedir.
Gruptoplantısının yapıldığı 16/6/1977 gününde Senato Başkanı ile Başkanlık Divanınınkimi üyeleri seçilmiştir, içerikleri yukarıda açıklanan gündem maddesi ve gruptutanağı; grup görüşmelerinin, seçimlerin iptalini de kapsadığı ve görüşmelerinasıl amacının seçimlerin yenilenmesine ilişkin karardan çok, gerçekleşenseçimlerin iptali olduğu kuşkusuzdur. Bu durumda grup kararının seçimleriniptali isteğini kapsamadığı yolundaki bir düşünce grubun amacına ters düşen darbir yorum olur.
Açıklananbu nedenlerle Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararının CumhuriyetSenatosunun 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkinolarak aldığı karar ile birlikte 16/6-1977 gününde yapılan Başkan ve BaşkanlıkDivanı seçimlerini de kapsadığına ve bu bakımdan dava dilekçesinin AdaletPartisi Cumhuriyet Senatosu grubu kararına uygun olduğuna karar verilmekgerekir.
AhmetKoçak, Fahrettin Uluç, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğluve Ahmet H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
4-Görev sorunu :
AnayasaMahkemesinin görev ve yetkileri genel olarak, Anayasanın değişik 147.maddesinde belirtilmiştir. Buna göre Anayasa Mahkemesi Kanunların ve TürkiyeBüyük Millet Meclisi içtüzüklerinin Anayasaya, Anayasa değişikliklerinin deAnayasada gösterilen şekil şartlarına uygunluğunu denetler. Bunun dışında 64.madde gereğince kanun hükmündeki kararnameler, 81. madde gereğince yasamadokunulmazlığının kaldırılmasına ve üyeliğin düşmesine ilişkin kararlar daAnayasa Mahkemesinin denetimine bağlıdır.
SenatoBaşkanı ve Başkanlık Divanı seçimi işlemleri yukarıda sayılan nitelikteolmadıklarından Anayasa Mahkemesinin denetimine bağlı değildir. Bu nedenleCumhuriyet Senatosu Başkanı ve başkanlık divanı seçimlerinin iptaline ilişkinistemin Mahkememizin görevsizliği yönünden reddi gerekir.
FahrettinUluç, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu sonuca değişikgerekçelerle katılmışlardır.
5-14/6/1977 günlü birleşimde alınan kararın niteliği:
CumhuriyetSenatosunun Başkan ve Başkanlık Divanının yeniden seçimlerine ilişkin olarak14/6/1977 günlü birleşimde aldığı kararın, yasa veya yasa niteliğinde olmadığıaçıktır ve bu niteliği bakımından Anayasa Mahkemesinin denetimi dışındadır.
Öteyandan seçimlerin öne alınması üzerine yapılan senato üçte bir yenilemeseçimlerinden sonra Senato Başkanlık Divanının nasıl kurulacağı hakkındaCumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün ne dava dilekçesinde gösterilen maddelerinde nede başka maddelerinde bir hüküm yoktur. Gerçekten Cumhuriyet Senatosuiçtüzüğünün 1. maddesi Senatonun ne zaman ve nasıl toplanacağım; 2. maddesiyeni seçilen Senato üyelerinin and içmelerini, 3. ve 4. maddeleri BaşkanlıkDivanının Kuruluşunu ve nasıl kurulacağını; 5. maddesi partilerinden ayrılanBaşkanlık Divanı üyelerinin bağlı olacağı işlemi; 6., 7., 9., 10., 11.maddeleri Başkanlık Divanının, Başkanın, Başkan vekillerinin, DivanKâtiplerinin ve İdare Amirlerinin görevlerini, 8. ve 13. maddeleri DanışmaKurulunun toplantısına ve görevlerine ilişkin hükümleri kapsamaktadır.Metinlerinden de anlaşılacağı üzere bunlardan 2., 3., 6., 7., 9., 10. ve 11.maddelerde Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerine ilişkin hiç bir kural yoktur.
Toplantı,Birleşim ve Oturumları belirten 1. madde; Başkanlık Divanının kuruluşundansözeden 4. madde; Başkanlık Divanındaki oranların korunmasından sözeden 5.madde ise yenileme seçimlerinin normal zamanlarında yapılması halindeuygulanacak kurallardır. Olayda olduğu gibi genel seçimlerin öne alınmasınedeniyle Cumhuriyet Senatosu üçte bir seçimlerinin yenilenmesi halinde buhükümlerin uygulanma olanağı yoktur.
Nitekim1. maddede Cumhuriyet Senatosunun her yılın Kasım ayının ilk gününde davetsizolarak toplanacağı ve toplantının Kasım ayının başından Ekim ayının sonunakadar devam eden bir yıllık süreyi kapsayacağı açıklanmıştır. Olayda iseyenileme seçimleri 5 Haziran 1977 de yapılmış ve Cumhuriyet Senatosu da, normaltoplantı yılının başlama tarihi olan Kasım ayının ilk gününde değil,Anayasa'nın 83. ve Millet Meclisi İçtüzüğünün 3. maddesi gereğince daha önce 14Haziran 1977 gününde toplanmıştır.
CumhuriyetSenatosu İçtüzüğünün 4. maddesinde de Cumhuriyet Senatosu Başkanlık DivanınınT.C, Anayasa'sının 84. maddesi hükmüne göre kurulacağı açıklanmıştır. Bumaddede seçimlerin öne alınması halinde yapılacak seçimlerden sonra, BaşkanlıkDivanının yenilenmeyeceğini gösteren bir hüküm yoktur. Üstelik kuvvetoranlarının gözönünde bulundurulmasını öngören birinci fıkra hükmü, davacısavının tersine, seçimlerden sonra Başkanlık Divanının yeniden teşkilinigerektirir niteliktedir. Başkanın 2 sene için seçileceğini öngören kural,normal yasama dönemleri içindir. Nitekim Millet Meclisi için de geçerli olan bukuralın seçimlerin yenilenmesi halinde uygulanması olanaksızdır. İçtüzüğün 5.maddesi Başkanlık Divanı üyelerinin partilerinden ayrılmaları veya başka birpartiye katılmaları halinde Başkanlık Divanındaki görevlerinden çekilmeleriniöngörmekte olup Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin seçimlerle bağlantılıdeğildir. İçtüzüğün 8. maddesinin ilk fıkrası, Cumhuriyet Senatosu Başkanınıntoplantı yılının bitmesinden önceki bir hafta içinde Danışma Kurulunu toplayacağınıve Danışma Kurulunun bu toplantısında grupların yüzde oranlarının saptanacağıkuralını, 13. maddesi de Danışma Kurulunun görevlerini içermekte olup, bunlarseçimlerin öne alınması üzerine yapılan Cumhuriyet Senatosu üçte bir yenilemeseçimlerinde uygulanacak hükümler değildir. Bir an için bu hükümlerinseçimlerin yenilenmesi halinde uygulanacak hükümler olduğu kabul edilse bile,bundan Başkanlık Divanının görevini sürdürmesi biçiminde değil, tersineBaşkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesini gerektirir nitelikte bir sonuççıkarılması zorunlu olur ki, bu da yapılan uygulamayı doğrular .
Öteyandan Danışma Kurulu kararlarını genel kurulu bağlayıcı nitelikte kararsaymak, meclislerin iradesini Danışma Kurulunun iradesine bağlamak olur. Kaldıki Danışma Kurulu kararlarının oybirliğiyle alınacağı hakkında içtüzükte birhüküm yoktur, olay da ise Danışma Kurulu çoğunluğunca Başkan ve BaşkanlıkDivanı seçimlerinin yenilenmesi karara bağlanmıştır .
Yukarıdanberi yapılan açıklamalar göstermektedir ki, uyuşmazlık konusu olan uygulamanın,içtüzük hükümlerinin zedelenmesi ve bozulması, ya da bu hükümlerindeğiştirilmesi niteliğinde kabulüne olanak yoktur. Cumhuriyet Senatosununiptali istenen kararını, yeni bir içtüzük hükmü oluşturulması niteliğinde ele almakve esas hakkındaki incelemeyi bu çerçeve içinde sürdürmek yerinde olacaktır.
Böyleceyapılan ilk inceleme sonunda aşağıdaki karar verilmiştir:
"l-Dava dilekçesinde 44 sayılı Kanununun 26. maddesi açısından bir eksiklikbulunmadığına Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
2-îptal davası açılmasına ilişkin Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu karanyönünden eksiklik bulunmadığına oybirliğiyle,
3-Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararının. Cumhuriyet Senatosunun14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin olarakalınan karar ile birlikte 16/6/1977 gününde yapılan Başkan ve BaşkanlıkDivanının seçimlerini de kapsadığına ve bu bakımdan dava dilekçesinin AdaletPartisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararına uygun olduğuna Ahmet Koçak,Fahrettin Uluç, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu, AhmetH. Boyacıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla,
4-Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin, Anayasanın değişik147. ve öteki maddelerinde belirtilen Anayasa Mahkemesinin görevine girenişlerden olmadığından bu konuya yönelen istemin reddine Fahrettin Uluç, NihatO. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle ve sonuçtaoybirliğiyle,
5-Cumhuriyet Senatosunun 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanınınkuruluşuna ilişkin olmak üzere alınan karar yönünden dosyada eksiklikolmadığına ve içtüzük düzenlenmesi açısından işin esasının incelenmesine, sözügeçen kararla ilgili Cumhuriyet Senatosu tutanaklarının basılı nüshalarının,basılmamışsa onanlı Örneklerinin Cumhuriyet Senatosu Başkanlığından istenmesineoybirliğiyle,
1.7.1977gününde karar verildi."
IV-ESASIN İNCELENMESİ:
Esasinceleme raporu, dava dilekçesi, iptali istenen Cumhuriyet Senatosu kararı iledayanılan Anayasa ve İçtüzük maddeleri, bunlarla ilgili yasama belgeleri vegerekli öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Davadilekçesinde, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977 günlü birleşimindealdığı Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesi hakkındaki kararınınAnayasa'nın 67., 69., 70., 72., 73., 83-, 84. ve 85. maddelerine aykırılığıileri sürülmüştür.
Anayasa'nın67. maddesi, Millet Meclisinin genel oyla seçilen 450 milletvekilindenkurulacağını hükme bağlamakta olup, Cumhuriyet Senatosuna ilişkin bir hükmüiçermemektedir.
Anayasa'nın69. maddesi de Millet Meclisine ilişkindir. Kaldı ki bu maddeyi davacının savınıdoğrulayıcı nitelikte saymaya da olanak yoktur. Çünkü maddenin son fıkrasında,"yenilenmesine karar verilen meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesinekadar sürer" denilmektedir. Bu tümcenin karşıt kavramından, yeni meclisinseçimi ile eski meclisin varlığının son bulacağı anlaşılmaktadır. Eski meclissona erince eski Başkanın ve Başkanlık Divanının görevlerinin devam etmesiolanağı kalmaz. Bu nedenle söz konusu madde Başkan ve Başkanlık Divanıseçiminin yenilenmesini zorunlu kılar.
Anayasa'nın70. ve 72. maddelerinde davaya etki yapacak ve çözüm getirecek hiç bir kuralyer almamıştır.
Anayasa'nın73. maddesinin ilk fıkrasında, genel olarak, Cumhuriyet Senatosu üyeliğininsüresinin 6 yıl olduğu belirtilmiş; ikinci fıkrasında da genel oy ile ve Cumhurbaşkanıncaseçilen üyelerin üçte birinin her iki yılda bir yenileneceği hükmebağlanmıştır. Bununla Anayasa koyucusu, Millet Meclisinden farklı olarak,Cumhuriyet Senatosu bünyesinin her iki yılda bir değişmesini öngörmüştür.
Aynımaddenin dördüncü fıkrasında ise, 74. maddeye göre seçimlerin geriyebırakılması yahut 69. ve 108. maddeye göre seçimlerin yemlenmesine kararverilmesi hallerinde, Cumhuriyet Senatosu yenileme seçimlerinin de MilletMeclisi seçimleri ile birlikte geriye bırakılması veya öne alınmasıÖngörülmüştür. Bu fıkranın son cümlesinde de bundan sonraki Cumhuriyet Senatosuyenileme seçimlerinin bu maddenin üçüncü fıkrası hükümlerine göre yapılacağıaçıklanmıştır. Yollama yapılan üçüncü fıkrada ise, Millet Meclisi genelseçimlerinin yapılacağı yıla rastlayan yenileme seçimlerinin Millet Meclisigenel seçimleri ile birlikte ve rastlamayanların genel seçimlerden sonra gelenikinci yılda, genel seçimler için kanunun belirttiği ayda yapılacağı kuralı yeralmıştır. 73. maddenin üçüncü fıkrasının normal zamanlarda yapılacak üçte biryenileme seçimleri hakkında olduğu, maddenin İçeriğini oluşturan kurallarınkonuş sırasından açıkça anlaşılmaktadır. Bu fıkra ile dördüncü fıkrahükümlerinin birlikte incelenmesinden çıkan sonuç ise; genel seçimlerin öne alınmasısuretiyle yapılan Cumhuriyet Senatosu üçte bir yenileme seçimlerinin, iki yılsonraki 5 Haziran 1979 gününde değil, 1979 yılının Ekim ayının ikinci Pazargünü yapılması gerekeceğidir.
Gerçektenseçimlerin öne alınması halinde, ilk toplantı yılının süresi hakkında,Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün normal yasama dönemlerine ilişkin 1. maddesininuygulanması olanaksızdır. İçtüzükte bu konuyu karşılayabilecek başka bir kuralda bulunmamaktadır. O halde durumu Anayasanın 73. maddesinde öngörülen kurallarınamacı doğrultusunda ve Millet Meclisi İçtüzüğünün bu amaca dayalı 4. maddesihükmünün ışığı altında ele almak yerinde olacaktır. Böyle olunca seçimlerinyenilenmesinden sonra gelen ilk toplantı yılının 5 Haziran 1977 gününden Ekim1978 sonuna kadar sürdüğünün kabulü zorunludur. Burada bîr noktayı belirtmekteyarar vardır. Seçimlerin yenilenmesi ile her ne suretle olursa olsun boşalanüyelikler için yapılan seçimi birbiriyle karıştırmamalıdır. Boşalan üyeliğeseçilen kimse bu maddenin son fıkrası hükmü gereğince yerine seçildiği üyeninsüresini tamamlar. Seçimlerin yenilenmesinde ise süre tamamlaması söz konusudeğildir.
Buaçıklamalar göstermektedir ki, üçte bir yenileme seçimlerinden sonra oluşanCumhuriyet Senatosunun, eskisinin devamı saymaya olanak yoktur. Bu nedenle deyenileme seçimlerinden sonra Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerininyenilenmesinin Anayasaya ters düştüğü savı kabule elverişli değildir.
Anayasanın83. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin her yılın Kasım ayının ilkgününden kendiliğinden toplanacağını, meclislerin tatil ve ara vermeden sonranasıl toplanacaklarını hükme bağlamakta olup soruna çözüm getirecek ve etkiyapacak bir kuralı içermemektedir.
Anayasa'nın84. maddesi ise, meclislerin Başkanlık Divanlarının o meclisteki siyasî partigruplarının kuvvetleri ölçüsünde divana katılmalarını sağlayacak şekildekurulacağı kuralını getirmiştir. Dava konusu olayda; seçimler sonundaCumhuriyet Senatosundaki siyasî parti gruplarının kuvvet oranlarında değişiklikmeydana geldiğine ve oranların yanlış hesap edildiğine ilişkin bir sav ilerisürülmüş değildir. Bundan başka, ortada Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün 5.maddesinde açıklanan bir durumun varlığından da sözedilmez. Hal böyle olunca,incelemenin Anayasa'nın 84. ve Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün 5. maddesindeyazılı kurallar çerçevesinde sürdürülmesine yer ve gerek görülmemiştir.
MilletMeclisi ve Senato Başkanlarının ikişer yıl için seçilmelerini öngören kural da,seçimlerin normal zamanlarda yapılması ve meclislerin Kasım'ın ilk günündetoplanması ilkesine bağlıdır. Seçimlerin öne alınması veya geriye bırakılmasıhalinde bu kuralı uygulama olanağı olmadığı meydandadır.
Davayadayanak tutulan Anayasa'nın 85. maddesinde de olaya ışık tutacak nitelikte birkural yoktur.
Öteyandan seçimlerin yenilenmesi sonunda oluşan Cumhuriyet Senatosu eskiCumhuriyet Senatosunun devamı da değildir. Bu nedenle velevki Başkan veyaBaşkanlık Divanı eski üyeleri yeniden Cumhuriyet Senatosu üyeliğine seçilmişolsunlar. Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerini yine de yenilemek gerekir.Çünkü yeni seçilen parlementerler eskileri olmayabilir. Eski CumhuriyetSenatosu üyeleri olsalar bile Başkan veya Başkanlık Divanı seçimlerinde mutlakaeski oylarını yineleyecekleri düşünülemez. Bu konuda eski meclislerin iradesiyeni seçimler sonunda oluşan meclislerin iradesini bağlayamaz.
Yukarıdaaçıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmek gerekir.
V.SONUÇ:
CumhuriyetSenatosunun 14/6/1977 günlü 54. birleşiminde alınan ve içtüzük düzenlemesiniteliğinde bulunan Başkanlık Divanının yenilenmesine ilişkin kararınAnayasa'ya aykırı olmadığına, iptal isteminin reddine,
4/10/1977gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
CumhuriyetSenatosu Adalet Partisi Grubu kararının Başkanlık Divanı seçimlerinin iptaliisteğini kapsayıp kapsamadığı, bu yönden Dava dilekçesinin Grup kararına uygunolup olmadığı sorunu :
CumhuriyetSenatosu C.H.P. Grubu Başkanvekili ve arkadaşları tarafından CumhuriyetSenatosu Başkanlığına verilen bir önerge ile, Başkanlık Divanının veKomisyonların yeniden teşkili istenmiştir. Bu önerge, Cumhuriyet Senatosu GenelKurulunun 14/6/1977 günlü, 54. Birleşiminde kabul edilmiştir.
Bununüzerine, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 16/6/1977 günlü, 55. BirleşimindeCumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanvekilleri, İdare âmirleri ve Divanüyeleri seçimleri yapılmıştır. Senato Başkan seçiminin yapıldığı birincioturumun kapanma saati 16,25 dir. Başkanlık Divanı üyeleriyle ilgili diğerseçimlerin yapıldığı ikinci oturum ise saat 16,55 de açılmış, 17,30 dakapanmıştır.
CumhuriyetSenatosu Adalet Partisi Grubu Genel Kurulunun 16 Haziran 1977 günü, saat 15,30da yaptığı birleşime ilişkin tutanakta: Gündemde bulunan Cumhuriyet SenatosuBaşkanı ile Başkanlık Divanı üyelerinin değişmesi yolunda C.H.P. Grubuncaverilen ve genel kurulca kabul edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanınınvazifesine süresinden önce son verilmesine ve yerine yeni başkan ve Divanüyelerinin seçimine dair mevzuun müzakere edildiği, ...... Başkanlık Divanınınvazifelerinin sona erdirilmesi kararının esas ve biçim yönünden Anayasa'ya veiçtüzüğe aykırı olduğu, ...... bu nedenle Anayasa Mahkemesine dava açılmasınakarar verildiği, belirtilmiştir.
CumhuriyetSenatosu Adalet Partisi Grubu Başkan ve Başkanvekili imzasıyle AnayasaMahkemesi Başkanlığına verilen 24 Haziran 1977 günlü dava dilekçesinde:Başkanlık Divanının ve Cumhuriyet Senatosu Başkanının süresinin sonaerdirilmesine karar alınması ve bu yanlış karara dayanılarak CumhuriyetSenatosu Başkanının süresi ve görevi hukuken devam ederken yeni bir başkanseçilmesi ve Divanın yeniden teşkili, Başkan ve Divan üyeleri seçiminin neticeitibariyle Anayasa ve içtüzüğe aykırı olması sebebiyle Cumhuriyet Senatosunda14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günleri yapılmış olan seçimlerinve buna bağlı işlemlerin iptali istemi yeralmıştır.
Yukarıdakiaçıklamalardan da anlaşılacağı üzere Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun;14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının yeniden teşkil edilmesikararlaştırılmış, 16/6/1977 günlü birleşiminde ise Başkan ile Başkanlık Divanıüyeleri seçilmiştir. Cumhuriyet Senatosu Başkan seçimi saat 16,25 de sona erenbirinci oturumda, Divan Üyelerinin seçimleri ise saat 16,55 de başlayıp 17,30da kapanan ikinci oturumda yapılmıştır.
Oturumlarınaçılma ve kapanma saatleri ile beraber seçimlere başlanmadan Önce oturumlardayapılan yoklama ve çeşitli konuşmalar da dikkate alındıkça; 16/6/1977 günündeCumhuriyet Senatosu Başkan ve Divan üyeleri seçimlerine geçilmeden CumhuriyetSenatosu Adalet Partisi Grubu Genel Kurulunun toplanmış ve Anayasa Mahkemesineiptal davası açılması kararını almış olduğu sonucu açıkça ortaya çıkmaktadır.Böyle olunca da, bu Grup kararının, yapılan başkanlık divanı seçimlerini dekapsadığı ileri sürülemez. Ve dolayısiyle dava dilekçesinin Grup kararına uygunolduğu da söylenemez.
Bunedenle davanın, seçimlerin iptaline yönelik bölümünün yetki sınırı aşılarakaçılmış olduğu kanısına varıldığından çoğunluğun bu konuya ilişkin kararınakarşıyım.
Üye
Ahmet Koçak
KARŞIOYYAZISI
Mahkememizin1977/120 sayılı kararında, Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoy yazısının 2 ve3 numaralı bentlerinde belirtilen görüş ve düşüncelere katılıyorum.
Üye
Fahrettin Uluç
KARŞIOYYAZISI
Davadilekçesinin sonuç ve istem kesiminin 2. maddesinde : "Başkan ve Divanüyeleri seçiminin netice itibariyle Anayasa'ya ve İçtüzüğe aykırı olmasısebebiyle Cumhuriyet Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptalini saygılarımızlaarz ve rica ederiz" diye istem belirlenmektedir. Bu dilekçeye göre istem :
A-Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanı seçimlerinin yenilenmesineilişkin Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14 Haziran 1977 günlü kararının,
B-16 Haziran 1977 günü yapılan seçimlerin iptallerine karar verilmesi dileğiniiçermektedir.
Oysa,Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu dilekçenin kapsadığı,16/6/1977 günlü seçiminin iptali için bir karar almamış ve bu konuda davaaçılması için de yetki vermemiştir. Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun16/6/1977 Perşembe günlü, 55. Birleşimi saat 15.00 de açılmıştır. CumhuriyetSenatosu Başkanlığı için bu oturumda seçim yapılmış ve bu 55. Birleşiminbirinci oturumu saat 16.25 de kapatılmıştır.
Öteyandandava dilekçesine ilişkin olarak gönderilen C. Senatosu Adalet Partisi GrupGenel Kurulu 10. Birleşiminin tutanak özetine göre adı geçen Parti Grup GenelKurulunun aynı günde yani 16/6/1977 Perşembe günü saat 15.30 da toplandığı ve:"gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık Divanıüyelerinin değişmesi yolunda C.H.P. grubunca verilen ve Genel Kurulca kabuledilen Önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce sonverilmesine ve yerine yeni başkan ve divan üyelerinin seçimine dair mevzuunmüzakeresine karar..." verilmiş ve görüşme sonucu : "... ilişiklistede isimleri ve imzaları bulunan üyeler ittifak ile Anayasa Mahkemesinedava açılmasına ve dava arzuhalinin Grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasına veBaşkanın imzasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilerek işbuzabıt Başkanlık Divanınca tanzim ve imza edildi" denilmiştir. Tutanağagöre Cumhuriyet Senatosu saat 15.00 de, dava konusu seçim işlemlerini görüşürve gerekli işleri yaparken ve seçim sonucu belli olmadan Cumhuriyet Senatosu,Genel Kurul toplantı saatinden yarım saat sonra, saat 15.30 da CumhuriyetSenatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu toplanmıştır. Bu duruma göre :
1-Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulunun 10. Birleşiminintutanak özetinin incelenmesi sonucu görüşme ve dava konusunun, 14/6/1977 günlüCumhuriyet Senatosunun seçimlerin yenilenmesine ilişkin kararı olduğuanlaşılmaktadır.
2-Adalet Partisi Grup Genel Kurulunun söz konusu kararının, Cumhuriyet Senatosu GenelKurulunun 16/6/1977 günü yaptığı yeni başkan seçimini de kapsadığına ilişkinhiç bir açıklık yoktur.
3-Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda 16/6/1977 günü yapılan Başkan seçiminekarşı Anayasa Mahkemesine dava açılması için, grup Başkanlık Divanınca dilekçehazırlanmasına ve grup Başkanının imzasiyle dava açılmasına yetki verildiği debelirtilmemiştir.
4-Bütün bu belgesel verilerin dışında, dava dilekçesinin Cumhuriyet SenatosuBaşkam seçiminin Anayasa'ya aykırı olduğu savını kapsadığı bir varsayımla kabuledilse bile, böylesine kesin bir sonuca ulaşmanın hukuk ve yargısal yöndendoğru olacağı sonucuna varılması olanağı yoktur. Çünkü, yukarıda tutanaklardaaçıklandığına göre Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda Başkan seçimi yapılmaktaiken ve daha seçim sonucu belli olmadan ne yolda çıkacağı kesinliklebilinemeyen bir karara karşı Anayasa Mahkemesinde dava açılmasına ve davadilekçesinin grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasına ve dilekçenin de grupBaşkanınca imzalanmasına karar verilmesi olanağı yoktur. Cumhuriyet Senatosununbaşkan seçimi için yaptığı 55. Birleşimin birinci oturumu saat 16.25 dekapanmış, oysa, Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu, Başkanseçimine karşı karar almak üzere bir saat beş dakika önce toplanmıştır.
Bunedenlerle dava dilekçesinin, 16/6/1977 günlü seçiminde iptali isteminiiçerdiği ve Adalet Partisi grup Genel Kurulu kararına uygun olduğu yolundaverilen çoğunluk görüşüne karşıyım.
Üye
Ahmet Erdoğdu
KARŞIOYYAZISI
Mahkememizin1977/120 sayılı kararında. Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoy yazısının 2numaralı bendinde belirtilen görüş ve düşüncelere katılıyorum.
Üye
Ahmet Salih Çebi
İLKİNCELEMEDE KARŞIOY YAZISI
1)Mahkememiz Sayın Çoğunluğunun kabulünün aksine davacı Parti'nin dava dilekçesiile, Cumhuriyet Senatosundaki grubu kararı aralarında tam uygunluk yoktur.
2)Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerine yönelen itiraz SayınÇoğunluğumuzun gösterdiğinden başka gerekçe ile reddedilebilirdi.
İşinilk inceleme evresinde ele alınan iki konudan 1. için karşıoy'um ve 2. içinayrık düşüncem Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun bu karara bağlı karşıoyyazılarında belirttikleri gibidir.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
KARŞIOYYAZISI
I-Dava dilekçesinin "Netice ve talep" kesiminde "Başkan ve divanüyeleri seçiminin netice itibariyle Anayasaya ve içtüzüğe aykırı olmasısebebiyle Cumhuriyet Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptalinisaygılarımızla arz ve rica ederiz" sözleri yer almaktadır.
22/4/1962günlü, 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanunun 26. maddesinin ikinci fıkrasında "Anayasaya aykırılık iddiasiyleiptal davası açan, kanunların veya yasama Meclisi İçtüzüklerinin hangihükümlerinin Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduğunu ve gerekçelerininneden ibaret bulunduğunu açıklamak zorundadır" kuralını koyduktan sonrabunun yaptırımını da 4. ve 5. fıkralarda göstermiştir.
Davadilekçesinde yer alan "buna bağlı işlemler" sözcüğü, metni yukarıyaalınan 26. maddenin ikinci fıkrasındaki kurala açıkça aykırıdır. Çünkü sözüedilen yasa, bunların ne olduğunu açıklamayı davacıya yüklemiş ve AnayasaMahkemesini böyle bir araştırma yükümü altına sokmamıştır. Bu durumda davadilekçesini 26. maddenin ikinci fıkrasındaki buyurucu kural karşısında noksansaymak gerekir. Bu noksanlık aynı maddenin 4. fıkrası uygulanmak suretiyledavacıya gidertilmelidir.
Buusuli işlem yapılmaksızın dilekçeyi eksiksiz sayan Çokluk görüşüne karşıyım.
II-Dava dilekçesinde 14/6/1977 ve 16/6/1977 günlü kararların iptali istenmektedir.Oysa Anayasa Mahkemesinde dava açılmayı öngören grup kararı, 16/6/1977 günündeyapılan seçimin iptali hususunu içermemekte, grup Başkanı veya vekillerine bukonuda dava açma yetkisi vermemektedir.
Davadilekçesine bağlı olarak verilen grup genel kurulu tutanak özetinde"gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık Divanıüyelerinin değişmesi yolunda Cumhuriyet Halk Partisi Grubunca verilen ve GenelKurulca kabul edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesinesüresinden önce son verilmesine ve yerine yeni Başkan ve Divan üyelerininseçimine dair Mevzuun müzakeresine karar verildi" sözleri yer almakta vesaat olarak da 15.30 gösterilmektedir. Gösterilen bu saatte henüz CumhuriyetSenatosu başkanı seçimi yapılmamıştır. Tutanaklara göre Cumhuriyet SenatosuBaşkanlık seçimi 16/6/1977 günü saat 16.25 de tamamlanmış ve oturum bu saattekapanmıştır. Aynı gün saat 16.55 de oturum yeni seçilen Başkan tarafındanaçılmış, Başkanlık Divanı seçimi yapılarak birleşim 17.30 da kapatılmıştır.
GrupGenel Kurulu tutanak özetinde toplantı saati olarak 15.30 gösterildiğine birgündem düzenlenmiş bulunduğuna ve görüşmelerin tanzim edilmiş bulunan bu gündemüzerinde cereyan ettiği açıkça anlaşıldığına göre, Anayasa Mahkemesine iptaldavası açılması hususu da 14/6/1977 günlü karar olmak lâzım gelir. ÇünküAnayasa Mahkemesinde dava açılması kararı alındığında Cumhuriyet SenatosuBaşkanı seçimi tamamlanmamış ve sonuca bağlanmamış bulunmakta idi. Biran içinGrup Genel Kurulu kararı içeriğinde, yapılmamış olan seçime karşı dava açılmasıhususunun da bulunduğu bir varsayım olarak kabul edilse dahi, gerçekleşmemiş vetamamlanmamış bir konu hakkında önceden dava açılmasına karar alınması olanağıda olmadığından böyle bir karar yok sayılmak gerekir,
Budurumda dâva dilekçesinin, grup Genel Kurulu kararına aykırı olarak ve yetkidışında 16/6/1977 günlü seçimin iptalim de içerecek biçimde düzenlendiğitutanaklardan açıkça anlaşıldığından, dilekçenin grup kararına uygun olduğuyolundaki çokluk görüşüne karşıyım.
III-Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanı seçimlerinin iptaline yönelenistemin reddine ise, yukarıda açıklanan gerekçelerle katılıyorum.
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu