ANAYASA MAHKEMESİKARARI
Esas Sayısı : 1978/10
Karar Sayısı : 1978/10
Karar Tarihi:2/2/1978
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Viranşehir TapulamaMahkemesi.
(Dosya Esas No:1977/22)
İTİRAZIN KONUSU : 25.6.1973 günlü, 1757 sayılıToprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin üçüncü fıkrasına yer alan“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformubölgesi ilan edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerinigeçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğuileri sürülerek iptali istenmiştir.
I- OLAY :
Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısıyletaşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerinkamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırmagünündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkınödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım ReformuKanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine, mahkeme36. maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasa’nın 11.,12.,36. ve 2.maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesinebaşvurmuştur.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ :
Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncüfıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırmaiçin aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.maddesinin üçüncü fıkrası hükmü anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Buhüküm mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlâk beyannamesi verenlerlevermeyenler arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasa’nın 11.,12.36. ve2. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilmelidir.
III.METİNLER :
1-25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir:
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak vetarım reformu bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisideğerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerdenyüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.”
2-Dayanılan Anayasa kuralları:
Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçtabelirtilen temel ilkelere dayanan, milli, demokratik, lâik ve sosyal bir hukukdevletidir.
Madde 11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiylebütünlüğünün, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasa’nın diğermaddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasa’nın sözüne ve ruhuna uygun olarak,ancak kanunla sınırlanabilir.
Kanun, temel hak ve hürriyetlerinin özüne dokunmaz.
Bu Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hakve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmezbütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak, nitelikleriAnayasa’da belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz.
Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanundagösterilir.
Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefiinanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde 36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlandırılabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilkinceleme toplantısında aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur :
1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunudaha önce başka bir dava dolayısıyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve19.10.1976 günlü, E.1973/42,K.1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçimyönünden iptaline karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptaliniistediği hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Buduruma göre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıpincelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur.
2- İşin yukarıda açıklanan niteliği karşısında, dosyada bulunanbelgelerin onansız olması nedeniyle 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.maddesi uyarınca işlem yapılmasına gerek görülmemiştir.
3- Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesikoşullarının olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılmasıkonusu üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu işde böyle bir incelemeye olanakyoktur. Gerçi,1757 sayılı Yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar gereğince,iptal hükmü, yayımlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girecektir.Yani, bu süre içinde, 1757 sayılı Yasa, yürürlükte olan bir Kanunun hukuksaletki ve sonuçlarını taşımaktadır. Öteyandan Anayasa’nın 152. maddesinin sonfıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri,yürütme ve yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır.Böyle olunca sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olayiçin bile olsa, öngören süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren birincelemeye girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasa’nın 152.maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişliolmadığı sonucuna varılmıştır.
Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
V-SONUÇ :
Anayasa Mahkemesi’nin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar :1976/48 sayılı kararı ile 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümübiçim yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı Resmi Gazete’deyayınlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında yeniden karar verilmesineyer olmadığına ve bu nedenle dosyadaki eksiklikler sorunu üzerinde durulmasınagerek bulunmadığına, Ahmet H.Boyacıoğlu’nun (dosyadaki eksiklikler giderilmedenve olayla sınırlı olarak işi ele alma konusu incelenmeksizin karara yerolmadığıbiçiminde bir karar verilmesine olanak bulunmadığı) yolundaki karşıoyuyla veoyçokluğuyla,
2.2.1978 gününde karar verildi.
Başkan
Kâni VRANA
Başkanvekili
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Fahrettin ULUÇ
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Ahmet ERDOĞDU
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
Karşı oy eklidir.
Üye
Necdet DARICIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
22.4.1962günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinde öngörülen eksiklikler giderilmeden veResmi Gazete’de de yayımlanan çeşitli Anayasa Mahkemesi kararlariyle ilgilikarşıoy yazılarımda açıkladığım nedenlerle Anayasa Mahkemesince, olayla sınırlıolarak işi ele alma konusu üzerinde bir inceleme yapılmaksızın işin karara yerolmadığı biçiminde sonuçlandırılmasına katılmıyorum.
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU