ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1978/58
Karar Sayısı:1978/65
Karar Günü:21/12/1978
Resmi Gazete tarih/sayı:12.2.1979/16548
İTlRAZYOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 12. Daire
İTİRAZINKONUSU : 26/2/1977 günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı BütçeKanununun 9. maddesi hükmünün iptali istemidir.
I-OLAY :
Davacılartarafından, taviz bedelinin 26/2/1977 günlü, 2035 sayılı Vakıflar GenelMüdürlüğü Bütçe Kanununun 9. maddesi hükmüne göre değil, 2762 sayılı VakıflarKanununun 29. maddesine dayanılarak hesap edilmesi gerektiği iddiasiyle yapılanbaşvurmanın reddi yolundaki Vakıflar Genel Müdürlüğü işleminin iptali içinDanıştay 12. Dairesinde dava açılmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğünün her yılaait Bütçe Kanunlarının 9. maddesinde yer alan ve taviz bedellerinin, 1319sayılı kanun gereğince verilen beyannamelerde gösterilen değerler üzerindenhesaplanacağı yolundaki hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüş,Danıştay 12. Dairesince de Anayasa Mahkemesine başvurulmasına kararverilmiştir.
III-YASA METİNLERİ :
1)İptali istenen yasa kuralı :
26/2/1977günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı Bütçe Kanununun iptaliistenen 9. maddesi 3 Mart 1977 günlü, 15867 sayılı Resmî Gazete'de yayımlananmetne göre şöyledir:
"Madde9- 2762 Sayılı Kanunda öngörülen taviz bedelleri, 1319 sayılı Kanun gereğinceverilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanır."
2)İlgili yasa kuralı :
5/2/1935günlü 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi şöyledir:
Madde27- Mevcut mukataalı toprakların veya icareteynli gayrımenkullerinmülkiyetleri, icare veya mukataaların yirmi misli bir taviz karşılığındamutasarrıfına geçirilir. Taviz ister toptan, ister taksit ile ödensin, ilködeme yılı için tahakkuk ettirilen icare veya mukataa üzerinden hesap olunur.
(20/6/1952günlü, 5982 sayılı Kanun ile 27. maddeye eklenen fıkra) özel ve tüzel kişileruhdesinde bulunan vakıf mahallerin icare ve mukataaları vergi kıymetlerinenisbetle binde iki buçuktan noksan ise o miktara çıkarılır.
3)Dayanılan Anayasa Kuralları :
Madde(değişik 64-1) Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin Bütçe vekesinhesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genelve özel af ilanına, mahkemelerce, kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.
Madde92-Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.
MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.
MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.
CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.
MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olanmadde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oyabaşvurulur.
MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.
MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğugibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabuledilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.
CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyulâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur.
CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.
CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında veGenel Kurulundaki görüşme süresini aşmıyor bir süre içince karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmayan hallerdebir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmayan metinler, CumhuriyetSenatosunca Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmiş sayılır. Bu fıkradabelirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.
YasamaMeclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasi partilerle ilgilitasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukardaki fıkralar, hükümleriuygulanır" Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyon raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındaMillet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının salt çoğunluğununoyu lazımdır. 8. ve 9. fıkralar hükümleri saklıdır.
Madde93- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe Kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanunCumhurbaşkanınca yayınlanır.
Madde94- Genel ve katma Bütçe tasarıları ile Milli bütçe tahminlerini gösterenrapor, mali yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.
Butasarılar ve rapor, otuzbeş Milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar gurubunaveya guruplarına en az otuz üye verilmek , şartıyle siyasi parti guruplarınınve bağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.
KarmaKomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.
CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmek üzere,karma komisyona verilir. Karma komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve mali yılbaşına kadar karara bağlanır.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.
TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullarındagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar.
Madde126- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.
Kanunkalkınma plânlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.
Genelve katma bütçeleri nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. BütçeKanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm konulamaz.
IV-İLK İNCELEME .
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 24/10/1978 gününde Şevket Müftügil,Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan, A. Rüştü Aral,Ahmet Salih Çebi, Muammer Yazar, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, HüseyinKaramüstantikoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu veBülent Olcay'ın katılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında dosyanıneksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararvermiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ :
İşinesasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran Danıştay 12. Dairesinin Anayasayaaykırılık gerekçesi, iptali istenen yasa hükmü ile dayanılan Anayasa ve yasakuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki metinler okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
5/6/1935Günlü, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 26. maddesi, bu yasanın yayımından sonravakıf malların mukataaya ve icareteyne bağlanamıyacağı, 27. maddesinde demevcut mukataalı toprakların veya icareteynli taşınmazların mülkiyetlerinin, icraveya mukataanın yirmi misli bir taviz karşılığında mutasarrıfına geçirileceğikuralını koymuştur. Oysa 26/2/1977 günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel MüdürlüğüBütçe Kanununun itiraz konusu 9. maddesi, taviz bedellerinin sözü geçen 27.maddede yazılı yönteme göre değil, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu gereğinceverilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanacağı kuralını getirmiştir.Böylece 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi hükmü 1977 Bütçe yılı içindeğiştirilmiş olmaktadır.
Yasamaorganının, yasalarla bütçe yasalarını düzenleme alanları yetkileri ve budüzenlemede uyacakları kurallar Anayasa'nın değişik 64., 92., 93. ve 94.maddelerinde gösterilmiştir. Genel anlamda yasalara konu olan bir işin bütçeyasası ile düzenlenmesine, ya da bir yasa hükmünün Bütçe Kanunu iledeğiştirilmesine veya kaldırılmasına Anayasa'nın sözü geçen kuralları elvermez.Bundan başka Anayasanın 126. maddesi, Bütçe Kanununa bütçe ile ilgili olanlardışında hiçbir hüküm konulamayacağını buyurmaktadır. Açıklanan bu anayasalilkelere ters düşen bütçe düzenlemelerinin iptaline karar verilmesi gerekeceğikuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesinin birçok kararlarında, sözgelimi 10/6/1976günlü, E. 1976/ 23, K. 1976/33 sayılı kararında, (Resmî Gazete 15/9/1976,15708) bu yönler yeterince açıklanmış olduğundan ayrıntılı gerekçelerin buradayinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynı gerekçelerle, 26/2/1977 günlü, 2035sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı Bütçe Kanununun 9. maddesi hükmününiptaline karar verilmelidir.
VI-SONUÇ :
26/2/1977günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı Bütçe Kanununun 9.maddesi hükmünün Anayasa'nın 64, 92, 93, 94 ve 126. maddelerine aykırı olduğunave iptaline,
21/12/1978gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Şevket Müftügil
Başkanvekili
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Osman Tokcan
Üye
Rüştü Aral
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Muammer Yazar
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Nahit Saçlıoğlu
Üye
Hüseyin Karamüstantikoğlu
Üye
Kenan Terzioğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu
Üye
Bülent Olçay