Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1978/70, K.1979/7 Sayılı Karar - 08/02/1979

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1978/70

Karar Sayısı:1979/7

Karar Günü:8/2/1979

Resmi Gazete tarih/sayı:18.4.1979/16613

İtirazdabulunan : Zeytinburnu Asliye 1. Hukuk Mahkemesi.

İtirazınKonusu : 10/3/1978 günlü, 16224 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 27/2/1978günlü, 2116 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 9. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.

I.OLAY:

Davacı27/2/1978 günlü, 2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı BütçeKanununun 9. maddesi uyarınca taviz bedeli Ödediğini, oysa anılan maddeninAnayasa'ya aykırı olduğunu, taviz bedelinin 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27.maddesi uyarınca hesap edilmesi gerektiğini ileri sürerek fazla ödenen paranıngeri alınmasına karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme,2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî yılı Bütçe Kanununun 9.maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bularak bu maddenin iptaliiçin Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ :

l -İtiraz konusu Yasa Kuralı:

27/2/1978günlü, 2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe Kanunununiptali istenen 9. maddesi 10/3/1978 günlü, 16224 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan metne göre şöyledir.

"Madde9 - 2762 sayılı Kanunda öngörülen taviz bedelleri, 1319 sayılı Kanun gereğinceverilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanır."

2 -İlgili yasa kuralı: 5/6/1935 günlü, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesişöyledir :

"Madde27 - Mevcut mukataalı toprakların veya icrareteynli gayrimenkullerinmülkiyetleri, icare veya mukataaların yirmi misli bir taviz karşılığındamutasarrıfına geçirilir. Taviz ister, toptan, ister taksit ile Ödensin, ilködeme yılı için tahakkuk ettirilen icare ve mukataa üzerinden hesap olunur.

(20/6/1952günlü, 5982 sayılı Kanun ile 27. maddeye eklenen fıkra) Özel ve tüzel kişileruhdesinde bulunan vakıf mahallerin icare ve mukataalan vergi kıymetlerinenispetle binde iki buçuktan noksan ise o miktara çıkarılır."

3 -Dayanılan Anayasa Kuralları:

Madde64/1 - (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasayla değişik) Kanun koymak, değiştirmekve kaldırmak, Devletin bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek vekabul etmek, para basılmasına, genel ve özel af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşenÖlüm cezalarının yerine getirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük MilletMeclisinin yetkilerindendir.

"Madde92 - Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür.

MilletMeclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve tekliflerCumhuriyet Senatosuna gönderilir.

MilletMeclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadankabul edilirse, bu metin kanunlaşır.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin budeğişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.

MilletMeclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse her iki Meclisinilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyonkurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. MilletMeclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisincehazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır. CumhuriyetSenatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olan maddedeğişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için, üyetamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oya başvurulur.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca dareddedilirse düşer.

MilletMeclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunda olduğugibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosununkabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni MilletMeclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabuledilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninMillet Meclisi tarafından kabulü için üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyulâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metninkanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur.

CumhuriyetSenatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında vegenel kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; busüre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmıyan hallerdebir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,Cumhuriyet Senatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmişsayılır. Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez.

YasamaMeclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasî partilerle ilgilitasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukardaki fıkralar hükümleriuygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karmakomisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Birleşik Toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin BirleşikToplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının saltçoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır."

"Madde93 - Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları ongün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, buhususta gösterdiği gerekçe ile birlikte, aynı süre içinde Türkiye Büyük MilletMeclisine geri gönderir. Bütçe Kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır,Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, KanunCumhurbaşkanınca yayınlanır."

"Madde94 - Genel ve katma bütçe tasarıları ile Millî bütçe tahminlerini gösterenrapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.

Butasarılar ve rapor otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesindenkurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubunaveya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasî parti gruplarının vebağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur.

KarmaKomisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce CumhuriyetSenatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.

CumhuriyetSenatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmeküzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin MilletMeclisinde görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık vedaire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümüüzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleriüzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur.

TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Bütçe Kanunu tasarılarının genel kurullardagörüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifleryapamazlar."

"Madde126 - Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerininharcamaları yıllık bütçelerle yapılır.

Kanun,kalkınma planlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş vehizmetler için Özel süre ve usuller koyabilir.

Genelve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. BütçeKanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz."

IV.İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 16/1/1979 gününde Şevket Müftügil,Ahmet H. Boyacıoğlu, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, OsmanTokcan, Rüştü Aral, Ahmet Salih Cebi, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Necdet Darıcıoğluve Bülent Olcay'ın katılmalarıyle yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyanıneksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

V.ESASIN İNCELENMESİ :

İşinesasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin Anayasa'ya aykırılıkgerekçesi, iptali istenen Yasa hükmü ile dayanılan Anayasa kuralları, bunlarlailgili yasama belgeleri ve öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüpdüşünüldü.

5/6/1935günlü, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 26. maddesi, bu Yasanın yayımından sonravakıf malların mukataaya ve icareteyne bağlanamıyacağı, 27. maddesi de mevcutmukataalı toprakların veya icareteynli taşınmaz malların mülkiyetinin, icare vemukataanın yirmi misli bir taviz karşılığında mutasarrıfına geçirileceğikuralını koymuştur. Oysa 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı Vakıflar Genel MüdürlüğüBütçe Kanununun itiraz konusu 9. maddesi, taviz bedellerinin sözü geçen 27.maddede vazıh yönteme göre değil, 1319 sayılı Emlâk Vergisi Kanunu gereğinceverilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanacağı kuralım getirmiştir.Böylece, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi hükmü 1978 Bütçe yılı içindeğiştirilmiş olmaktadır.

YasalarlaBütçe yasalarının düzenleme alanları. Yasama Organının bu konudaki yetkileri vedüzenlemede uyulacak kurallar Anayasa'nın değişik 64., 92., 93. ve 94.maddelerinde gösterilmiştir. Genel anlamda yasalarda yer alması gerekenkonuların Bütçe Yasası ile düzenlenmesine, ya da bir yasa hükmünün Bütçe Yasasıile değiştirilmesine veya kaldırılmasına Anayasa'nın sözü geçen kurallarıelvermez. Bundan başka Anayasa'nın 126. maddesi, Bütçe Yasasına bütçe ileilgili olanlar dışında hiçbir hüküm konulamıyacağını buyurmaktadır. Bu ilkelereters düşen bütçe düzenlemelerinin Anayasa'ya aykırılığı kuşkusuzdur. AnayasaMahkemesinin kimi kararlarında, sözgelimi 10/6/1976 günlü, E. 1976/ 23, K.1976/33 sayılı kararında (Resmî Gazete 15/9/1976, 15708), bu yönler yeterinceaçıklanmış olduğundan, ayrıntılı gerekçelerin burada yinelenmesine gerekgörülmemiştir. Aynı gerekçelerle, itiraz konusu hükmün iptaline kararverilmelidir.

VI.SONUÇ :

10/3/1978günlü, 16224 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı"Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 9.maddesinin, Anayasa'nın 64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerine aykırı olduğunave iptaline 8/2/1979 gününde oybirliği ile karar verildi.