ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1978/48
Karar Sayısı:1978/40
Karar Günü:13/6/1978
Resmi Gazete tarih/sayı:23.1.1979/16528
İtirazyoluna başvuran : İş davalarına bakmakla görevli Babaeski Asliye HukukMahkemesi.
İtirazınKonusu : 17/7/1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 1912 sayılıKanunla değişik 78. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Ve verileceködeneklerin", aynı Kanunun 96. maddesinin birinci fıkrasında yeralan"günlük kazanç üst sınırının bir yıllık tutarı üzerinden hesaplanacakaylığın yıllık tutarından fazla" yolundaki hükümlerin ve 17/7/1964 günlü,506 sayılı Kanuna 1186 sayılı Kanunla eklenen geçici 1. maddenin dördüncüfıkrasındaki (a) bendinin Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.
I.OLAY :
Değişikişyerlerinde sigortalı işçi olarak çalışan ve emeklilik hakkını kazanmışbulunan davacı, emekliliği konusunda yazılı bir istekte bulunmadan önce,26/4/1977 günlü dilekçe ile Sosyal Sigortalar Kurumu Kırklareli Şubesinebaşvurarak, yaşlılık aylığının nasıl hesap edileceğini sormuştur. SosyalSigortalar Kurumu Edirne Şubesi, 13/7/1977 günlü yazı ile soruyu yanıtlamıştır.Bunun üzerine davacı, Kurumun karşılığında bildirilen yöntem ile kendisineyaşlılık aylığı bağlanması halinde, hakkı olan miktardan noksan para almışolacağını öne sürerek, Kurum ile arasında ortaya çıkan anlaşmazlığıngiderilmesi için 26/5/1977 günlü dilekçe ile Sosyal Sigortalar Kurumu GenelMüdürlüğüne izafeten Kurumun Kırklareli Şubesi Müdürlüğü aleyhine davaaçmıştır.
DavalıKurum, 26/6/1977 günlü cevap dilekçesinde, Sosyal Sigortalar Kurumunun tüzelkişiliği olduğunu, ikametgâhının Ankara'da bulunduğunu, bu nedenle BabaeskiAsliye Hukuk Mahkemesinin davaya bakmaya yetkili olmadığını, bundan başkaKurumun Şubelerinin tüzel kişilikleri olmadığından Kırklareli Şubesi Müdürlüğüaleyhine husumet tevcih edilemiyeceği gibi davacının bu davayı açmakta hukukîyararı olmadığını, zira davacının henüz Kuruma başvurarak emeklilik istemindebulunmadığını ileri sürmüş, davanın reddini istemiştir.
BabaeskiAsliye Hukuk Mahkemesi husumet ve yetki itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davacı,duruşma sırasında vermiş olduğu 21/2/1978 ve 29/3/1978 günlü dilekçelerle; 506sayılı Kanunun 78. ve 96. maddelerinin, 61. maddeye göre hesaplanacak yaşlılıkaylığına birtakım sınırlamalar getirmek suretiyle 61. maddenin birincifıkrasının uygulanmasını ortadan kaldırdığını ve böylece bir işyerine bağlıolarak çalışan sigortalılarla, birden fazla işverene bağlı olarak çalışansigortalılar arasında, ikinciler aleyhine ayırım yapılmasına yol açıldığınıileri sürerek değişik 78. maddenin birinci fıkrasındaki "Ve verilecek ödeneklerin"deyimiyle, 96. maddenin birinci fıkrasındaki "günlük kazanç üst sınırınınbir yıllık tutarı üzerinden hesaplanacak aylığın yıllık tutarından fazla"deyiminin ve 506 sayılı Yasaya 1186 sayılı Yasa ile eklenen geçici birinci maddenin(a) bendinin iptaline karar verilmek üzere dosyanın Anayasa Mahkemesinegönderilmesini istemiştir.
DavalıKurum, Anayasa'ya aykırılık savının yerinde olmadığını savunmuştur.
III.METİNLER :
l-İtiraz konusu Yasa Kuralları :
17/7/1964günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 1912 sayılı Yasa ile değişik 78.ve 96. maddelerinin birinci fıkraları ile aynı Kanuna 1186 sayılı Kanunlaeklenen geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendi şöyledir:
"Madde78/1- Bu kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esastutulan günlük kazançların üst sının 200 lira, alt sınırı da iş Kanunugereğince tespit edilen en düşük asgarî ücrettir. Üst sınır, sigortalılarıngenel ücret seviyesi ve ülkenin genel ekonomik durumu gözönünde tutularakSosyal Güvenlik Bakanlığının önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca gerekirse, ikiyılda bir arttırılabilir."
"Madde96/1- Bu kanuna göre Malûllük ve Yaşlılık Sigortasından bağlanacak aylıklar ileölüm sigortalarından hak sahibi kimselere bağlanacak aylıkların hesabına esastutulan aylığın yıllık tutarı 12.000 liradan aşağı olmamak kaydı ile 78 incimadde uyarınca saptanacak günlük kazanç alt sınırının 360 katından daha az,günlük kazanç üst sınırının bir yıllık tutarı üzerinden hesaplanacak aylığınyıllık tutarından fazla olamaz."
"Geçici1. madde 4- a) Yeniden tespit edilecek ve bundan böyle bağlanacak aylık tutarıbu kanunun 96 ncı maddesine göre hesaplanan azamî aylık tutarını aşamaz."
2-İlgili Yasa Kuralları :
A)Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrası ile 17.maddesi şöyledir :
"Madde9/1- Her dava, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça açıldığı tarihte dâvâlınınTürk Kanunu Medenisi gereğince ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde görülür.Davalının ikametgâhı belli değilse, davaya Türkiye'de son defa oturduğu yermahkemesinde bakılır."
"Madde17- Hakiki veya hükmi bir şahsın muhtelif mahallerde şubeleri bulunduğutakdirde o şubenin muamelesinden dolayı, iflâs davacı müstesna olmak üzere, oşubenin bulunduğu mahalde dahi dava ikame olunabilir. Şirket ve cemiyetlerin vetesislerin kendi işlerine müteallik olmak üzere âzası aleyhine ve azanın busıfatla yek diğeri aleyhlerine ikame edecekleri dâva bu şirket, cemiyet veyatesisin ikametgâhı addolunan mahal mahkemesinde bakılır."
B)30/1/1950 günlü, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 5 maddesi şöyledir :
"Madde5- İş Mahkemelerinde açılacak her dava, açıldığı tarihte dava olunanın TürkMedenî Kanunu gereğince ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde bakılabileceğigibi, işçinin işini yaptığı işyeri için yetkili mahkemede de bakılabilir.Bunlara aykırı sözleşme muteber sayılmaz." '
IV.İLK İNCELEME :
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında,Babaeski Asliye Hukuk Mahkemesinin davaya bakmaya yetkili olup olmadığı sorunuüzerinde durulmuştur :
Anayasa'nındeğişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddelerine göre, birdavaya bakmakta olan mahkeme o davada uygulanacak yasa hükümlerini Anayasa'yaaykırı görürse veya böyle bir savın ciddî olduğu kanısına varırsa, iptali içinitiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Bu nedenle birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi, elinde bakılmakta olan birdavanın bulunması ve iptali istenen yasa hükümlerinin o davada uygulanmadurumunda olması koşullarının gerçekleşmesine bağlıdır.
BabaeskiAsliye Hukuk Mahkemesinin elindeki davanın konusu özetle şöyledir :
Sigortalıişçi olarak muhtelif işyerlerinde çalışmakta olan davacı, emekli olması halindekendisine bağlanacak yaşlılık aylığının neye göre hesap edileceğini SosyalSigortalar Kurumu Kırklareli Şubesinden sormuştur. Verilen karşılığı doyurucubulmadığından Babaeski Asliye Hukuk Mahkemesinde Kurum aleyhine dava açarakaralarındaki anlaşmazlığın giderilmesini ve yaşlılık aylığının mahkemecehesaplanmasını istemiştir.
DavalıKurum, Mahkemenin yetkili olmadığını, çünkü Sosyal Sigortalar Kurumununikametgâhının Ankara'da bulunduğunu öne sürmüştür.
Mahkeme,davacının işyerinin Babaeski'de olduğunu, bu nedenle davanın 5521 sayılı İşMahkemeleri Kanununun 5. maddesine uygun olarak Babaeski de açıldığınıbelirterek yetki itirazının reddine karar vermiştir.
AnayasaMahkemesi Anayasaya uygunluk denetiminde mahkemenin bu kararıyle bağlıdeğildir. Çünkü Anayasa Mahkemesi bu konuda inceleme yaparken Mahkemenin görevve yetkisini belirlemiş olmamakta, yerine getirdiği işlev, itiraz yolu ilebaşvurmanın ön koşullarının varlığını saptamaktan ibaret kalmaktadır.
HukukUsulü Muhakemeleri Kanununu yetki ile ilgili genel ilkesini koyan 9. maddesi,her davanın davalının ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde açılmasınıbuyurmaktadır. Davalı yetki itirazında bulunmuş olmasına göre, KurumunBabaeski'de ikametgâhının olmaması nedeniyle Babaeski Mahkemesinin davayabakamıyacağı açıktır. Bunun gibi davalı Kurumun Babaeski'de şubesibulunmadığından, aynı Kanunun 17. maddesine göre de Babaeski mahkemesi davayabakmaya yetkili değildir. Mahkemece yetki itirazının reddine dayanak yapılan5521 sayılı Yasanın 5. maddesine gelince : bu maddede "İş Mahkemelerindeaçılacak her dava, açıldığı tarihte dava olunanın Türk Medenî Kanunu gereğinceikametgâhı sayılan yer mahkemesinde bakılabileceği gibi, işçinin işini yaptığıiçin yetkili mahkemece de bakılabilir..." denilmektedir. İşçi yararınakonulmuş bulunan bu kural gerçi işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklarlailgilidir. Bununla birlikte 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 134.maddesinde "Bu Kanunun uygulanmasından doğan , uzlaşmazlıklar, yetkili İşMahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür."kuralı öngörülmüştür. 5521 sayılı Yasanın 5. maddesinde işçilerin yararınadüzenlenmiş bulunan "işçinin işini yaptığı işyeri için yetkili mahkemedede bakılabilir" hükmünde yeralan, "mahkeme" nin, SosyalSigortalar Kurumunun şubelerinin bulunduğu yerdeki mahkeme olarak anlaşılmasıgerekir. Oysa Babaeski'de Davalı Sosyal ıSıigortalar Kurumunun şubesi yoktur.Davalı Kurumun ikametgâhının Ankara'da olması ve Babaeski'de de şubesininbulunmaması nedeniyle mahkeme, bu davaya bakmakla yetkili değildir.
Yukarıdakiaçıklamalar sonucunda, mahkemenin itiraz konusu Yasa kurallarının iptali içinAnayasa Mahkemesine Başvurmaya yetkili olmadığı kendiliğinden ortayaçıkmaktadır, itirazın, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddigerekmektedir.
V.SONUÇ :
İtirazyoluna başvuran Babaeski Asliye Hukuk Mahkemesi davaya bakmaya yetkiliolmadığından itirazın, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine,
13/6/1978gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Osman Tokcan
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu