ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1978/38
Karar Sayısı:1978/49
Karar Günü:2/11/1978
Resmi Gazete tarih/sayı:12.2.1979/16548
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu.
İTİRAZINKONUSU: 30/5/1974 günlü, 1805 sayılı 1974 Yılı Vakıflar Genel Müdürlüğü BütçeKanununun 8. maddesinin, Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.
I.OLAY :
EdremitGüre Köyü tüzelkişiliği, Hacı Süleyman Ağa vakfına ait zeytinliklerin gallefazlasının köye ait olduğu iddiasiyle ödenmesinin sağlanması istemindebulunmuştur. Davalıca, 2762 sayılı Vakıflar Kanunu hükümlerine göre hazırlananVakıflar Tüzüğüne ek 23/12/1937 ve 13/10/1939 tarihli tüzükler dışında birödeme yapılamayacağı savunulmuştur. Yerel mahkemece 27/2/1975 günlü kararlaistem yerinde görülerek satış bedelinden davalıca yapılan giderlerindüşülmesinden sonra kalanın ödenmesine karar verilmiştir. Temyiz yolunabaşvurulması üzerine Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 7/5/1975 günlü kararıyle, olayda1974 yılı Bütçe Kanununun 8. maddesinde belirtildiği üzere mazbut Vakıflardailgililerin intifa haklarının Vakıflar Nizamnamesine ek 23/12/1937 ve13/10/1939 günlü tüzüklere göre ödeneceğine ilişkin hükümlerinin gözönündebulundurulması gerekeceği nedeniyle kararı bozmuştur. Yerel Mahkemece dahaönceki yıllarda, aynı konuda açılmış olan davaların Yargıtayca onandığı,kazanılmış bir hak bulunduğu, bütçe yasasının bu hakkı ortadan kaldıramıyacağıgerekçesiyle direnme kararı verilmiştir. Direnme kararının davalıca temyiziüzerine, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sözü edilen 8. madde hükmünükendiliğinden Anayasa'ya aykırı bulmuş ve iptali için Anayasa'nın değişik 151.ve 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
III.YASA METİNLERİ :
1)İPTALİ İSTENEN YASA MADDESİ :
30/5/1974gün, 1805 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1974 yılı Bütçe Kanununun 8. maddesi9/6/1974 günlü, 14910 sayılı Resmî Gazetedeki metne göre şöyledir :
"Madde8- Mazbut vakıflarda alâkalıların intifa hakları, Vakıflar Nizamnamesine ek23/12/1937 ve 13/10/1939 tarihli nizamnamelere göre ödenir."
2)İTİRAZA DAYANAK YAPILAN ANAYASA MADDELERİ .
Madde(Değişik) 64/1.- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin bütçe vekesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek para basılmasına, genelve özel af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yetkilerindendir.
Madde92.- Kanun tasan ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.
MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.
MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.
CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.
MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur.
MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.
MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğugibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabuledilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.
CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur.
CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.
CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında vegenel kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmıyan hallerdebir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,Cumhuriyet Senatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmişsayılır. Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.
YasamaMeclislerinin ve mahallî idarelerin seçimleri ve siyasî partilerle ilgilitasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukarıdaki fıkralar hükümleriuygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşiktoplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının saltçoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır.
Madde93.- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte, aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır.
Madde94.- Genel ve katma bütçe tasarıları ile millî bütçe tahminlerini gösterenrapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.
Butasarılar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasî parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.
KarmaKomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.
CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.
Madde126.- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.
Kanun,kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.
Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.
IV.İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 25/5/1978 gününde Kani Vrana, ŞevketMüftügil, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, MuhittinGürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Osman Tokcan, Ahmet SalihÇebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu ve Necdet Darıcıoğlu'nunkatılmalarıyle yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyanın eksiğibulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V.ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazınesasına ilişkin rapor, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun gerekçeli kararı veekleri, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa hükümleri, bunlara ilişkingerekçeler ve konu ile ilgili öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Görüşmelerinbaşında Muammer Yazar itiraz yoluna başvuran Yargıtay Hukuk Genel Kurulukararına katıldığını ve çekinme isteğini açıklamıştır. Ancak, Yargıtay HukukGenel Kurulunun Anayasa Mahkemesine başvurma kararına katılmış bulunan MuammerYazar'ın toplantıda bulunmaması halinde yerine çağrılması gereken HüseyinKaramüstantikoğlu'nun da Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna katıldığı anlaşılmıştır.Bu durumda, Muammer Yazar'ın görüşmelere katılmaktan çekinmesi, YasamaMeclislerince seçimi henüz yapılmayan dört üyeliğin de boş bulunması nedeniyle,Anayasa Mahkemesinin toplanamaması sonucunu doğuracağından, 22/4/1962 günlü, 44sayılı Yasanın 46. maddenin son fıkrası hükmü uyarınca görüşmenin MuammerYazar'ın da toplantıya katılması ile sürdürülmesi gerekmiştir.
Anayasayaaykırılık sorununun çözümü için önce iptali istenen kuralın niteliğinin vehangi amaçla adı geçen Bütçe Kanununa alındığının saptanması ve varılansonuçlara göre Anayasa'ya aykırı olup olmadığının araştırılması gerekmektedir.
A.İptali istenen kuralın niteliği:
l-30/5/1974 günlü, 1805 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1974 Yılı BütçeKanunu" nun iptali istenen 8. maddesi, mazbut vakıflarda ilgililerinintifa haklarının Vakıflar Nizamnamesine ek 23/12/1937 ve 13/10/1939 tarihlinizamnamelere göre ödeneceğini açıklamaktadır. Bu maddede adı geçen tüzüklerdenilki "Vakıflarda intifa haklarının ne suretle tespit ve ita edileceğihakkında, 17/7/1936 tarihli Vakıflar Nizamnamesine Ek Nizamname" adınıtaşımakta ve mazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklarının esaslarını veödeme şeklini belirtmektedir. İkinci tüzük ise, yine intifa hakları ile ilgiliolmak üzere, birinci tüzüğe kimi maddeler eklenmiştir.
2762sayılı "Vakıflar Kanunu" nun 39. maddesi de aynı konuyu düzenlemiştir.Bu maddenin ikinci fıkrası "...alâkalıların vakfiyeye göre intifa haklarımahfuzdur." kuralı ile, mazbut vakıflarda ilgililerin vakfiyede belirtilenintifa haklarını saklı tutmuştur. Bu kurala göre, ilgililerin intifa haklarınınvakfiyede saptanmış olan koşullar uyarınca ödenmesi gerekir.
Böylecemazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklarının ödenmesi konusu hem yasa ilehem de bu yasaya dayanan tüzüklerle; düzenlenmiş bulunmaktadır. Hal böyle iken,"Vakıflar Genel Müdürlüğü 1974 Yılı Bütçe Kanunu"nun iptali istenen8. maddesi ile intifa haklarının ödenmesinde, Yasa kuralının bir yanabırakılarak, sadece tüzük kurallarının uygulanması sağlanmak istenmiştir.
Budurum sözü geçen, Bütçe Kanunu yolu ile 2762 sayılı "VakıflarKanunu"nda değişiklik yapmakta olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Herne kadar, 2762 sayılı Yasanın 39. maddesinin yürürlükten kaldırılmamış olmasınave sözü geçen değişikliğin bir malî yıl için geçerli olup yılın bitmesiyle yasakuralının kendiliğinden yürürlüğünü sürdürmeye başlayacağına bakılarak bütçekanunu kuralının 2762 sayılı Yasada değişiklik meydana getirmediğidüşünülebilirse de, bir malî yıl içinde yasanın asıl kuralının uygulanmasınındurduğu ve adı geçen tüzük kuralları doğrultusunda uygulamayı zorunlu kıldığıda bir gerçektir. Kaldı ki bu kural Vakıflar Genel Müdürlüğü bütçe yasalarındadaha sonraki yıllarda da yinelenmekle süreklilik kazanmış bulunmaktadır.
Şuhalde bütçe kanunu'nun, asıl kanunu belli bir süre için değiştirmiş olduğukuşkusuzdur.
2-2762 sayılı "Vakıflar Kanunu" hükümlerine göre, mazbut vakıflar, ayrıayrı tüzel kişiliklerini kaybetmiş ve tamamı malî yönden birleşmişolduklarından bunların gelirleri ve giderleri, kendilerini yönetmekle görevlikılınan Vakıflar Genel Müdürlüğü bütçesinde yer alır. Öte yandan dava konusumadde, mazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklarının ödeme biçiminidüzenlediğine göre, malî bir nitelik de taşımaktadır. Ancak gerek maddenin buniteliği, gerekse mazbut vakıfların gelir ve giderlerinin Vakıflar GenelMüdürlüğü Bütçesi içinde gösterilmesi, aşağıda ayrıntılı olarak açıklanacağıüzere söz konusu kuralın "bütçe ile ilgili kural" deyiminin kapsamıiçinde sayılması için yeterli değildir.
B.İptali istenen maddenin Anayasaya aykırılığı sorunu:
"VakıflarGenel Müdürlüğü 1974 Yılı Bütçe Kanunu'nun 8. maddesi kuralının Anayasa'nın64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerindeki kurallar açısından incelenmesi,aşağıda açıklanan sonuçları vermektedir.
l-Anayasa'nın değişik 64. maddesi açısından inceleme :
Anayasa'nındeğişik 64. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkilerinigöstermektedir. Maddenin ilk fıkrasında (Kanun koymak, değiştirmek vekaldırmak) ve ondan sonra da (Devletin bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarınıgörmek ve kabul etmek) işleri bu yetkiler arasında sayılmaktadır.
Görüldüğügibi Anayasa, (Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak) işi ile (bütçe kanuntasarılarını görüşüp kabul etmek) işini ayrı nitelikte yetki alanlarısaydığından değişik biçimde belirlemek yolunu seçmiştir.
Böylecebütçe kanunlarını öteki yasalardan ayrı tutan Anayasa ilkesi karşısında; biryasa hükmünün ancak aynı nitelikte olarak hazırlanıp kabul edilen bir başkayasa hükmü ile değiştirilebilmesinin veya kaldırılabilmesinin mümkünolabileceğini, bunun gibi bütçe kanunları hükümlerinin de aynı niteliktehazırlanmış ve kabul edilmiş bulunan bütçe kanunu ekleriyledeğiştirilebileceğini kabul etmenin zorunlu olduğu, doğal olarak ortayaçıkmaktadır.
Buaçıklamadan, bir yasa hükmünün bütçe kanunu ile veya bir bütçe kanunu hükmününgenel anlamdaki bir yasa hükmü ile değiştirilmesine veya kaldırılmasına Anayasailkelerinin olanak tanımadığı kolayca anlaşılmaktadır.
Halböyle iken, "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1974 Yılı Bütçe Kanunu"nun 8.maddesi yukarıda açıklanmış olduğu gibi, 2762 sayılı Yasanın 39. maddesininuygulanmasını 1974 malî yılı içinde geçerli olmak üzere ertelenmiş ve sonuçolarak onu değiştirmiş olduğundan Anayasa'nın 64. maddesine aykırıbulunmaktadır.
2-Anayasa'nın 92., 93., ve 94. maddeleri açısından inceleme :
Anayasa,sözü geçen maddelerinde, kanun tasarı ve teklifleri ile bütçe kanunutasarılarının Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülüp kabul edilmelerini veCumhurbaşkanınca yayınlanmak suretiyle yürürlüğe konulmalarını ayrı yöntem vekurallara bağlamıştır.
Anayasa'nın92. maddesine göre kanun tasarı ve tekliflerinin önce Millet Meclisinde; sonrada Cumhuriyet Senatosunda görüşülüp kabul edilmesi; Meclislerde değişiksonuçlara varılmışsa her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşitsayıdaki üyelerden kurulu karma komisyonda görüşüldükten sonra işin MilletMeclisinde kesin sonuca bağlanması gerekmektedir. Millet Meclisinde ve C.Senatosundaki oylamalarda aranacak yeter sayılar, çeşitli olasılıklar gözönündebulundurularak maddede belirlenmektedir. Bu kurallara uygun olarak kanunlaşanve yayınlanmak üzere kendisine gönderilen metinleri Cumhurbaşkanının on güniçinde yayınlaması da 93. maddenin gereği bulunmaktadır. Yine aynı madde,Cumhurbaşkanına, uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmek üzeregerekçesini göstermek kaydiyle, on gün içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinegeri gönderme yetkisi vermekte, T.B.M. Meclisinin yine kabulü halindeyayınlanma zorunluğunu koymaktadır.
Bunakarşılık Bütçe Kanunu tasarıları için Anayasa'da değişik bir yöntemin kabuledildiği görülmektedir.
Gerçekten,Anayasa'nın 94. maddesine göre Bütçe Kanunu tasarısı önce otuzbeşmilletvekilinden ve onbeş C. Senatosu üyesinden kurulu elli kişilik bir karmakomisyona verilir. Karma Komisyonun kuruluşunda iktidar grubuna ve gruplarınaen az otuz üyelik verilmek şartile siyasî parti gruplarının ve bağımsızlarınoranlarına göre temsilinin gözönünde tutulması gerekir. Karma Komisyonca kabuledilen metin önce C. Senatosunda, sonra tekrar Karma Komisyonda, sonra da MilletMeclisinde görüşülerek karara bağlanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri,meclislerin genel kurullarında, bakanlık ve daire bütçeleriyle katma bütçelerüzerindeki düşüncelerini ancak her bütçenin tümü üzerindeki görüşmelersırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri üzerlerinde ayrıcagörüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullarda görüşülmesi sırasındagider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifler yapamazlar.
Görüldüğügibi Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri ve dolayısıyla meclisler, bütçe kanuntasarılarının görüşülmesinde ve kabulünde öteki kanun tasarı ve tekliflerindeolduğu gibi tam bir serbestlik içinde değildirler. Bir takım sınırlamalarlabağlıdırlar.
Öteyandan, Anayasa'nın 93. maddesi, yayınlanmak üzere, kendisine gelen bütçekanunlarını bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine gerigönderebilme yetkisini Cumhurbaşkanına vermemiş, açık bir hükümle bunu yetkidışı bırakmıştır.
Burayakadar yapılan açıklamalardan doğal olarak çıkarılacak sonuç, Anayasa'nınbirbirinden tümüyle ayrı olarak düzenlediği bu değişik yasama yöntem vebiçimlerinden belli birisine göre oluşturulmuş bir yasama belgesinindeğiştirilmesinin veya kaldırılmasının da ancak aynı yöntem ve yollardangeçilerek sağlanabileceğidir. Esasen hukukun genel kuralları da hukuk alanındageçerli olan herhangi bir belgenin değiştirilmesinin veya kaldırılmasının,tersine bir hüküm olmadıkça veya yetkili bir mahkeme kararı bulunmadıkça obelgenin hazırlanmasında ve geçerli hale gelmesinde uygulanmış bulunan yol veyöntemlerden geçirilmek yoluyla mümkün olabileceği doğrultusundadır.
Buduruma göre bir kanun hükmünün malî yıl gibi geçici bir süre için bile olsa,bütçe kanunu ile değiştirilmesine veya kaldırılmasına olanak bulunmadığı gibiöteki kanunlarda da bütçe kanunu ile ilgili ödenek hükümlerinin yer alması aynınedenlerden ötürü olanaksız olduğundan her iki hale de uymayan bir hüküm,Anayasa'nın 92., 93. ve 94. maddelerine aykırı düşer.
İptaliistenen madde, yukarıda açıklanmış bulunan niteliklerinden anlaşılacağı üzere,2762 sayılı "Vakıflar Kanunu" nun Anayasa'nın 92. ve 93. maddelerinegöre değiştirilmesi veya kaldırılması mümkün olan 39. maddesi kuralıAnayasa'nın 94. maddesindeki yol ve yöntemleri uygulamak yoluyla değiştirmişbulunduğundan, Anayasa'nın sözü geçen maddelerine aykırı duruma düşmüştür.
3-Anayasa'nın 126. maddesi açısından inceleme :
Anayasa'nınbütçeye ilişkin 126. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesinde "BütçeKanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm konulamaz" kuralıyer almıştır.
Burada"bütçe ile ilgili hüküm" deyimi üzerinde kısaca durmak yerindeolacaktır.
Anayasatasarısının Temsilciler Meclisindeki görüşülmesi sırasında kural üzerindeyapılan değişiklik, konuyu gereği gibi aydınlatacak niteliktedir.
Anayasatasarısında bu kural, "Bütçe Kanununa malî hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz" biçiminde iken Temsilciler Meclisindeki birinci görüşmesırasında bir üye "malî hükümler" deyimi üzerinde durarak, erek,bütçe uygulamasıyle ilgili olmayan konuların Bütçe Kanununda yer almamasıolduğuna göre, deyimin, ereği karşılamadığım ileri sürmüş ve komisyonda açıklamaistemiştir. Komisyon bu konuda bir açıklama yapmadan öteki görüşmeleri degözönünde bulundurmak üzere maddeyi geri almış ve yeniden düzenlerken"malî hükümler" deyimini "bütçe ile ilgili hükümler" olarakdüzeltmiş ve madde böylece Temsilciler Meclisinde kabul edilmiştir.
Şuduruma göre Anayasa'nın 126. maddesinin son fıkrasında yer alan "Bütçe ileilgili hükümler" deyimini, malî nitelikte hüküm anlamına değil, bütçeninuygulanmasıyle ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı veya kanun konusu olabilecekyeni bir kuralı kapsamamak koşulu altında, açıklayıcı nitelikte hükümler olarakdüşünmek zorunluğu vardır.
Şurasınında gözönünde bulundurulması yerinde olur :
Birkanun kuralının bütçeden harcamayı gerektirir veya bütçeye gelir getirirnitelikte bulunması, onun 126. maddede öngörüldüğü gibi "Bütçe ile ilgilihükümler" den sayılmasına neden olamaz. Çünkü hemen her Yasada harcamalarayol açabilecek bir veya bir çok hükümler bulunabilir. Keza her vergi kanunubütçeye belli bir kaynaktan gelir sağlar. Bütçe kanunlariyle öteki kanunlararasında mevcut olan bu (Gelir Gider) ilişkisinin, söz konusu kanunların, 126.maddede yer alan "Bütçe ile ilgili hüküm" deyiminin kapsamı içindesayılmasına olanak verdiği kabul edilecek olursa bütün bu kanunların, sözgelimi tarım, orman, eğitim, savunma, sağlık ve benzeri kamu hizmetlerinidüzenliyen pek çok kanunun ve tüm vergi kanunlarının "Bütçe ileilgili" sayılarak değiştirilmeleri veya kaldırılmaları için bütçekanunlarına birer madde konulmasına gidilebilir.
Oysabu kanunlar, Bütçenin yapısı ile, onun uygulanması yöntemleriyle ve bütçenin,Anayasanın 126. maddesinde belirtildiği gibi yıllık harcamaların saptanmasındanibaret olan temel ereği ile ilişkisi bulunmıyan, yasa koyucunun, herhangi biralanda belli bir erek doğrultusunda ve bütçelerden tüm değişik yöntemlerleoluşturduğu düzenlemelere ilişkin yasama belgeleridir.
"Bütçeile ilgili hüküm" deyimine dayanarak, bir kanunun gider veya gelirleilgili kurallarının bütçe kanunlarıyle değiştirilebileceği yolunda bir görüş veuygulama, Anayasanın yukarıda (V. Esasın incelenmesi bölümünün (B -2) sayılıbendinde) açıklanan, 92. ve 93. maddelerini gelirle ilgili veya gidere yolaçabilecek kanunlar bakımından işlemez duruma sokar ve 94. maddede yalnız bütçedüzenlemelerinin özellikleri dolayısıyla ayrıcalıklı olarak öngörülen, peksınırlı nitelikteki yola, Anayasa Koyucunun ereğine aykırı olarak genişlik vegenellik kazandırır. Oysa 126. maddedeki sözü geçen kuralın tek ereğinin, bütçekanunlarını bünyeyi yabancı hükümlerden ayıklamak ve derli toplu düzenleme ilebu kanunlarda gerçek anlamda bütçe kavramı dışında kalan konulara asla yervermemek olduğunda kuşku yoktur.
1805sayılı Yasanın iptali istenen maddesindeki kural, yukarıda açıklanmış olduğugibi, "Bütçe ile ilgili" olmadığı halde bütçe kanununda yer almışbulunması nedeniyle Anayasanın 126. maddesine açıkça aykırıdır.
Bunedenlerle dava konusu kuralın iptaline karar verilmelidir.
VI.SONUÇ :
1-Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Anayasa Mahkemesi'ne başvurma kararına katılmışbulunan Muammer Yazar'ın toplantıda bulunmaması halinde yerine çağrılmasıgereken Hüseyin Karamüstantikoğlu'nun da Yargıtay Hukuk Genel Kurulunakatıldığı anlaşılmaktadır. Muammer Yazar'ın görüşmelere katılmaktan çekilmesi,Yasama Meclislerince seçimi henüz yapılmayan dört üyeliğin de boş bulunmasınedeniyle, Anayasa Mahkemesi'nin toplanamaması sonucunu doğuracağından,,22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Yasanın 46/son maddesi uyarınca görüşmenin MuammerYazar'm da toplantıya katılması ile sürdürülmesine (Muammer Yazar bu oylamayakatılmamıştır).
2-30/5/1974 günlü, 1805 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1974 yılı BütçeKanunumun 8. maddesi hükmünün. Anayasanın 64., 92., 93., 94. ve 126.maddelerine aykırı olduğundan iptaline,
2/11/1978gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Şevket Müftügil
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Osman Tokcan
Üye
Ali Rüştü Aral
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Muammer Yazar
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Nahit Saçlıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Kenan Terzioğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu
Üye
Bülent Olçay