ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1977/89
Karar Sayısı:1977/121
Karar Günü:11/10/1977
Resmi Gazete tarih/sayı:21.12.1977/16146
itirazyoluna başvuran: Mersin İş Mahkemesi
İtirazınkonusu: 25/8/1971 günlü, 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesinin (A) bendindeyer alan : "Süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitlerinin feshindenönce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir." yolundaki hükmün"Süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitleri ......." bölümününiptali istenmiştir.
I.OLAY:
Davacı,bir Özel okul ile 3/2/1975 - 3/2/1977 arasındaki süreyi kapsamak üzere ikiyıllık bir sözleşme yapmış ve okulda Öğretmen olarak belli koşullarla dersvermeyi üstlenmiştir. Bu arada 4 aylık kısa dönemli fiili askerlik görevineçağrılan davacının 1/7/1976 gününde görevinden ayrılması üzerine, davalı okulidaresi sözleşmenin bozulduğunu bildirmiştir. Davacı mahkemeye başvurmuş,haksız yere sözleşmenin bozulması nedeniyle davalıdan 5.000,- TL. tazminat,6.750,- TL. kıdem tazminatı, 13.000,- TL. kötüniyet tazminatı ve 5.000,- TL.manevî tazminat olmak üzere toplam 30.050,- TL. nın ödenmesini istemiştir. Davalı,sözleşmenin iki yıllık belirli bir süreyi kapsadığını, İş Kanununun 13. maddesiuyarınca kıdem tazminatı ve kötü niyet tazminatı olarak öne sürülen isteğinyersiz bulunduğunu, özürsüz ve bildirimsiz işyerine gelmeyerek sözleşmeyidavacının bozmuş olduğunu, bu nedenle davanın reddi gerektiğini savunmuştur.Bunun üzerine davalı iş Kanununun S. 13. ve 14. maddelerinin Anayasaya aykırıolduğunu ileri sürmüştür. Ancak davaya bakan mahkeme bu iddianın yalınız 13.maddeye ilişkin bölümü üzerinde durmuş ve bu maddenin (A) işaretli bendindeyazılı "süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitleri......."deyimini içeren hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak, sözü geçenhükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
III.METİNLER:
l-İtiraz konusu yasa kuralı:
25/8/1971günlü 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesi şöyledir. "Madde 13- A) Süresibelirli olmıyan sürekli hizmet akitlerinin feshinden önce durumun diğer tarafabildirilmesi gerekir. Hizmet akdi:
a)İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasındanbaşlıyarak iki hafta sonra,
b)İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğertarafa yapılmasından başlıyarak dört hafta sonra,
c)İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğertarafa yapılmasından başlıyarak altı hafta sonra,
ç)İşi üç yıldan fazla sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafayapılmasından başlıyarak sekiz hafta sonra,
Feshedilmişolur.
B)Öneller asgarî olup sözleşme ile artırılabilir.
C)Bildirme şartına uymıyan taraf yukarda yazılı önellere ilişkin ücret tutarındatazminat ödemek zorundadır.
İşveren,işçinin ihbar önellerine ait ücretini peşin vermek suretiyle hizmet akdinifeshedebilir.
İşçininsendikaya üye olması, şikâyete başvurması gibi sebeplerle işinden çıkartılmasıhallerinde ve genel olarak hizmet akdini fesih hakkının kötüye kullanıldığınıgösteren diğer durumlarda (A) bendinde, yazılı önellere ait ücretlerin üç katıtutarı tazminat olarak ödenir.
Taraflarınayrıca tazminat isteme hakları saklıdır."
Mahkemecemaddenin (A) işaretlli bendinde yer alan "süresi belirli olmayan süreklihizmet akitleri..." sözcüklerini içeren bölümün iptali istenmiştir.
2-Dayanılan Anayasa hükümleri:
Madde10- Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak vehürriyetlere sahiptir.
Devlet,kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukukdevleti ilkeleriyle bağdaşmıyacak surette sınırlayan siyasî, iktisadî ve sosyalbütün engelleri kaldırır; insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi içingerekli şartları hazırlar.
Madde12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde40- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özelteşebbüsler kurmak serbesttir.
Kanun,bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amacıyla sınırlayabilir.
Devlet,özel teşebbüslerin millî iktisadın gereklerine ve sosyal amaçlara uygunyürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirlerialır.
Madde41- İktisadî ve sosyal hayat, adalete, tam çalışma esasına ve herkes içininsanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesi sağlanması amacına göredüzenlenir.
İktisadî,sosyal ve kültürel kalkınmayı demokratik yollarla gerçekleştirmek; bu maksatla,millî tasarrufu artırmak, yatırımları toplum yararının gerektirdiği önceliklereyöneltmek ve kalkınma planlarını yapmak Devletin ödevidir.
Madde42- Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir.
Devlet,çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesiiçin sosyal iktisadî ve malî tedbirlerle çalışanları korur ve çalışmayıdestekler; işsizliği önleyici tedbirler alır.
Angaryayasaktır.
Memleketihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda vatandaşlık ödevi niteliği alan bedenveya fikir çalışmalarının şekil ve şartları, demokratik esaslara uygun olarakkanunla düzenlenir.
IV.İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesinin 11/10/1977 gününde İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilkinceleme toplantısında aşağıdaki konular üzerinde durulmuştur:
Anayasa'nındeğişik 151. maddesinde "Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak birkanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, AnayasaMahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır."denilmekte ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usullleri Hakkında22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinde de aynı kuralyinelenmektedir. Şu halde mahkemenin itiraz yoluna başvurabilmesi için elindebakmakta olduğu bir davanın varolması ve itiraza konu olan kanun hükmünün budavada uygulanma olanağının bulunması gerekmektedir. Eldeki işe bu açıdan bakılıncaaşağıda açıklanan sonuçlar saptanmaktadır:
1-Taraflar arasındaki anlaşmazlık, hizmet sözleşmesinin bozulması üzerineödenmesi istenen tazminata ilişkin bulunmaktadır. Bu anlaşmazlık, çözümebağlanmak üzere, görevli bir mahkeme önüne kanuna uygun biçimde getirilmiş vemahkemece çözülmesi gerekmiş olduğuna göre, işi bir dava olarak nitelemek veböylece mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın varlığını kabul etmekgerekir.
2-Bir davada uygulanacak kanun hükmünün saptanması itiraz yoluna başvurma içinöngörülen koşullardan biridir. Uygulanacak kanun hükmü taraflar arasındakianlaşmazlığı çözmeye ya da davayı sona erdirmeye yarayacak ve mahkeme hükmünündayanağını oluşturacak olan yasa kuralıdır. Olayda mahkemenin iptalini istediğiyasa kuralını bu açıdan incelemek gerekecektir.
Taraflararasındaki sözleşme, 3/2/1975 - 3/2/1977 arasını kapsayan iki yıl süreli birhizmet sözleşmesidir. Mahkemenin iptalini istediği hüküm ise, süresi belirliolmayan sürekli iş sözleşmelerine ilişkindir. Böyle olunca süresiz sözleşmeleriçin geçerli olan bir hükmün, süreli sözleşmeye ilişkin bir anlaşmazlıktaçözümü dayanak tutulması ve dolayısiyle itiraza konu yapılması olanaksızdır.
Kaldıki davacının işden ayrılması, fiili askerlik hizmetine çağrılması nedeninedayanmakta ve bu durumda önceden ihbar müessesesinin isletilmesi olanağıbulunmamaktadır. Öte yandan sözleşmenin, yasanın öteki hükümlerine dayanılarakbozulduğu, davalının cevap lâhiyasındaki açıklamalarından anlaşılmaktadır.
Budurumda 25/8/1971 günlü, 1475 sayılı İş Kanununun, ihbar önellerini ve buönellere uyulmamasının sonuçlarını düzenleyen 13. maddesinin (A) işaretlibendindeki itiraz konusu "süresi belirli olmayan sürekli hizmetakitleri" hükmünün, mahkemenin elindeki davada uygulama yeri yoktur, Buhükme yönelen itirazın, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
V.SONUÇ;
25/8/1971günlü, 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesinin (A) bendinde yer alan itirazkonusu (süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitleri) hükmünün davadauygulanma yeri bulunmadığından, itirazın mahkemenin yetkisizliği nedeniylereddine,
11/10/1977gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Halit Zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu