Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1978/3, K.1978/3 Sayılı Karar - 26/01/1978

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1978/3

Karar Sayısı:1978/3

Karar günü:26/1/1978

Resmi Gazete tarih/sayı:2.2.1978/16188

İtirazyoluna başvuran mahkeme : İstanbul 12. Asliye Hukuk Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 17.2.1976 günlü, 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı BütçeKanununun 11. maddesi'nin Anayasaya aykırı olduğu öne sürülerek iptaliistenmiştir.

I.OLAY :

Davacı5.6.1935 günlü 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi uyarınca VakıflarGenel Müdürlüğüne ödemesi gereken taviz bedelinden daha fazlasını ödeme zorundabırakıldığını ileri sürmüş, fazla ödenen paranın geri alınmasına kararverilmesini mahkemeden istemiştir. Davalı idare taviz bedelinin, 27.2.1976günlü 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü Bütçe Yasasının 11. maddesi uyarıncahesaplandığından söz ederek davanın reddini istemiştir. Davacı 11. maddeninAnayasaya aykırı olduğunu savunmuş, bu iddiayı ciddi bulan mahkeme, sözü geçenmadde hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

III.METİNLER :

1-İptali istenen 27.2.1976 günlü 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılıBütçe Kanununun 11. maddesi şöyledir:

Madde11- 2762 sayılı Kanunda öngörülen taviz bedelleri, 1319 sayılı Kanun gereğinceverilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanır.

2-İlgili Yasa Hükümleri :

5.6.1935günlü 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27- maddesi şeyledir :

Hadde27- Mevcut mukataalı toprakların veya icareteynli gayrimenkullerinmülkiyetleri, icare veya mukataaların yirmi misli bir taviz karşılığındamutasarrıfına geçirilir. Taviz ister toptan, İster taksit ile ödensin, ilködeme yılı için tahakkuk ettirilen icare veya mukataa üzerinden hesap olunur.

(20.6.1952ve 5982 No.K. ile 27 nci maddeye eklenen fıkra) Özel ve tüzel kişiler uhdesindebulunan vakıf mahallerin icare ve mukataaları vergi kıymetlerine nisbetle bindeiki buçuktan noksan ise o miktara çıkarılır.

3-Dayanılan Anayasa Kuralları :

Madde64- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin Bütçe ve kesinhesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel ve özel afilanına, mahkemelerce, kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine kararvermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi kanunla, belli konularda, Bakanlar Kuruluna kanun hükmündekararnameler çıkarmak yetkisi verebilir. Yetki veren kanunda, çıkarılacakkararnamelerin amacı, kapsamı ve ilkeleriyle bu yetkiyi kullanma süresinin veyürürlükten kaldırılacak kanun hükümlerinin açıkça gösterilmesi ve kanunhükmünde kararnamede de yetkinin hangi kanunla verilmiş olduğunun belirtilmesilâzımdır.

Bukararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisinesunulur.

Yetkikanunları ve Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kararnameler, Anayasa'nınve yasama meclisleri içtüzüklerinin kanunların görüşülmesi için koyduğukurallara göre, ancak, komisyonlarda ve genel kurullarda diğer kanun tasarı vetekliflerinden önce ve ivedilikle görüşülüp karara bağlanır.

Yayımlandıklarıgün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler, bu tarihte, TürkiyeBüyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler bu kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Değiştirilerek kabul edilenkararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu değişikliklerin Resmî Gazetedeyayımlandığı gün yürürlüğe girer.

Anayasa'nınikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel hak vehürriyetler ile dördüncü bölümünde yeralan siyasî haklar ve ödevler kanunhükmünde kararnamelerle düzenlenemez. Anayasa Mahkemesi, bu kararnamelerinAnayasaya uygunluğunu da denetler.

Madde92- Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.

MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.

MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.

MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğugibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisinde değiştirilerek kabuledilirse, beşinci fıkra hükümleri uygulanır.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulazımdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında veGenel Kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeşgünden, ivedi olmıyanhallerde bir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,Cumhuriyet Senatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmişsayılır. Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.

YasamaMeclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasî partilerle ilgilertasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukardaki fıkralar hükümleriuygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısında görüşülürve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındaMillet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının salt çoğunluğununoyu lazımdır. 8 nci ve 9 ncu fıkralar hükümleri saklıdır.

Madde93- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte, aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe Kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır.

Madde94- Genel ve Katma bütçe tasarıları ile milli bütçe tahminlerini gösterenrapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.

Butasarılar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grupunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasi parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.

Karmakomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve mali yılbaşına kadar karara bağlanır.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.

Madde126- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamalarıyıllık bütçelerle yapılır.

Kanun,kalkınma plânları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.

IV.İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında,aşağıda açıklanan konu üzerinde durmuştur:.

27.2.1976günlü, 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe Kanununun itirazkonusu 11. maddesi hükmü, başka bir dava dolayısıyle Anayasaya uygunlukdenetiminden geçirilerek Anayasanın 64.,92.,93.,94. ve 126. maddelerindeyeralan ilkelere aykırı olduğu saptanmış ve 22.12.1977 günlü, Esas: 1977/119,Karar: 1977/146 sayılı Anayasa Mahkemesi kararıyle iptaline karar verilmiştir.

Budurumda aynı konu hakkında yeniden inceleme yapılarak bir karar verilmesine yerkalmamıştır.

V.SONUÇ:

27.2.1976günlü, 1940 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe Kanununun 11.maddesi hükmünün, Anayasa Mahkemesi'nin 22.12.1977 günlü, Esas: 1977/119,Karar: 1977/146 sayılı kararıyle iptaline karar verilmiş olduğundan, bu konudayeniden karar verilmesine yer olmadığına,

26.1.1978gününde oybirliğiyle karar verildi.