ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1978/50
Karar Sayısı:1978/43
Karar Günü:22/6/1978
Resmi Gazete tarih/sayı:9.7.1978/16341
İPTALDAVASINI AÇAN: Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu
DAVANINKONUSU : Cumhuriyet Senatosunun, Sayıştay Birinci Başkanının seçimine ilişkin2/5/1978 günlü, 53. Birleşiminde alınan 167 sayılı kararın iptali istenmiştir.
II -METİNLER:
A -Cumhuriyet Senatosunun iptali istenen 2/5/1978 günlü, 167 sayılı kararışöyledir :
"KararNo : 167
Sayıştay'daaçık bulunan birinci Başkanlık için, 832 numaralı Yasanın 5 inci maddesigereğince, yapılan seçimde H. Cahit Eren'in seçilmiş olduğuna dair T.B.M.M.Bütçe Karma Komisyonu raporu Genel Kurulun 2/5/1978 tarihli 53 üncüBirleşiminde onaylanmıştır."
B -Dayanılan Anayasa Kuralları :
Madde85 - Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Meclisler, çalışmalarını, kendi yaptıklarıİçtüzüklerin hükümlerine göre yürütürler.
İçtüzükhükümleri, siyasî parti gruplarının, Meclislerin bütün faaliyetlerinekuvvetleri oranında katılmalarını sağlıyacak yolda düzenlenir. Siyasî partigrupları, en az on üyeden meydana gelir.
Meclisler,kendi kolluk işlerini Başkanları eliyle düzenler ve yürütürler.
Madde86 - Her Meclis, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve Anayasadabaşkaca hüküm yoksa, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir.
TürkiyeBüyük Millet Meclisinde toplantı yetersayısı, her iki Meclis üye tamsayısıtoplamının salt çoğunluğudur.
Madde94 - Genel ve katma bütçe tasarıları ile millî bütçe tahminlerini gösterenrapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.
Butasarılar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasî parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.
Karmakomisyonunun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.
CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi Üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.
Madde127 - Sayıştay, genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ilemallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesapve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetlemeve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir.
Sayıştayınkuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları,ödev ve yetkileri, hakları ve yükümleri ve diğer özlüz işleri, Başkan veüyelerinin teminatı kanunla düzenlenir.
SilâhlıKuvvetler elinde bulunan Devlet mallarının Türkiye Büyük Millet Meclisi adınadenetlemesi usulleri, millî savunma hizmetlerinin gerektirdiği gizlilikesaslarına uygun olarak kanunla düzenlenir.
Kamuiktisadî Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Mîllet Meclisince denetlenmesi kanunladüzenlenir.
C-Millet Meclisi İçtüzüğünün ilgili kuralları : !
Madde29- Komisyon üyeleri, komisyon toplantılarına devama mecburdurlar. Komisyondevam cetvelleri, Millet Meclisi Başkanlığına ve siyasî parti grupubaşkanlıklarına sunulur.
İzinsizveya özürsüz olarak üst üste üç toplantıya veya bir yıl içindeki toplantılarınüçte birine katılmayan komisyon üyesi, mensubu olduğu siyasî parti grupuncakomisyondan geri çekilebilir.
Birsuretle boşalan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.
Madde34- Komisyon kâtibi görüşmelerin tutanak Özetini düzenler ve komisyon başkanıile birlikte imzalar. Bu tutanak özetine oturumda hazır bulunan komisyonüyeleri, varsa yazılı itirazlarını ekliyebilirler.
Komisyonkâtibinin bulunmadığı hallerde, hazır bulunan en genç komisyon üyesi geçiciolarak kâtiplik görevini yerine getirir.
Komisyonkarar verirse, tam tutanak tutulur.
D-İlgili yasa hükümleri :
21/2/1967günlü, 832 sayılı Sayıştay Kanununun dava konusu ile ilgili 5. maddesi şöyledir:
Madde5- Sayıştay Birinci Başkanı bu kanunda yazılı niteliklere sahip isteklilerarasından, T.B.M.M. Bütçe Karma Komisyonu tarafından gizli oyla seçilir.Komisyon, üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile toplanır. Mevcudun saltçoğunluğunun oyunu alan seçilir.
Seçimsonucunun Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Genel Kurullarınca ayrı ayrıonaylanması gereklidir. Meclislerden her hangi biri bu onay işlemini, karmakomisyonda seçimin sonuçlanmasından başlıyarak iki ay içinde tamamlamadıklarıtakdirde Karma Komisyon kararı kesindir.
III-İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısındaaşağıdaki sorun üzerinde durulmuştur :
AnayasaMahkemesinin görev ve yetkileri genel olarak Anayasanın değişik 147. maddesindebelirtilmiştir. Buna göre Anayasa Mahkemesi kanunların ve Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüklerinin Anayasaya Anayasa değişikliklerinin de Anayasadagösterilen şekil şartlarına uygunluğunu denetler. Bunun dışında 64. maddegereğince Kanun Hükmünde Kararnameler, 81. madde uyarınca yasamadokunulmazlığının kaldırılmasına ve üyeliğin düşmesine ilişkin kararlar daAnayasa Mahkemesinin denetim alanındadır.
İptaliistenen Cumhuriyet Senatosu kararının herşeyden önce yukarıda sayılan yasamaişlemleri ve belgeleri niteliğinde olup olmadığı araştırılacak ve sonucuna görebu kararın Anayasa Mahkemesinin denetimine bağlı tutulup tutulamayacağısaptanacaktır.
Anayasanın127. maddesinin birinci fıkrasında, genel olarak Sayıştay'ın görev ve yetkileriaçıklanmış, ikinci fıkrasında da "Sayıştay'ın kuruluşu, işleyişi, denetimusulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları veyükümleri ve diğer özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunladüzenlenir." biçiminde bir kurala yer verilmiştir. Görülüyor ki, Anayasa,Sayıştay Başkanının atanması ile ilgili özel bir hüküm koymamış, bununyöntemini çıkarılacak kanuna bırakmıştır. 21/2/1967 günlü, 832 sayılı SayıştayKanununun 5. maddesi, Sayıştay Birinci Başkanının seçimi konusunda şu hükmügetirmiştir :
"SayıştayBirinci Başkanı bu konuda yazık niteliklere sahip istekliler arasından T.B.M.M.Bütçe Karma Komisyonu tarafından gizli oyla seçilir. Komisyon Üye tamsayısınınüçte iki çoğunluğu ile toplanır. Mevcudun salt çoğunluğunun oyunu alan seçilir.Seçim sonucunun Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Genel Kurullarınca ayrıayrı onaylanması gereklidir. Meclislerden herhangi biri bu onay işlemini, karmakomisyonda seçimin sonuçlanmasından başlayarak iki ay içinde tamamlamadıklarıtakdirde, karma komisyon kararı kesindir."
ÖzelKanunun öngördüğü bu yöntemin anayasaya aykırı olup olmadığının incelenmesidavanın konusu değildir. Davacı siyasî parti grubu; Sayıştay Birinci Başkanıseçiminin yasal koşullara aykırı davranılmak suretiyle karma komisyondasonuçlandırıldığını, bu işlemin Cumhuriyet Senatosunda onaylandığını ve böyleceyasaya ve dolayısiyle de Anayasaya aykırı yeni bir içtüzük düzenlemesi ortayaçıktığını ileri sürmektedir.
YasamaMeclislerinin sözü geçen onaylama yetkisini kullanırken aldıkları kararları,Anayasanın değişik 64. 81. ve 85. maddelerinde belirtilen türde bir yasamabelgesi veya işlemi saymaya olanak yoktur.
MillîBirlik Komitesi tarafından kurulan Anayasa Komisyonun hazırladığı Anayasa Öntasarısında, "Kanunların, Yasama Meclislerinin İçtüzüklerinin ve buMeclislerce verilen hertürlü kararların Anayasaya uygunluğunu denetlemek"görev olarak Anayasa Mahkemesine tanındığı, böylece Türkiye Büyük MilletMeclisinin ister kanun, ister karar şeklinde maddî bakımdan "kuraltasarruf" veya "şart tasarruf" niteliğinde olan bütün kararlarıAnayasa Mahkemesinin yargı denetimine tabi tutulması Öngörüldüğü halde,Anayasa, 147. maddesinin birinci fıkrası ile "Anayasa Mahkemesi,kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüklerinin Anayasaya, Anayasadeğişikliklerinin de Anayasada gösterilen şekil şartlarına uygunluğunudenetler" yolundaki ilkeyi benimsemek suretiyle bu denetimi sadecekanunlara, İçtüzüklere ve Anayasa değişikliklerine hasretmiş, başka bir deyişleTürkiye Büyük Millet Meclisi yada Meclislerin, kanun veya İçtüzük niteliğindeolmayan kararlarını - Anayasanın ayrık olarak düzenlediği hükümler, saklı olmaküzere - bu denetimin dışında bırakmıştır.
Yasamadokunulmazlığının kaldırılmasına veya üyeliğin düştüğüne meclislerce kararverilmesi hallerinde bu kararların Anayasa Mahkemesince denetlenebilmesininsağlanabilmesi için Anayasa Koyucunun 81. maddeyi ayrıca düzenlemiş olması vedeğişik 64. maddesi ile de kanun hükmünde kararnamelerin denetiminin AnayasaMahkemesinin görev alanına alınması bu görüşün doğruluğunu açıkça kanıtlar.
SayıştayBirinci Başkanının seçimi yapılırken Bütçe Karma Komisyonunun toplanma ve kararalma yetersayısının hesabında yasa kuralına aykırı davranılmış olmasının veseçim kararının bu haliyle Cumhuriyet Senatosunda onaylanmış bulunmasının"İçtüzük hükmü yaratıcı karakter taşları" bir işlem olduğu yolundakigörüş, dava konusu Cumhuriyet Senatosu kararının yargı denetimine bağlıtutulması gerektiğine bir kanıt olarak gösterilemez. Burada şu yönünaçıklanmasında yarar vardır : Meclislerin İçtüzük değişikliği niteliğindealdığı kararlarla, Anayasa Mahkemesinin denetimi dışında tutulan bir yasamaişleminin oluşturulmasında kimi içtüzük kurallarına uyulmamış olmasını ya daaykırı uygulamalar yapılmış bulunmasını birbirinden ayrı konular olarak görmekgerekir. Cumhuriyet Senatosu, 832 sayılı Sayıştay Kanununun 5. maddesindebelirtilen yetkiyi kullanmış ve bu konuda bir karar almıştır. Bu kararınoluşturulmasında Anayasaya ya da İçtüzüğe ters düşüldüğü veya yeni bir içtüzükhükmü yaratılmış olduğu yönünde öne sürülen savların Anayasaya uygunlukdenetiminden geçirilebilmesi, ancak bu kararın denetiminin Anayasa Mahkemesiningörev ve yetkisi içinde olması koşulu ile gerçekleştirilebilir. Eğer Anayasa,bir kararı Anayasaya uygunluk denetimine bağlı tutmamışsa, onun oluşmasısırasında Anayasa ve İçtüzük kurallarına uyulup uyulmadığının denetlenmesine deolanak yoktur.
Öteyandan, Sayıştay Birinci Başkanının Bütçe Karma Komisyonunca yapılan seçiminCumhuriyet Senatosunca onaylanmasına ilişkin karar, yeni bir İçtüzük hükmüdüzenlenmesi veya içtüzüğün bir hükmünün değiştirilmesi niteliğinde olmayıp,belli bir kanun hükmünün uygulanmasından ibarettir.
AnayasaMahkemesinin benzer işlemlere ilişkin (17/11/1970 günlü, E. 1970/44, K.1970/42; 21/4/1977 günlü, E. 1977/61, K. 1977/47; 4/10/1977 günlü, E. 1977/88,K. 1977/120) sayılı kararlarında da bu görüşler benimsenmiştir.
Bunedenlerle Cumhuriyet Senatosunun Sayıştay Birinci Başkanının seçimine ilişkinkararın Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi, Anayasa Mahkemesiningörevi dışındadır. Söz konusu kararın iptali istemiyle açılan davareddedilmelidir.
IV-Sonuç :
CumhuriyetSenatosu Genel Kurulunun Sayıştay Başkanının Seçimine ilişkin 2/5/1978 günlü,167 sayılı Kararının Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi AnayasaMahkemesinin denetim görevi dışında olduğundan sözkonusu kararın iptaliistemiyle açılan davanın reddine,
22/6/1978gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Kâni Vrana
Başkanvekili
Şevket Müftügil
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Şekip Çopuroğlu
Üye
Fahrettin Uluç
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Osman Tokcan
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu