ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1978/23
Karar Sayısı:1978/23
Karar günü:21/3/1978
Resmi Gazete tarih/sayı:11.4.1978/16256
İtirazYoluna Başvuran : Viranşehir Tapulama Mahkemesi
(DosyaEsas No : 1976/229)
İtirazınKonusu : 25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan, "Kamulaştırma karşılığı, taşınmazmalın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu bölgesi ilân edilmesinden öncesahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerini geçemez. Karşılık TakdirKomisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise, kamulaştırma karşılığıbu değere indirilir." kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülerekiptali istenmiştir.
I.OLAY :
BölgedeToprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısiyle taşınmazlarıkamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin kamulaştırmabedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini oysa kamulaştırma günündeki gerçekdeğerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın ödenmesini davaetmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36.maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine, Mahkeme 36.maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasa'nın 11., 12., 36. ve 2.maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesinebaşvurmuştur.
III.METİNLER :
1-25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesininitiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir :
"Kamulaştırmakarşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu bölgesi ilânedilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisi değerini geçemez. KarşılıkTakdir Komisyonunca saplanan karşılık bu değerden yüksek ise kamulaştırmakarşılığı bu değere indirilir."
2-Dayanılan Anayasa kuralları :
Madde2- Türkiye Cumhuriyet, insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.
Madde11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün,Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlâkınve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasa'nın diğer maddelerindegösterilen özel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancakkanunla sınırlanabilir.
Kanun,temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz.
BuAnayasa'da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak ve hürriyetleriniveya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk,sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak, nitelikleri Anayasa'da belirtilenCumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz.
Buhükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda gösterilir.
Madde12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararıamacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplumyararına aykırı olamaz.
IV.İLK İNCELEME :
AnayasaMahkemesinin, içtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısındaaşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur.
1-25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu daha önce başka birdava dolayısiyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve 19/10/1976 günlü, E.1973/42, K. 1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim yönünden iptalinekarar verilmiştir. Bu karar 10/5/1977 günlü, 15933 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediği hüküm, bukanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu duruma göre, aynıkanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp incelenmesine ve birkarar verilmesine yer yoktur.
2-İşin yukarıda açıklanan niteliği karşısında; dosyada bulunan kimi belgelerinonansız olması nedeniyle 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesiuyarınca işlem yapılmasına gerek görülmemiştir.
3-Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesi koşullarınınolayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılması konusuüzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu işde böyle bir incelemeye olanak yoktur.Gerçi, 1757 sayılı Yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar gereğince, iptalhükmü, yayınlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girecektir. Yani,bu süre içinde, 1757 sayılı Yasa, yürürlükte olan bir Kanunun hukuksal etki vesonuçlarını taşımaktadır. Öte yandan Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrasıuyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri, yürütme veyargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır. Böyle oluncasözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olay için bileolsa, öngörülen süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren bir incelemeyegirişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncüfıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişli olmadığı sonucunavarılmıştır.
AhmetH. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
V.SONUÇ :
AnayasaMahkemesinin 19/10/1976 günlü, Esas : 1973/42, Karar: 1976/48 sayılı kararıyle25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümü biçimyönünden iptal edilmiş ve bu karar 10/5/1977 günlü, 15933 sayılı ResmîGazete'de yayımlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında yeniden kararverilmesine yerolmadığına ve bu nedenle dosyadaki eksiklikler sorunu üzerindedurulmasına gerek bulunmadığına, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun (Dosyadaki eksikliklergiderilmeden ve olayla sınırlı olarak işi ele alma konusu incelenmeksizinkarara yer olmadığı biçiminde bir karar verilmesine olanak bulunmadığı)yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,
21/3/1978gününde karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu
KARŞIOYYAZISI
22/4/1962günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinde öngörülen eksiklikler giderilmeden veResmî Gazete'de yayımlanan çeşitli Anayasa Mahkemesi kararlariyle ilgilikarşıoy yazılarımda açıkladığım nedenlerle Anayasa Mahkemesince, olayla sınırlıolarak işi ele almak konusu üzerinde bir inceleme yapılmaksızın işin karara yerolmadığı biçiminde sonuçlandırılmasına katılmıyorum.
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu