Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1978/47, K.1978/57 Sayılı Karar - 09/11/1978

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1978/47

Karar Sayısı:1978/57

Karar günü:9/11/1978

Resmi Gazete tarih/sayı:3.2.1979/16539

İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 12. Dairesi

İTİRAZINKONUSU : 30/4/1969 günlü, 1172 sayılı "Devlet Güzel Sanatlar AkademileriKanunu"nun 1. maddesindeki "Bilimsel" ve "Milli EğitimBakanlığına bağlı" deyimleriyle 2. maddesinin birinci fıkrasındaki"Millî Eğitim Bakanının onayı ile yapılır." deyiminin Anayasa'nın120. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir.

I-OLAY :

Davacıİstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Başkanlığı, Kültür Bakanlığı aleyhine17/2/1977 gününde, Danıştay'da açtığı iptal davasında; İstanbul Devlet GüzelSanatlar Akademisi Sinema Televizyon Enstitüsü bünyesindeki "FilmArşivi" nin döner sermayesi, elemanları, labaratuvar ve binaları ilebirlikte, Enstitüden ayrılarak "Devlet Film Arşivi" adıyla bağımsızbir müdürlük olarak Kültür Bakanlığına bağlanmasına ilişkin davalı Bakanlığınalmış olduğu 6/1/1977 günlü, 227-27 sayılı kararın usûl ve kanuna aykırıolduğunu ileri sürerek iptalini istemiştir. Dava dilekçesinde ayrıca, bu işlemedayanak tutulan 1172 sayılı. Yasanın 1. ve 2. maddeleriyle öteki bir kısımmaddelerinin Anayasa'nın 120. maddesindeki Üniversite özerkliğine aykırı olduğuöne sürülmüş ve bu hükümlerin de iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasıistenmiştir.

Danıştay12. Dairesi; 1172 sayılı Yasanın 1. ve 2. maddelerinin davada uygulanmaları sözkonusu olduğundan, 1. maddede yeralan "bilimsel" sözcüğü ile"Millî Eğitim Bakanlığına bağlı" deyiminin ve 2. maddenin birincifıkrasındaki "Millî Eğitim Bakanının onayı ile yapılır" tümcesininAnayasa'nın 120. maddesine aykırı olduğu iddiasını ciddi görerek iptalleri içinAnayasa'nın değişik 151. ve 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca AnayasaMahkemesine başvurmuştur.

III-METİNLER:

l-İtiraza konu edilen Yasa metni :

İtirazkonusu hükümleri de içeren 30/4/1969 günlü, 1172 sayılı "Devlet GüzelSanatlar Akademileri Kanunu"nun 1. maddesi ile 2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:

Maddel- Devlet Güzel Sanatlar Akademileri, bölümleri ve enstitülerden kurulu,bilimsel özerkliği olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı, yüksek dereceli,öğretim, inceleme ve araştırma kurumlandır.

Madde2- Birinci fıkra : Devlet Güzel Sanatlar Akademileri bu kanuna göre, MilliEğitim Bakanlığınca kurulur, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul DevletGüzel Sanatlar Akademisine bağlıdır. Akademilerde yeniden bölüm açılması veyabunların birleştirilmesi, yahut, kaldırılması Akademi Temsilciler Kurulununteklifi ve Milli Eğitim Bakanının onayı ile yapılır.

2-İtiraza dayanak yapılan Anayasa kuralı :

Madde120- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Üniversiteler, ancakDevlet eliyle kanunla kurulur. Üniversiteler, özerkliğe sahip kamu tüzelkişileridir.

Üniversiteözerkliği, bu maddede belirtilen hükümler içinde uygulanır ve bu özerklik,üniversite binalarında ve eklerinde suçların ve suçluların kovuşturulmasınaengel olmaz.

Üniversiteler,Devletin gözetimi ve denetimi altında, kendileri tarafından seçilen organlarıeliyle yönetilir. Özel kanuna göre kurulan Devlet Üniversiteleri hakkındakihükümler saklıdır.

Üniversiteorganları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, Üniversite dışındaki makamlarca,her ne suretle olursa olsun, görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkrahükümleri saklıdır.

Üniversiteöğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler.

Üniversitelerinkuruluş ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görev ve yetkileri,üniversiteler üzerinde, Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usullerive üniversite organlarının sorumluluğu, öğrenim ve öğretim hürriyetleriniengelleyici eylemleri önleme tedbirleri, üniversiteler arasında ihtiyaca göreöğretim üyeleri ve yardımcılarının görevlendirilmesinin sağlanması, öğrenim veöğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerineve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi esasları kanunla düzenlenir.

Üniversitelerinbütçeleri, genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uygun olarakyürürlüğe konulur ve denetlenir.

Üniversitelerleonlara bağlı fakülte, kurum ve kuruluşlarda öğrenim ve öğretim hürriyetlerinintehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesihalinde Bakanlar Kurulu, ilgili üniversitelerin veya bu üniversiteye bağlıfakülte, kurum ve kuruluşların idaresine el koyar ve bu kararını hemen TürkiyeBüyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamasına sunar. Hangi hallerin elkoymayı gerektireceği, el koyma kararının ilân ve uygulanma usulleri ile süresive devamınca Bakanlar Kurulunun yetkilerinin nitelik ve kapsamı kanunladüzenlenir."

IV-İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesinin 13/6/1978 gününde, Kani Vrana, Şevket Müftügil, Abdullah Üner,Ahmet Koçak, Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş,Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Osman Tokcan, Ahmet Salih Çebi, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu ve Necdet Darıcıoğlu'nun katılmalariyle,içtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdakisorunlar üzerinde durulmuştur.

Anayasa'nındeğişik 151. maddesinde "Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak birkanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa, AnayasaMahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır." Kuralıyer almıştır.

Anayasa'yaaykırılık iddialarını Anayasa Mahkemesine getirebilme yolunu mahkemelere açıktutan bu kuralın işleyebilmesi; görülmekte olan bir davanın bulunması,Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen kanun hükmünün bu davada uygulanma durumundaolması ve mahkemenin aykırılık savını ciddi görmesi, ya da kendiliğinden ohükmü Anayasa'ya aykırı bulması koşullarının gerçekleşmesine bağlıdır.

l-Görülmekte olan bir davanın bulunup bulunmadığı sorunu :

Yukarıdaaçıklandığı üzere, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Başkanlığı, KültürBakanlığına karşı Danıştay'a başvurarak dava açmış ve Bakanlığın almış olduğu6/1/1977 günlü, 227-27 sayılı kararın iptalini istemiştir.

DavalıBakanlık, bu davaya verdiği yanıtta, Akademinin Bakanlığa bağlı, tüzel kişiliğiolmayan bir öğretim kurumu olduğu ve bu nedenle de dava ehliyetine sahipbulunmadığı savında bulunmuştur.

521sayılı Danıştay Yasasının öngördüğü yöntem ve kurallara uyularak Danıştay'aaçılmış olan, gerek davacı, gerek davalı tarafından öne sürülen yönleri ileişin esası hakkında kanun sözcüsünden düşünce alınarak görüşülmeye başlanan birdavanın yok ya da hiç açılmamış sayılması olanaksızdır. Çünkü, dava ehliyetineyönelen savlar davanın görülmesine başlandıktan sonra ele alınarak çözülecekkonulardır. Kaldı ki Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında açıklandığıüzere, bu gibi yüksek eğitim ve öğretim kurumları Anayasa'nın 120. maddesininkapsamı içinde olduklarından, özel kanunlarında tüzel kişiliklerinin varlığıkonusunda hüküm bulunmasa bile, sözü geçen Anayasa kuralı gereğince tüzelkişiliğe sahiptirler. O halde, Danıştay 12. Dairesi, elindeki bu davaya bakmakve yasalar çerçevesinde bir sonuca bağlamakla görevlidir.

AnayasaMahkemesinin 25/5/1976 günlü, 1976/1-28 sayılı (Resmî Gazete, gün 16/8/1976,sayı: 15679) kararında da açıklandığı üzere, itiraz yoluna başvuran mahkemeninelinde yöntemince açılmış bir davanın bulunduğu kuşkusuzdur.

KaniVrana, Ahmet Erdoğdu ve Hasan Gürsel bu görüşe katılmamışlardır.

2-İtiraz konusu hükümlerin davada uygulanma durumunda olup olmadığı sorunu :

a)Davacı, akademi kuruluşu içindeki bir birimin, kendisinden ayrılarak Bakanlığabağlanmasını sağlayan idarî işlemin iptali istemiyle dava açmıştır. Böyleceyasa ile öngörülen kuruluşun Bakanlık işlemiyle değiştirildiği ve başka birbiçime dönüştürüldüğü öne sürülmektedir. Davanın bu hukukî yapısına göre, sözüedilen yasanın itiraz konusu l. maddesinde yer alan "bilimsel" ve"Millî Eğitim Bakanlığına bağlı" deyimlerini içeren hükmün bu davadauygulanacağı açıktır.

Bugörüşe Kani Vrana, Abdullah Üner, Muhittin Gürün, Lûtfi ömerbaş, Ahmet Erdoğdu,Hasan Gürsel ve Necdet Darıcıoğlu katılmamışlardır.

b)Aynı Yasanın 2. maddesinin birinci fıkrasının son tümcesindeki itiraz konusuhükmün davada uygulanıp uygulanmayacağına gelince :

Sözügeçen fıkranın son tümcesinde yer alan ve Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen".. .Millî Eğitim Bakanlığının Onayı ile yapılır." hükmününDanıştay'daki davada uygulanıp uygulanmayacağının saptanabilmesi için bu hükümile Millî Eğitim Bakanlığına (şimdiki halde Kültür Bakanlığına) ne tür işlerinyapılabilmesi yetkisinin verildiğinin açıklanması gerekmektedir. Bunun için,itiraz edilen kuralı da içeren son tümcenin, bütünü ile incelenmesi zorunlubulunmaktadır. Bu tümce şöyledir :

"...Akademilerdeyeniden bölüm açılması veya bunların birleştirilmesi, yahut kaldırılmasıAkademi Temsilciler Kurulunun teklifi ve Millî Eğitim Bakanının Onayı ileyapılır."

Görüldüğügibi Kültür Bakanının Millî Eğitim Bakanının Onayı ile yapılabilecek işler(Akademilerde yeniden bölüm açılması veya birleştirilmesi, yahut kaldırılması)ndan ibaret olup bunların yapılabilmesi de, Akademi Temsilciler Kurulundan buyolda bir önerinin Bakanlığa gelmiş olması koşuluna bağlanmış bulunmaktadır.

Dosyadakidilekçeden ve ona bağlı belgelerden anlaşıldığına göre Danıştayda açılandavanın konusu; İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Sinema TelevizyonEnstitüsü bünyesi içindeki film arşivinin; döner sermayesi, elemanları,labaratuvarı ve binalariyle birlikte Enstitüden ayrılarak Kültür Bakanlığınabağlanmasına ilişkin olan Bakanlık kararı ve bu kararın uygulanmasıyla ilgiliişlemlerin iptali isteminden ibarettir.

Görüldüğügibi Kültür Bakanlığının davaya konu olan kararı, İstanbul Devlet GüzelSanatlar Akademisinin her hangi bir bölümünün kısmen veya tamamen kaldırılarakBakanlığa bağlanmasına ilişkin olmayıp, Akademiye bağlı bir enstitüden birkısım işlerin alınarak Bakanlığa bağlanmasını öngörmektedir. Öteyandan, ortadaAkademi Temsilciler Kurulunun bu yolda da bir önerisi yokken, Bakanlık gördüğügereksinme üzerine kendiliğinden bu kararı almıştır.

Buduruma göre, Danıştaydaki davada iptali istenen Bakanlık kararının, konusubakımından, 1172 sayılı Kanunun 2. maddesinin, sadece Akademi bölümlerineilişkin yetkileri içeren, son tümcesindeki kural ile ilgili bir yönübulunmadığı gibi Akademi Temsilciler Kurulunun önerisi koşuluna da dayanmadığıve bu halile sözü geçen kuraldaki yetkiye dayanılarak alınmış sayılamıyacağıortadadır. Akademinin bir enstitüsüne ve enstitümün film arşivi hizmetleridöner sermayesine ilişkin olan sözü geçen kararın, 1172 sayılı Kanunun 2.maddesinin ikinci fıkrasında, 10. maddenin ikinci fıkrasının a bendinde, 36. vesonraki maddelerinde yer alan ve enstitü ve döner sermaye konularını düzenliyenhükümlerle ilgili olduğu düşünülebilir.

Bunagöre 1172 sayılı Kanunun 2. maddesinin birinci fıkrasının son tümcesininAnayasaya aykırılığı öne sürülen (...Milli Eğitim Bakanının Onayı ile yapılır.)biçimindeki hükmü, Bakanlık kararının dayanağını oluşturmadığından, daha açıkbir deyimle, dava konusu işlem ile sözü geçen hükmün herhangi bir ilgisibulunmadığından, bu davanın çözümünde Danıştayca bu hükmün uygulanmasına olanakyoktur.

Açıklanannedenlerle 1172 sayılı Kanunun 2. maddesinin birinci fıkrasının son tümcesindeyer alan (...Milli Eğitim Bakanının Onayı ile yapılır) biçimindeki hükmeyönelen itiraz, Danıştay 12. Dairesinin yetkisizliği nedeni ilereddolunmalıdır.

ŞevketMüftügil, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.

Böyleceyapılan ilk inceleme sonunda :

1-Danıştayın elinde usulüne uygun açılmış bir dava bulunduğuna Kani Vrana, AhmetErdoğdu ve Hasan Gürsel'in karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla,

2-a) 30/4/1969 günlü, 1172 sayılı "Devlet Güzel Sanatlar AkademileriKanunu" nun 1. maddesinde yeralan itiraz konusu hükümlerin davadauygulanacak kurallar bulunması nedeniyle işin esasının bu hükümler açısındanincelenmesine Kani Vrana, Abdullah Üner, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, AhmetErdoğdu, Hasan Gürsel ve Necdet Darıcıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla,

b)Aynı Yasanın 2. maddesindeki itiraz konusu hükmün dâvada uygulanacak hükümolmaması bakımından bu hükme yönelen itirazın, Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddine, Şevket Müftügil, Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla,

Kararverilmiştir.

V-ESASIN İNCELENMESİ :

İşinesasına ilişkin rapor, Danıştay 12. Dairesinin gerekçeli kararı, itiraz konusukanun hükmü, Anayasa'ya aykırılık savına dayanarak gösterilen Anayasakuralları, bunlarla ilgili gerekçeler, öteki yasama belgeleri ve konu ileilgisi görülen metinler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

l-İlk inceleme evresini sonuçlandırarak kapatan 13/6/1978 günlü kararın, esasınincelenmesi sırasında yeniden ele alınarak oylama ve görüşme konusu yapılıpyapılamayacağı üzerinde durulmuştur.

22/4/1962günlü, 44 sayılı "Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun" un 26., 27 ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15.maddelerinde öngörülen kurallara göre iptal davalarına ilişkin dilekçe veeklerinin, itiraz yolu ile mahkemelerce gönderilen işlerin, Başkanlıkçagörevlendirilen raportörler tarafından hemen incelenerek, başvurmaların AnayasaMahkemesinin görevine giren bir konu ile ilgili olup olmadığı, ehliyetlikişiler ve görevli mahkemelerce yapılıp yapılmadığı hususlarını kapsayan birraporla Başkanlığa bildirilmesi gerekir. Anayasa Mahkemesinin, bu raporüzerinde inceleme yaparak işin bu yönünü karara bağlaması ve böylece ilkinceleme evresini yargısal yöntemlerle sonuca erdirmesi, 44 sayılı Yasanınbuyurucu hükümleri gereğidir. Bu bakımdan, esasın incelenmesine ilişkin ve ilkincelemeyi sona erdiren 13/6/1978 günlü kararın yeniden ele alınarakgörüşülmesi ve oylama konusu yapılması olanağı bulunmamakta; başka bir deyimle,bu incelemenin anılan kararla bağlı tutulması, yeniden görüşme önerisinin bunedenlerle oylamaya sunulamaması gerekmektedir.

ŞevketMüftügil, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Rüştü Aral, Muammer Yazar, NahitSaçlıoğlu ve Bülent Olcay bu görüşe katılmamışlardır.

2-İtiraz yoluna başvuran Danıştay 12. Dairesi, 1172 sayılı Yasa ile kurulanDevlet güzel Sanatlar Akademilerinin Üniversitelerle eşdeğerde eğitim veöğretim yaptıkları halde bunlara yönetimsel özerklik tanınmadığını ilerisürerek söz konusu yasanın yönetimsel özerkliği ortadan kaldıran 1.maddesindeki "bilimsel" sözcüğü ile "Milli Eğitim Bakanlığınabağlı" deyiminin iptalini istemiştir.

Konununçözümü için öncelikle 1172 sayılı Yasa ile kurulması öngörülen akademilerin,Anayasanın 120. maddesinde yeralan üniversitelerle eşdeğerde öğretim ve eğitimgörevi yapan birer örgüt olup olmadıkları üzerinde durulmalıdır.

Üniversiteadını taşımayan bir yüksek öğretim kurumunun, Anayasanın değişik 120. maddesikapsamına giren üniversite niteliğinde eğitim ve öğretim yapan bir örgütsayılması için o kurumda yapılan öğretimin, üniversitelerdeki öğretim düzen veamacıyla; bu kurumu bitirenlere sağlanan hakların ve olanakların da üniversiteleribitirenlere sağlananlarla eşdeğerde olması gerekir.

1172sayılı Yasanın kapsamına giren bir akademinin üniversite niteliğinde birkuruluş olup olmadığının anlaşılması için onun izleyeceği öğretim yöntemi ilebirlikte özellikle verdiği diplomalarla sağlayacağı hakların üniversitelerinverdikleri diplomalarla sağlanan haklara eşit olup olmadığının araştırılmasızorunludur.

1172sayılı Yasanın 1. ve 2. maddeleri uyarınca bu yasa kapsamına giren akademiler,yüksek dereceli öğretim, inceleme ve araştırına kurumlarıdır. 3. maddesiuyarınca da Devlet Güzel Sanatlar Akademilerinin görevleri şunlardır:

"a)Güzel Sanatların çeşitli dallarında ilmî inceleme ve araştırma yeteneğine vekendi mesleklerinde yaratma gücüne sahip, geniş kültürlü sanatçılar yetişmesinisağlıyacak şekilde eğitim ve öğretim yapmak;

b)Akademik kariyere intisap edenleri ve edecekleri bünyesinde yetiştirmek;

c)Memleket sanatının gelişme ve ilerlemesi için akademilerin çalışma ve uzmanlıkalanlarına giren bilim ve sanat konularını öğretmek, incelemek ve araştırmak,sonuçlarını millî ve milletlerarası alanda tanıtmak ve yayınlamak;

d)Resmî veya özel kurumlar tarafından incelenmesi istenen ve akademinin çalışmaalanına giren konularda düşünce ve görüşlerini bildirmek ve gerekirse bunlarlailgili jürileri kurmak veya kurulacaklara katılmak;

e)Türk toplumunun sanat, zevk ve kültürünü geliştirici ve yükseltici her türlüçalışmalarda bulunmak;

f)Türk plastik sanatlarının, bütün dallarıyle Türk süsleme sanatlarının, Türkmimarisinin tarihi gelişmelerini tespit etmek; sanat eserlerinin bakım vekorunması için ilmî inceleme ve araştırmaları yapmak, sonuçlarını yayınlamak vebu alanlarda uzmanlar yetiştirmek, Millî Eğitim Bakanlığının müsaadesi ilemilletlerarası sergi, kongre, toplantı ve konferanslar tertiplemek ve bunlarakatılmak.

Buörgütler, güzel sanatlarla ilgili konularda öğretim ve araştırma yapan, YüksekMimarlık, Yüksek Resim, Yüksek Heykel ve Yüksek Dekoratif Sanatlar ve benzeribölümlerden, enstitü ve bilimsel kuruluşlardan oluşmaktadır. Böylece akademilerbu alanlarda yüksek öğretim ve araştırmalar yapan ve güzel sanatlar alanındayüksek düzeyde sanatçılar ve ilim adamları yetiştiren kurumlar oldukları için,toplumsal açıdan üniversite adı altında kurulmuş kurumların görevlerini yerinegetirmektedirler. Bu bakımdan, sözü edilen akademilerin üniversite niteliğindebirer kuruluş sayılmaları Anayasanın 120. maddesi ile gerçekleştirilmekistenilen ereğe uygun düşer. Bunların kuruluşlarında benimsenen veÜniversiteler Yasasındaki kuralların doğrultusunda konulmuş bulunan kimikurallar, bu düşüncenin doğruluğunu kanıtlar. Nitekim, 1172 sayılı Yasanın 27.maddesinin yedinci fıkrasında "Bu maddede sözü geçen organlardanÜniversite Senatosu yerine Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Genel Kurulu,Fakülte Profesörler Kurulu yerine Devlet Güzel Sanatlar Temsilciler KuruluFakülte Dekanı yerine Bölüm Başkanı aynı görevleri yaparlar. Bu husus ileilgili tahsisat Akademi Bütçesine konulur." denilmekte, sekizincifıkrasında akademilerin öğretim üye ve yardımcılarının, personel rejiminin 4936sayılı Üniversiteler Kanunu ile ek ve tadillerine bağlı olduğunun yazılıbulunduğu, yine 1172 sayılı Yasanın 4-7. maddelerinde bölümlerin organlarıdüzenlenirken Üniversiteler Kanunundaki fakülteler organlarına benzerorganlara, 8-13. maddelerinde üniversite organlarına benzer organlara ve 14.maddesinde de Üniversitelerarası Kurula benzer bir kurula yer verildiği, buorgan ve kurulların üniversitelerdeki benzerlerine tanınan yetkilere yakınyetkilerle donatıldığı görülmektedir.

Buaçıklamalardan, adları üniversite olmasa bile, 1172 sayılı Yasa ile kurulmasıöngörülen akademilerin anayasal açıdan üniversite niteliğinde birer örgütolduğu ve bu nedenle de kuruluş ve işleyişlerinin Anayasanın 120. maddesindekikurallara uygun bulunması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.

1172sayılı Yasa uyarınca kurulan örgütlerin üniversite niteliğinde örgütler olduğukabul edilince, böyle bir örgütün bir Bakanlığa bağlı bulunması üniversiteözerkliği ile bağdaştırılamaz. Çünkü Anayasanın değişik 120. maddesiüniversiteleri herhangi bir bakanlığa ya da Bakanlar Kuruluna bağlılığını öngörmüşdeğildir.

Maddedeki"bilimsel" deyimine gelince :

Üniversitelerdeve bu düzeyde eğitim ve öğrenim veren yüksek öğrenim kurumlarında, çalışmalarınbilimin gereklerine uygun biçimde yürütülmesi temel ilkedir. İlk bakışta, budeyimin maddede yer almasının, Anayasa'nın 120. maddesine aykırı bir durumoluşturmadığı düşünülebilir. Ancak, maddede özerklikten geniş anlamda, yaniyönetimsel özerkliği de kapsar biçimde değilde sırf bilimsel özerklik olaraksözedilmesinin nedeni üstünde durulduğunda, sözkonusu "bilimsel"deyimle özerkliğin sınırlandırılmasının ve bu yüksek öğretim kurumununyönetimsel özerkliğinin kaldırılması yoluyla onun bir bakanlığa bağlıtutulmasının amaçlandığı açıkça ortaya çıkmaktadır.

Bunedenlerle, 30/4/1969 günlü, 1172 sayılı "Devlet Güzel SanatlarAkademileri Kanunu" nun itiraz konusu 1. maddesindeki "bilimsel"ve "Millî Eğitim Bakanlığına bağlı" deyimleri Anayasa'nın 120.maddesine aykırıdır; iptallerine karar verilmelidir.

"Bilimsel"deyiminde, Şevket Müftügil, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Rüştü Aral, AdilEsmer ve Kenan Terzioğlu; "Millî Eğitim Bakanlığına bağlı" deyimindeise Rüştü Aral bu görüşe katılmamışlardır.

SONUÇ.

1-İlk inceleme evresini sonuçlandıran 13/6/1978 günlü kararın, esasın incelenmesisırasında yeniden görüşülmesi önerisinin oylamaya sunulamayacağına, ŞevketMüftügil, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Rüştü Aral, Muammer Yazar, NahitSaçlıoğlu ve Bülent Olcay'ın karşıoylariyle ve oyçokluğuyla;

2-30/4/1969 günlü, 1172 sayılı "Devlet Güzel Sanatlar AkademileriKanunu" nun 1. maddesinde yeralan "bilimsel" ve "MillîEğitim Bakanlığına bağlı" deyimlerinin Anayasa'ya aykırı olduklarına veiptallerine; (Bilimsel deyiminde Şevket Müftügil, Muhittin Gürün, LûtfiÖmerbaş, Rüştü Aral, Adil Esmer ve Kenan Terzioğlu'nun; (Millî EğitimBakanlığına bağlı) deyiminde Rüştü Aral'ın karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla,

9/11/1978gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

l-İlk inceleme evresine ilişkin karşıoy :

İtirazyoluna başvuran Danıştay 12. Dairesi, 1172 sayılı "Devlet Güzel SanatlarAkademileri Kanunu"nun 1. maddesindeki "Bilimsel" ve "MilliEğitim Bakanlığına bağlı" deyimlerinin Anayasa'ya aykırı olduklarını öne sürmektedir.

Anayasa'nın151. maddesine göre, bir davaya bakmakta olan mahkemenin Anayasa Mahkemesineitiraz yoluyla başvurabilmesi için varlığı zorunlu olan koşullardan birisi deitiraz edilen hükmün o davada uygulanacak nitelikte olmasıdır.

Kanunun,Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen deyimleri içeren l. maddesi Devlet GüzelSanatlar Akademelerinin bölümlerini ve niteliklerini anlatan bir kuruluşmaddesi olup yürütme organı içinde bağlı bulundukları Bakanlığı dagöstermektedir.

Davanınkonusu ise, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisinin bir enstitüsüne bağlı filmarşivinin akademi bünyesinden alınarak Bakanlığa bağlanmasından ibarettir.

Bakanlığa,böyle bir işlemi yapabilmesi yetkisini veren hükümler, sözü geçen 1. maddeninitiraza konu yapılan hükümleri değildir, bu ve benzeri yetkiler, kararın (IVilk inceleme) bölümünün (2) işaretli bendinin (b) paragrafında da açıklandığıgibi kanunun başka maddelerinde yer almaktadır.

Bunedenle Danıştaydaki davanın çözümünde 1172 sayılı: Kanunun 1. maddesinin veözellikle bu madde içinde yer alan ve Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen"Bilimsel" ve "Milli Eğitim Bakanlığına bağlı" deyimlerininuygulanması söz konusu değildir. Böyle olunca Danıştay 12. Dairesinin sözügeçen hükümler açısından Anayasa Mahkemesine itirazda bulunmağa yetkisi yoktur.

2-Esasın incelenmesi evresine ilişkin karşıoy:

a-Bir kısım üyeler esasın incelenmesine bağlanacağı sırada 13/6/1978 günündeverilen ilk inceleme kararının yeniden görüşülmesini önermişlerdir. Bu öneri,"oylamaya sunulamaz" gerekçesiyle reddolunmuştur.

HalbukiAnayasa Mahkemesinin her üyesi, görüşülmekte olan konuyla ilgili gördüğü hersorun hakkında öneride bulunabilir. Bu önerinin görüşülerek karara bağlanmasımahkemenin görevidir. Her hangi bir önerinin (oylanamaz) gerekçesiyle görüşmeve inceleme dışı bırakılması mümkün değildir.

Bubakımdan ilk inceleme kararının yeniden görüşülmesi önerisinin ele alınması veoylamaya konularak (ilk inceleme kararlarının, karara katılan üyelerinsorumluluğu altında olup onları bağlayıcı nitelikte olduğundan ve görüşmelerdebulunmamaları nedeniyle karara katılmamış olanları da ilgilendirmeyeceğinden,maddî hatalar dışında, değiştirilmelerine olanak bulunmadığı) yolunda birsonuca bağlanması gerekirdi.

b-Yukarıki kararda 1172 sayılı Kanunun 2. maddesinde yer alan"Bilimsel" deyiminin Anayasa'ya aykırılığı kabul edilmektedir.

Sözkonusu"Bilimsel" deyimi, Devlet Güzel Sanatlar Akademilerinin"Bilimsel Özerkliğe" sahip olduklarını hükme bağlamaktadır. Buna görebu kararla Devlet Güzel Sanatlar Akademilerinin Bilimsel özerkliğe sahipolduklarını dile getiren hüküm Anayasa'ya aykırı bulunarak iptali öngörülmüşbulunmaktadır.

Anayasa'nın120. maddesinde Üniversitelerin özerkliğe sahip oldukları ve özerkliğin maddedebelirtilen hükümler içinde uygulanacağı kuralı yer almaktadır. YaniÜniversiteler 120. maddedeki öteki hükümlerin sınırları içinde kalmak kaydıylaözerkliğe sahiptirler.

Konuyabu açıdan bakıldığında Üniversitelerin idarî özerkliğinin, Anayasa'nın 120.maddesinin üçüncü, dördüncü, sekizinci fıkralarında; Bilimsel Özerkliğin,beşinci fıkrasında düzenlendiği görülmektedir. Bu hükümler aynı zamanda sözkonusu özerkliğin, yönetimsel alandaki sınırlarını da beraberinde saptamışbulunmakta ve sadece Bilimsel Özerkliğe hiçbir sınır getirmeden tam birserbestlik tanımaktadır.

Buaçıklama göstermektedir ki, 1172 sayılı Kanunun 2. maddesinde yer alan BilimselÖzerklik hükmü Anayasa'ya tamamiyle uygun olarak yapılmış bir düzenlemedir. Buhükümle, Anayasa'nın 120. maddesinin kapsamı içindeki idarî özerklik alanınaher hangi bir müdahale yapılmış veya idarî Özerklik kaldırılmış değildir. ÇünküAnayasa kurallariyle açıkça tanınmış bir yetkinin, sınırlandırılmış veyabüsbütün ortadan kaldırılmış olduğunu öne sürebilmek için ortada açık ve seçikbir kanun hükmü bulunmak gerekir. Bir kanun hükmünün, karşı veya örtülü anlamıöne sürülerek Anayasa kuralının işlemiyeceği savı geçerli değildir.

Bubakımdan 1172 sayılı Kanunun 2. maddesinde idarî Özerklikten söz edilmemiş olmasıbir eksik düzenleme olup, özel hüküm bulunmayan alanda Anayasa kuralınınuygulanmasına bu durum engel olamaz.

Bunedenle, 1172 sayılı Kanunun 2. maddesinde yer alan "Bilimsel"deyiminin Anayasa'nın 120. maddesindeki "Özerklik" kuralına bir sınırgetirerek idarî Özerkliği kaldırdığı görüşüne katılmak olanaksızdır.

AnayasaMahkemesinin 4/5/1972 günlü 1969/52-1972/21 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazısında da bu konuya değinilerek gerekli açıklamalar yapılmıştır.

Kararın,yukarıda açıklanan konulara ilişkin bölümlerine belirtilen nedenlerle karşıyız.9/11/1978

KARŞIOYYAZISI

Davacıİstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Başkanlığı kendisine bağlı Sinema TelevizyonEnstitüsü bünyesindeki (Film Arşivi" nin, döner sermayesi, elemanları,laboratuar binaları ile birlikte Enstitüden ayrılarak "Devlet FilimArşivi" adıyle bağımsız bir müdürlük olarak Kültür Bakanlığınabağlanmasına ilişkin idarî işleminin iptali istemiyle dava açmıştır. Kararda daaçıklandığı üzere yapılan idarî işlemin ve açılan davadaki isteğin niteliği,yasa ile öngörülen bir yüksek eğitim kuruluşunu, idarî bir işlemle değiştirmekve başka bir biçime dönüştürmek ve bu sonucu sağlayan tasarrufun iptali ileyasal durumun sürdürülmesini temin etmektir.

DanıştayKanunu'nun 30. maddesine göre, idare işlemleri hakkında yetki, şekil, sebep,konu ve maksat yönlerinden biri ile kanuna aykırı olduklarından dolayıiptalleri için açılan davaları karara bağlamak, Danıştayın görev alanınagirmektedir. Yetki konusu Danıştayca incelenmesi, 30/4/1969 günlü, 1172 sayılıDevlet Güzel Sanatlar Akademileri Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasındaki"Milli Eğitim Bakanlığının onayı ile yapılır" yolundaki hükmü budavada uygulanma durumuna sokar. Gerçekten bu idari işlemle Akademinin veözellikle ona bağlı Enstitünün yapısı değiştirilmiş ve Akademi kuruluşu içindeyer alan bir birim ondan ayrılarak Bakanlığa bağlı bir duruma getirilmiştir.Bakanlıkça yapılan bu idarî işlemin içinde ve içeriğinde "BakanlıkOnayı" kavramının kendiliğinden var olduğu açık bulunduğuna göre,görülmekte olan davada da sözü edilen 2. maddenin birinci fıkrasındaki "MilliEğitim Bakanlığının onayı ile yapılır" hükmünün uygulanma durumunagireceği ortadadır.

Bunedenlerle sözü edilen hüküm hakkında yapılan başvurmayı yetkisizlik yönündenreddeden çokluk kararına karşıyız. 13/6/1978

KARŞIOYYAZISI

İstanbulDevlet Güzel Sanatlar Akademisi Başkanlığı adına Başkanın ve vekillerininKültür Bakanlığına karşı Danıştay 12. Dairesinde 17/2/1977 günlü dilekçe ileaçtıkları davanın konusu şudur. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi SinemaTelevizyon Enstitüsü bölümü içindeki "Film Arşivi"nin ve (1975yılında yapılan yönetmelik değişikliği ile "İstanbul Devlet Güzel SanatlarAkademisi Sinema Televizyon Enstitüsü" adını alan kurumun, döner sermayesi,elemanları, labaratuvarı ve binalariyle birlikte Akademi bünyesinden ayrılıp,"Devlet Film Arşivi" adıyla bağımsız bir müdürlük olarak KültürBakanlığına bağlanması, hakkındaki, adı geçen Bakanlığın;

1-6/1/1977 günlü, 227-27 sayılı onay kararının,

2-Buna dayalı 14/1/1977 günlü, 327/10-103 sayılı devir-teslim emrinin,

3-Bunlara ilişkin işleminin,

iptaliile yürütmenin durdurulması) istemidir. Bu davanın görülmesi sırasında Danıştay12. Dairesi, davacı yanın 1172 sayılı Yasanın bir çok maddelerinin Anayasa'yaaykırı olduğu yolundaki savının bir kesimini ciddi bularak benimsemiş ve sözkonusu 30/4/1969 günlü, 1172 sayılı "Devlet Güzel Sanatlar AkademileriKanunu" nun 1. maddesindeki "bilimsel" sözcüğü ile "MillîEğitim Bakanlığına bağlı" deyiminin ve 2. maddesinin birinci bendindeki"Millî Eğitim Bakanlığının onayı ile yapılır" tümcesinin Anayasa'nın120. maddesine aykırı olduğu ve iptalleri gerekeceği düşüncesiyle itiraz yolunabaşvurmuştur.

AnayasaMahkemesi Raportörünce yapılan ilk inceleme sonunda düzenlenen raporun okunmasıve yapılan tartışmalardan sonra şu sonuçlara varılmıştır.

A-1) Davalı Kültür Bakanlığı dava dilekçesine 28/4/1977 günlü dilekçe ile verdiğiyanıtda : "1172 sayılı Yasaya göre tüzel kişiliği olmayan, Bakanlığımızabağlı eğitim ve öğretim kurumudur. Tüzel kişiliği olmayan bir kuruluşun da davaaçma ehliyeti ve yetkisi yoktur." diyerek davacının ehliyetsizliğini ilerisürmüştür.

Danıştay12. Dairesi bu savı yerinde görmeyerek, yargılamayı sürdürmüştür. Bu durumagöre Danıştay 12. dairesinde yöntemine göre açılmış ve bakılmakta olan bir davaolup olmadığını incelemek gerekir.

Bakılmaktaolan dava, yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren ve görülmekte olandava anlamındadır. 521 sayılı Danıştay Yasasının 1740 sayılı Yasa ile değişik74. maddesine göre, Danıştay'a açılacak davalar için verilen dilekçeler üzerineilk inceleme yapılır. Altı noktada belirtilen ilk inceleme konularından üçüncüsıradaki ehliyettir. 521 sayılı Danıştay Yasasının 88. maddesine göre ehliyetinbelirlenmesinde ölçü, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun genel kurullarıdır.H.U.M.K. nun 38. maddesinde de ehliyetin, Türk Medeni Kanunu yargılarına görebelirleneceğini göstermiş ve adı geçen yasa 39. maddesi ilk fıkrasında ayrıcatüzel kişilerin ehliyetli olmaları durumunda, yasal uzuvları aracılığı ile vegerekirse izin alınarak türesel eylem ve işlemlerini yürütecekleri ilkesinikoymuştur. Öte yandan Türk Medeni Kanunu 8. maddesinde kişilerin, 46.maddesinde de tüzel kişilerin yeteneklerini belirledikten sonra 48. maddesinde,tüzel kişilerin iradelerinin uzuvlarınca açıklanacağı kuralını getirmiştir.

Ehliyet"yetenek" konusunda bu üç yasanın ortaya koyduğu gerçek, dava açmağayeteneği bulunan tüzel kişilerin, uzuvları ile bu haklarını kullanabileceklerikuralıdır. 30/4/1969 günlü, 1172 sayılı Yasanın 1. maddesine göre, Devlet GüzelSanatlar Akademileri, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı, öğretim, inceleme vearaştırma kurumlarıdır. Akademilerin, Millî Eğitim Bakanlığınca kurulacağı,bölüm açılması veya kaldırılması, araştırma ve yayın yapacak enstitüleraçılması gibi işlemlerinde ancak adı geçen Bakanlığın onayı ile olacağı da yinebu yasanın 2. maddesinin buyruğu gereğidir. Böyle olunca, davacı Akademi, davaaçma yeteneği olan bir tüzel kişi durumunda değildir. Bu nedenle, Danıştay 12.dairesinde yöntemince açılmış, bakılmakta olan bir dava yoktur.

2-Bundan başka, bizi bu sonuca getiren öteki neden de, 521 sayılı DanıştayYasasının 74. maddesine 1740 sayılı Yasa ile eklenen Ek fıkradır. Bu fıkrayagöre ehliyet ilk incelemeden sonra saptanırsa davanın her aşamasında reddinekarar verilebileceği ilkesi konulmuştur. Bu durum karşısında itiraz yolunabaşvuran Danıştay 12. Dairesi dava sonuna değin yetenek yönünden davanınreddine karar verebilir. İtiraz yolu ile açılan bu davada, itirazın kabulü iledava konusu yasa kurallarının, Anayasa Mahkemesince iptallerine karar verilirve ondan sonra da Danıştay 12. Dairesi ehliyetsizlik gerekçesiyle davayıreddederse, o takdirde bakılmakta olan bir dava bulunmaksızın Anayasayauygunluk denetimi yapılmış olur. Bu durum ise Anayasa'nın 151. maddesinin ilkfıkrasındaki "bakılmakta olan dava" kuralına aykırı düşer. Bu durum,ortada bakılmakta olan bir dava bulunmadığı görüşünü doğrular.

B-1) İtiraz yoluna başvuran Danıştay 12. Dairesi, 30/4/1969 günlü, 1172 sayılı(Devlet Güzel Sanatlar Akademileri Kanununun) 1. maddesinde yeralan"bilimsel" sözcüğü ile "Milli Eğitim Bakanlığına bağlı"deyiminin Anayasanın 120. maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalleriniistemiştir. İtiraz yoluna başvuran bu Mahkemeye açılan iptal davasının konusuise. İstanbul (Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Sinema Televizyon Enstitüsübünyesindeki "Film Arşivi" nin buradan ayrılarak bakanlığa bağlı"Devlet Filim Arşivi" adı altında bir müdürlüğe dönüştürülmesineilişkin davalı Kültür Bakanlığı işleminin iptali istemidir.

Akademilerindava konusu ettiği karan Kültür Bakanlığı vermiştir. Danıştay 12. Dairesininitirazı yoluyla Anayasa Mahkemesinden iptallerini istediği yasa maddeleri iseMilli Eğitim Bakanlığının yetkileriyle ilgilidir ve bu maddelerde KültürBakanlığından söz edilmemiştir. Bundan başka 1172 sayılı Yasanın 1. ve 2.maddelerinde adı geçen Milli Eğitim Bakanlığı yerine Kültür Bakanlığınıngörevlendirildiğini belirleyen açık bir yasal yargı da yoktur.

13/9/1946günlü, 4951 sayılı "Bakanlıklar Kuruluşu Hakkında Kanun" da da böylebir değişikliği doğrulayacak hiç bir yasal yargı bulunmamaktadır. Bu durumdaitiraz yoluna başvuran mahkeme, Kültür Bakanlığı işleminin iptaline kararverdiği takdirde, 1172 sayılı Yasanın itiraz konusu 1. ve 2. maddeleriniuygulayacak değildir. Çünkü bu maddeler Milli Eğitim Bakanlığının yetkilerinigöstermektedir. Yönetim Hukuku, yönetimsel bir eylem veya işlemi yapanyetkilisi yerine bir başka orun'u sorumlu tutmaz. Bu bakımdan itiraz konususözcük ve deyimler uygulanacak yasa kuralı olamazlar

2-1172 sayılı Yasanın 1. maddesi, Devlet Güzel Sanatlar Akademilerinin, kuruluşbiçimini, görevlerinin ne olduğunu, Millî Eğitim Bakanağına bağlı birer kurumolduklarını belirtmektedir, itiraza başvuran mahkeme, kendisine açılan iptaldavasında, kurumun yapacağı görevleri, bölümleri, enstitüleri belirleyen 1172sayılı Yasanın 1. maddesini uygulayacak değildir. Kültür Bakanlığının, bumaddedeki Millî Eğitim Bakanlığı yerine geçeceği, bir yanılgı olarakdüşünülebilse bile "Filim Arşivi" nin, Sinema Televizyon Enstitüsübünyesinden ayrılarak Kültür Bakanlığına bağlanması işleminin iptali konusunun1. madde ile bir ilgisi düşünülemez. Bu bakımdan da 1. maddede yeralan itirazkonusu yargılar davada uygulanacak yasa kuralı değildir.

Bunedenlerle, Anayasa Mahkemesinin 13/6/1978 günlü, 1978/57 sayılı Kararının 1.maddesiyle 2. maddesinin (a) bölümünde yeralan yargısına karşıyız. 13/6/1978

KARŞIOYYAZISI

MahkememizinEsas:1978/47, Karar:1978/57 sayılı Kararında, Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nunKarşıoy yazısına katılıyoruz. 13/6/1978

KARŞIOYYAZISI

Konununçözümü için önce, yönetim özerkliği ve daha sonra bilimsel özerklik noktasınınincelenmesi yerinde olur.

l-Yönetim özerkliği:

Anayasa'nın112. maddesi uyarınca idarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim veyerinden yönetim esaslarına yani idare, merkezi idarenin hiyerarşik ve vesayetdenetimine bağlıdır, idare içinde yeralan üniversiteler ise vesayet vehiyerarşi denetimi dışında kalan özerk, otonom kuruluşlardır. 120. madde hükmügereğince de üniversiteler kamu tüzel kişiliğini haizdirler, İstanbul DevletGüzel Sanatlar Akademisinin tüzel kişiliği olmadığı da taraflar arasındaanlaşmazlık konusu değildir.

Konuyukarıki açılardan incelendiğinde görülür ki İstanbul Güzel SanatlarAkademisini, yönetim bakımından, değil özerk bir kuruluş, yerinden yönetimesaslarına bağlı bir kuruluş saymaya da olanak bulunmamaktadır. Zira akademinintüzel kişiliği yoktur. Yerinden yönetim ve özerk bir idare için tüzel kişilikise şarttır. Böylece akademinin merkezî idare hiyerarşisine tabi olduğuaçıktır.

Diğertaraftan Anayasa'nın 6. maddesi uyarınca, yürütme görevi kanunlar çerçevesindeyerine getirilir. Kanunlar çerçevesinde sözünün anlamı açıktır. Kanun olmayıncayürütme görevi de olmaz, idare ise yürütme organının uzantısı vetamamlayıcısıdır. Yürütme ve idare ancak, kanunları uygularlar. Bunlarınuygulamadaki hareket serbestisi ise, ancak kanun koyucunun tanıdığı oran vemiktardadır. Yasama organınca özerklik yani kendi kendini yönetme ve bir yerebağlı olmama yetkisi verilmiş olmadıkça, idarenin, olayımızda İstanbul GüzelSanatlar Akademisinin özerkliğinden söz edilemez.

Öteyandan Anayasa'nın 4. ve 8. maddeleri hükümlerine göre egemenlik, Anayasa'nınkoyduğu esaslara göre, yetkili organlar eliyle kullanılır ve Anayasa hükümleriyasama, yürütme ve yargı organlarını bağlayan temel hukuk kurallarıdır.Kanunların özerklik tanımadığı ve tüzel kişiliği olmayan bir idare birimineidari özerklik tanınamaz.

Venihayet 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu gerekçesinde, "Akademiler veYüksek Okullar kanallarından, daha çok, yüksek seviyede uygulayıcı meslekelemanları, üniversite kanalından ise bilim adamı, araştırıcı, yüksek öğretimeöğretim üyesi ve üretim ve hizmet birimlerinin üst düzeyinde yönetim vedenetimi sağlayıcı elemanlar" yetiştirileceği belirlenmiştir. Böyleceüniversite ve akademilerin kuruluş ve yetiştirme amaçlarının ve müfredatprogramlarının birbirlerinden farklı olduğu da ortaya çıkmaktadır. Bufarklılıklar üniversite ve akademilerin birbirlerine eş sayılmasına bu yöndende olanak vermemektedir.

B-BİLİMSEL ÖZERKLİK :

Birkuruluşun özerkliğe sahip olması istisnalar dışında yasa koyucunun görevalanına giren bir husus olmakla birlikte, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisinekanun koyucu tarafından bilimsel özerklik verilmesinde, Anayasa'nın 21. maddesikarşısında (Danıştay Kararlar Dergisi Sayı : 107-110, Sh. : 23, D.D.K. Karar :1966/251) Anayasaya aykırılık bulunmadığı kanısındayım.

Açıklanannedenlerle çoğunluk kararına karşıyım.

Üye

Rüştü Aral

KARŞIOYYAZISI

AnayasaMahkemesindeki görüşmelerde, üyelerin, yargılama yöntemine ya da işin özüneilişkin olarak ileri sürdükleri önerilerin oya konulmasını engelleyen bir kural22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasada ve Anayasa Mahkemesi içtüzüğünde yer almışdeğildir. Kanımızca, dava ya da itiraz konusu işin bütün yönleri ileincelenmesine ve hukuk gereklerine en uygun karara varılmasına engel olabilecekböyle bir kuralın sözü geçen Yasada ya da içtüzükte yer alması da düşünülemez.

Bubakımdan, ilk inceleme kapsamına giren konuların işin özü incelenirken yenidenele alınması hakkındaki önerinin oya konulmasına olanak bulunmadığı yolundakiçoğunluk görüşüne karşıyız.

Kaldıki, bu konudaki çoğunluk görüşü, kanımızca ilk incelemenin içerik ve niteliğiile de bağdaştırılamaz.

Gerçekten,Anayasa Mahkemesinin yargılama yönteminde ilk inceleme, dava koşullarınınbaşvuruyu izleyen kısa bir süre içinde, topluca gözden geçirilmesini veMahkemede görülmesine Anayasal olanak bulunmayan işlerin başlangıçta, ve işinözüne geçmeden belirlenmesini sağlayan bir evredir. Bu inceleme sonunda, işinAnayasa Mahkemesinde görülemeyeceği sonucuna varılırsa, verilecek karar,yargılamayı sonuçlandıran, kesin bir karardır. Ancak, tersine bir sonucavarılarak işin özünün incelenmesine karar verilirse yargılama sürecektir. Böyleolunca da, dava koşullarının yargılamanın sonuna kadar, her zaman, yenideninceleme konusu edilebilmesi ya da ilk incelemede gözden kaçmış bir nokta varsaüstünde durulması, genel yargılama yöntemi kuralları gereğidir. Tersine bir görüşünbenimsenmesi, ilk inceleme sonunda verilen karara "kesin hüküm"niteliği tanımak ya da en azından bu kararın başvuran mahkeme ve kuruluşlaryararına bir "yöntemsel kazanılmış hak" doğurduğunu kabul etmekanlamına gelir. Oysa 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasada ve Anayasa Mahkemesiİçtüzüğünde genel yargılama yöntemi kurallarına aykırı böyle bir hüküm yeralmadığı gibi, kanımızca, yer almasına da Anayasa kuralları elverişli değildir.Çünkü Anayasa Mahkemesi'nin görev alanına giren işlerde dava koşulları,Anayasa'nın buyurucu ve sınırlandırıcı hükümleriyle saptanmıştır. Bukoşullardan biri, örneğin başvuran mahkemenin itiraz yetkisinin bulunmadığı,ancak işin özü incelenirken ortaya çıkmışsa, sırf ilk inceleme evresinde buhususun noksanlık sayılmadığı ve o evreyi kapayan kararın kaldırılmayacağıgerekçesi ile yargılamayı sürdürmek, Anayasa'ya uygunluk denetimini Anayasakurallarını aşarak yürütmek anlamına gelir.

Sonuçolarak, ilk incelemede ele alınması gereken konuların, dayanağını Anayasa'danalan dava koşulları niteliğinde oldukları, bu nedenle yargılamanın sonuna,kadar her zaman inceleme konusu edebilecekleri ve böyle bir inceleme isteminiiçeren önerilerin işin özü incelenirken de oylanabileceği kanısıyla çoğunlukgörüşüne karşıyız.

KARŞIOYYAZISI

AnayasaMahkemesinin 1978/47 57 sayılı kararının sonuç bölümünün ikinci maddesindegeçen "bilimsel" deyiminde, sayın Muhittin Gürün ile Lûtfi Ömerbaş'ınkarşıoy yazısının (2) maddesinin (b) bendine katılıyoruz.

KARŞIOYYAZISI

30/4/1969günlü, 1172 sayılı "Devlet Güzel Sanatlar Akademileri Kanunu" nun 1.maddesinde yeralan itiraz konusu hükümlerin davada uygulanacak kurallarniteliğinde olması nedeniyle işin esasının bu hükümler açısından incelenmesineilişkin 13/6/1978 günlü kararın (2 a.) Bölümüne, Sayın Ahmet Erdoğdu'nunkarşıoy yazısının (B) işaretli Bölümünde ayrıntılı olarak açıklanan nedenlerlekatılmıyorum.

Üye

Necdet Darıcıoğlu