ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1977/99
Karar Sayısı : 1977/116
Karar Günü : 27/9/1977
Resmi Gazete tarih/sayı : 11.11.1977/16110
İtirazyoluna başvuran : İstanbul ikinci Asliye Ticaret Mahkemesi.
İtirazınkonusu : 25 Ağustos 1971 günlü, 1475 sayılı Yasanın 4 Temmuz 1975 günlü,1927 sayılı Yasa ile değişik 14. maddesinde yer alan :
"Kıdemtazminatından doğan sorumluluğu işveren özel şahıslara veya sigortaşirketlerine sigorta ettiremez." yolundaki hükmün Anayasa'ya aykırılığısavını ciddi bulan mahkeme, bu kuralın iptali için Anayasanın değişik 151.maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
I.OLAY:
Davacıortaklıklar ile davalı sigorta şirketi arasında çeşitli sosyal sigorta grupsözleşmeleri yapılmıştır. Bu sözleşmelerle davalı sigorta şirketi davalıfirmaların işyerlerinde çalışan işçilerin ölümü, kaza sonucu ölümü veya kazasonucu malul olmaları halinde işverene düsen sorumluluk rizikoları ile bunlaraek olarak işçilerin işden ayrılma ve çıkarılma halinde ödenecek kıdem tazminatırizikolarını sigorta etmiştir Sözleşmeler uyarınca uygulama yapılırken davalışirket, davacılara gönderdiği çeşitli yazılarda, bu sözleşmelerindeğiştirilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Gerekçe olarak, 1475 sayılı Yasanın1927 sayılı Yasa ile değişik 14. maddesinde yer alan "kıdem tazminatındandoğan sorumluluğu işveren özel şahıslara ve sigorta şirketlerine sigortaettiremez." yolundaki hükmü göstermiş ve Ticaret Bakanlığının buna ilişkingenelgesinin de bu değişikliği zorunlu kıldığını savunmuştur. Davacılardavalının önerisine yanaşmamışlar ve davalının dayandığı 1927 sayılı. Yasa ilegetirilen kıdem tazminatının sigorta ettirilemeyeceği yolundaki hükmünAnayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüşlerdir.
Anayasa'yaaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme sözü geçen hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
III.METİNLER:
l-İtiraz konusu Yasa kuralı:
25/8/1971günlü, 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesini değiştiren 4/7/1975 günlü, 1927sayılı Yasanın birinci maddesinde yer alan ve iptali istenen hüküm şöyledir :
"Madde14-................................................................................................................................................................
Kıdemtazminatından doğan sorumluluğu işveren özel şahıslara veya sigortaşirketlerine sigorta ettiremez."
2-Dayanılan Anayasa kuralları:
Madde40- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özelteşebbüsler kurmak serbesttir.
Kanun,bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amacıyla sınırlayabilir.
Devlet,özel teşebbüslerin millî iktisadın gereklerine ve sosyal amaçlara uygunyürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirlerialır.
Madde48- Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Bu hakkı sağlamak için sosyalsigortalar ve sosyal yardım teşkilâtı kurmak ve kurdurmak Devletinödevlerindendir.
IV.İLK İNCELEME
AnayasaMahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısındaaşağıdaki konu üzerinde durulmuştur.
Taraflararasındaki sözleşme hükümlerine göre; davacıların işyerlerinde çalışanişçilerin veya hak sahiplerinin işverence ödenmesi gereken kimi alacakları,davalı sigorta ortaklığınca sigorta edilmiştir. Dava dilekçesinde sigortaedilen alacak kalemleri : Ölüm, kaza sonucu ölüm ve kaza sonucu maluliyetdolayısiyle ödenmesi gereken alacaklar ve bunlara ekli olarak işden ayrılma veçıkarılma halinde kıdem tazminatı olarak gösterilmiştir. Davalı sigortaortaklığı; bu konulardaki sözleşmelerin uygulanma olanağını yitirdiğini,sözleşmelerle üstlenilen borcun düştüğünü çünkü sözleşme gününden sonra çıkanA/7/1975 günlü, 1927 sayılı Kanun uyarınca işverenin kıdem tazminatına ilişkinsorumluluğunu sigorta ettiremiyeceğini, bu nedenle sözleşmelerin değiştirilmesigerektiğini bildirmiştir. Davacılar, kıdem tazminatına ilişkin sigortadışındaki sözleşme hükümlerinin işlerliğine sözü geçen kanun hükmünün engelolmadığını savunmuşlar ve davalının "yapmak istediği değişikliklerdendoğan muarazanın men'i ile sözleşmelerin kıdem tazminatı dışındaki hükümlerininaynen uygulanması lüzumunun tespiti" isteğiyle mahkemeye başvurmuşlardır.
Davadilekçesinin incelenmesinden açıkça anlaşıldığına göre; dava, taraflararasındaki sözleşmelerin kıdem tazminatı dışındaki hükümlerine davalınınuymasını sağlamak amaciyle açılmıştır. Hernekadar davalı, sözleşmelerin birbütün olduğunu, sigorta ettirilen ölüm, kaza sonucu Ölüm, kaza sonucu maluliyethallerinde de kıdem tazminatının söz konusu olduğunu, bu nedenle sigorta ettirilenrisklerin tümünün kıdem tazminatından soyutlanması olanağının bulunmadığınıileri sürmekte ise de, bu sav tutarlı değildir. Çünkü gerek kıdem tazminatının,gerek öteki risklere ilişkin tazminat kalemlerinin, İş Kanunu ve Borçlar Kanunuhükümlerine göre ayrı ayrı hesaplanması ve dökümlerinin gösterilmesi mümkündür.
Öteyandan kıdem tazminatı riskinin sigorta edilip edilmeyeceği konusu, taraflararasında herhangi bir uyuşmazlık oluşturmadığına göre, 4/7/1975 günlü, 1927sayılı Kanunla öngörülen "Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu, işverenözel şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez." yolundakihükmün de davada uygulanma yeri bulunmadığı açıkça ortaya çıkmaktadır. Davadauygulanma yeri bulunmayan bir kanun hükmünün iptali için mahkemece, AnayasaMahkemesine başvurulmasına Anayasa'nın 151. maddesinin birinci fıkrasınınöngördüğü kural elvermez, itiraz, mahkemenin yetkisizliği nedeniylereddedilmelidir.
V.SONUÇ
25Ağustos 1971 günlü, 1475 sayılı Yasanın 4 Temmuz 1975 günlü, 1927 sayılı Yasaile değişik 14. maddesinin onyedinci fıkrasında yer alan : "Kıdemtazminatından doğan sorumluluğu işveren özel şahıslara veya sigortaşirketlerine sigorta ettiremez." hükmünün Mahkemenin elindeki davadauygulama yeri olmadığından itirazın Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine;
27/9/1977gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu