ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1978/74
Karar Sayısı:1979/43
Karar Günü:27/11/1979
Resmi Gazetetarih/sayı:21.2.1980/16907
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Karaisalı Sulh Mahkemesi,
İTİRAZIN KONUSU : 2/7/1964 günlü, 492 sayılı "HarçlarKanunu"nun 34. maddesi Anayasa'nın 12. ve 42. maddelerine aykırı görenKaraisalı Sulh Ceza Mahkemesi, 44 sayılı Yasanın 27. maddesi uyarınca AnayasaMahkemesine başvurmuştur.
I - OLAY:
6831 sayılı "Orman Kanunu" na aykırı hareketten sanıkhakkında, Sulh Ceza Mahkemesine kamu davası açılmış, yargılama sırasındamahkemece, 29/9/1978 günü olay yerinde keşif yapılarak, aynı gün hâkim, kâtip,bilirkişi ve diğer ilgililere Ödenecek ücreti içeren harcama kararı verilmiş,7/12/1978 günlü oturumda da, bu işlemin dayandığı 492 sayılı Harçlar Yasası'nın34. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varılarak iptali içindosyadaki belge örneklerinin Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
III - YASA METNİ :
2/7/1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Yasasının itiraz konusu 34.maddesi hükmü şöyledir:
"Madde 34 - Tebliğden başka bir işlem yapmak içinmakamından uzaklaşmaya mecbur olan hâkimler, C. Savcıları ve icra iflâsmemurlarıyla adli tabiplere, adliye başkâtipleri ile kâtiplere, mübaşir vemüstahdemlere yol giderlerinden başka aşağıdaki miktarlarda yol tazminatıverilir:
1. Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğubelediye hudutları dahilinde ise beher iş için 10 lira,
2. Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğubelediye hudutları haricinde ise beher iş için 15 lira,
3. Daireden uzaklaşmayı gerektiren işlerin bir kısmı mahkemeninbulunduğu belediye hudutları içinde, bir kısmı haricinde ise belediye hudutlarıiçinde olan beher iş için 10 lira, belediye hudutları dışında olan beher işiçin 15 lira.
Ancak bu miktarlar, bir günde birinci benddeki işler için 50lirayı ve diğer bendlerdeki işler için 75 lirayı geçemez.
Daireden uzaklaşmayı gerektiren birden ziyade iş olursa mümkünoldukça işler aynı günde yapılır. Bir işin bir günde tamamlanması mümkünolmadığı takdirde her gün için bir iş üzerinden ve yukarıki bendler gereğincetazminat verilir.
Görülen işler birden ziyade ise yol gideri mesafe ile, yoltazminatı ise yukardaki bendler esasları ile orantılı şekilde taksim olunur.
Adliye başkâtipleriyle kâtipler için bu miktarın 2/3'ü mübaşirve müstahdemler için yarısı ödenir.
Yol giderleri ile tazminat ilgili kişiler tarafından işinifasından evvel emaneten makbuz mukabilinde vezneye yatırılarak buna mahsus birdeftere kaydedilir. Keşfi ve işlemi müteakip yapılan sarfiyat bir tutanaklatevsik olunarak bakiyesi ilgili kişiye geri verilir."
IV - İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca ŞevketMüftügil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu,Osman Tokcan, Rüştü Aral, Ahmet Salih Cebi, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Necdet Darıcıoğluve Bülent Olcay'ın katılmalarıyla 16/1/1979 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesinekarar verilmiştir.
V - ESASIN İNCELENMESİ :
İşin esasına ilişkin rapor, Karaisalı Sulh Ceza Mahkemesininbaşvurma kararı ve ekleri, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen Yasa hükmü,ilgili Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve ötekimetinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Kamu davasına bakmakta olan mahkeme yapılan kesit nedeniyle2/7/1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Yasasının 34. maddesini uygulamış, bu hükmü,Anayasanın 12. ve 42. maddelerine aykırı görerek, iptali için AnayasaMahkemesine başvurmuştur.
İşin esasına ilişkin raporun hazırlanması çalışmalarınınsürdürüldüğü sırada, iptali istenilen yasa kuralı, 16/6/1979 günlü, 16668sayılı Resmî Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 7/6/1979 günlü, 2244 sayılıYasa ile itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçelerinde değindiği hususlarıortadan kaldıracak biçimde değiştirilmiştir.
492 sayılı Harçlar Yasasının 34. maddesinde öngörülen biçimdebir işlem yapılırsa, yol tazminatına o anda hak kazanılır. Anılan Yasa hükmü oişleme hemen uygulanır; yargılama sırasında, aynı biçimde birden çok işlemyapılırsa herbiri için ayrı ayrı gözönünde tutulur. Bu hükmün yargılamanınsonraki aşamasında uygulanması söz konusu olamaz. Böylece Harçlar Yasasının 34.maddesinin uygulanması, işlem yapıldığı anda sona ermektedir.
Bu durumun sonucu olarak Anayasanın 151. maddesinde "birdavaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun hükmünü Anayasaya aykırıgörürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasını ciddi olduğukanısına varırsa..." biçiminde yer alan hükmün uygulama yerikalmamaktadır. Görevli her mahkeme, tebliğ işlemi hariç, daire dışında, keşifyada başka bir işlem yapmak isterse 34. madde uygulanacak hüküm niteliğikazanır. Burada bir ayırım yapmak sözü edilen 151. madde gereğidir.
Öte yandan 16/1/1979 günü işin esasının incelenmesine kararverildikten sonra Harçlar Yasasının 34. maddesi, 16/6/1979 günü yürürlüğe girenve yeni bir kural getiren, 2244 sayılı Yasa ile değişmiş olup, yenidenyapılacak işlemlerde bu yasa ile getirilen yeni hükmün uygulanması zorunludur.Bu bakımdan itirazın konusu ortadan kalkmıştır. Konusu kalmayan itiraz iseincelenemez.
Özetlemek gerekirse, itiraz konusu 12/7/1964 günlü, 492 sayılı"Harçlar Kanunu" nun 34. maddesi hükmü, Anayasa Mahkemesine yapılanbaşvurudan sonra yürürlüğe giren 7/6/1979 günlü, 2244 sayılı Yasanın 1.maddesiyle değiştirilmiş bulunduğundan konusu kalmayan itiraz hakkında birkarar verilmesine yer bulunmamaktadır.
Şevket Müftigil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Rüştü Aral, Nihat O.Akçakayalıoğlu, İhsan N. Tanyıldız ve Yılmaz Aliefendioğlu bu görüşekatılmamışlardır.
VI - SONUÇ:
İtiraz konusu 12 Temmuz 1964 günlü, 492 sayılı "HarçlarKanunu"nun 34. maddesi hükmü, Anayasa mahkemesine yapılan başvurudan sonrayürürlüğe giren 7/6/1979 günlü, 2244 sayılı Yasanın 1. maddesiyle değiştirilmişbulunduğundan konusu kalmayan itiraz hakkında bir karar verilmesine yerolmadığına, Şevket Müftigil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Rüştü Aral, Nihat O.Akçakayalıoğlu, İhsan N. Tanyıldız ve Yılmaz Aliefendioğlu'nun (davada,7/6/1979 günlü, 2244 sayılı Yasa hükmü değil 12/7/1964 günlü, 492 sayılıHarçlar yasasının 34. maddesi uygulanma durumunda olduğundan rapordaki noksanınraportörce tamamlattırılması gerektiği) yolundaki karşıoylarıyla veoyçokluğuyla,
27/11/1979 gününde karar verildi.
Başkan
Şevket Müftügil
Başkanvekili
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Osman Tokcan
Üye
Rüştü Aral
Üye
Muammer Yazar
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Nahit Saçlıoğlu
Üye
Hüseyin Karamüstantikoğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu
Üye
İhsan N. Tanyıldız
Üye
Bülent Olçay
Üye
Yılmaz Aliefendioğlu
Üye
Yekta Güngör Özden
KARŞIOY YAZISI
Sayın Ahmet H. Boyâcıoğlu'nun karşıoy yazısında belirtilennedenlerle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Başkan
Şevket Müftügil
KARŞIOY YAZISI
İtiraz yoluna başvuran Karaisalı Sulh Ceza Mahkemesi, 6831sayılı Orman Yasasına aykırı harekette bulunmak suçu nedeniyle açılan kamudavasında 492 sayılı Harçlar Yasasının 34. maddesini Anayasa'ya aykırı bulmuşve iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Mahkemenin, 29/9/1978 günündeolay yerinde keşfi yaptığı ve 7/12/1978 günlü oturumda da sözkonusu edilenyasanın 34. maddesini Anayasa'ya aykırı bulduğu ve Anayasa Mahkemesinebaşvurulması kararı aldığı açıkça görülmektedir. Buna karşın Anayasa Mahkemesi,26/1/1979 gününde yaptığı ilk inceleme sonunda, başvurmayı geçerli saymış vedosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine karar vermiştir.
Anayasa Mahkemesinin esasın incelenmesini karara bağlamasınınnedeni keşfi tamamlanan bu işde keşfin yapılışına, düzenlenen tutanaklabilirkişi raporuna karşı bir istem veya sav öne sürülmemişken; sırf mahkemecekeşfin yinelenebileceği varsayımı olamaz. Esasın incelenmesi kararlarını, birevreyi kapatarak öteki inceleme evresini açan ve bağlayıcı bulunan nitelikleriyönünden "ara kararı" durumunda görmek olanaksızdır. Gerçekten birvarsayım olarak çoğunlukça öne sürülen düşünceler yerinde bulunsa, daha açıkbir anlatımla Harçlar Yasasının 34. maddesi uygulanması işlemin yapıldığı andasona ererek Anayasa'nın 151. maddesinde yer alan itiraz yoluyla denetimiÖngören hükmün artık uygulanma yeri kalmıyorsa, başvurunun, mahkemeninyetkisizliği nedeniyle ilk inceleme evresinde reddine karar verilmesi gerekir.Kural olarak her olay yapıldığı zamandaki ve kendisinin doğuşuna neden olanyasa hükümlerine bağlı kalırlar. Anayasa Mahkemesine başvurulduktan sonrayasanın değiştirilmesinden, eski işlere yeni yasanın uygulanacağı yolunda açıkbir gönderme yoksa ya da onlarında yeni yasa hükmüne tâbi olacağı biçimindeyasada bir kural yeralmamışsa, eski yasa zamanında yapılmış işlemlerinetkilenmiyeceği ve kendilerini oluşturan yasaya bağlı kalmakta devam edecekleribilinen bir gerçektir. Bu durumda ilk inceleme kararının yalnış ya da hatalıolduğu da öne sürülemiyeceğine göre, yapılacak iş o kararın anlamını araştırıportaya koymaktan ibarettir.
Harçlar Yasasının eski 34. maddesi, yürürlükte bulunduğu sıradamahkemece uygulanmış ve kimi işlemler bu maddeye uyularak yapılmıştır. Bununlabirlikte bu maddenin uygulanması kesin olarak son bulmuş ve mahkeme bu işlemdenelini çekmiş değildir. Gerek hukuk gerek ceza davalarında 34. maddeye göreyapılan harcamalar hükümle birlikte tekrar gözden geçirilecek ve hükümlüye yada davada haksız çıkacak tarafa kararla yükletilecektir. Gerçi bu defakiuygulama "Yargılama giderleri" ni saptamaktan ibaret ise de onunöğeleri arasına, mahkeme binası dışında yapılan işlemlerin giderlerini de dahiletmek gerekir. Yargılama giderlerinin saptanması ve onun unsurlarını oluşturankalemlerin hesaplanarak hükme konu edilmesi işlemine, Anayasa hukukunda, ilgiliyasanın uygulanması olarak bakılması ve konunun bu anlamda değerlendirilmesigerekir.
Bu nedenlerle ilk inceleme evresinde esasın incelenmesine kararverilen ve görülmekte olan davada yasanın değişmesine karşın yapılan keşifişlemi açısından uygulanma durumunda olan 492. sayılı Harçlar Yasasının 34maddesi hakkında rapordaki noksanlar tamamlattırıldıktan sonra Anayasa'yauygunluk denetiminin sürdürülmesine karar verilmesi gerekirken, ilk incelemekararını dahi ortadan kaldıran ve Anayasa'ya uygunluk denetimini sonuçsuzbırakan biçimde karar verilmesine karşıyım.
Başkanvekili
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOY YAZISI
Her olay vukuu zamanındaki yasa hükümlerine bağlıdır. Keşifolayı, Harçlar kanunu'nun 7/6/1979 gün 2244 sayılı Kanundan önce yürürlüktebulunan 34. maddesinin yürürlükte olduğu zamanda yapıldığına göre, yapılan buhizmetin karşılığının tahakkuk ve Ödenmesinde değişiklikten Önceki 34. maddehükümlerinin uygulanacağı doğaldır. Konuya bu açıdan bakınca, Anayasa'yaaykırılık itirazının kabulü ve iptali halinde, Anayasa Mahkemesince verilecekkararın geçmişte yapılan keşifler dolayısiyle yapılan ödemeler üzerinde etkiliolacağı kuşkusuzdur.
Öte yandan ilk inceleme sonunda verilen 27/12/1979 günlü karardaişin esasının, yani Harçlar Kanunu'nun olay zamanında yürürlükte olan 34.maddesinin Anayasa'ya aykırı olup olmadığının incelenmesine de kararverilmiştir.
Bu nedenlerle Harçlar Kanunu'nun 34. maddesinin değişikliktenönceki metninin Anayasa'ya aykırı olup olmadığının esas açısından daincelenmesi gerektiği kanısıyla çoğunluk kararına karşıyız.
Üye
Rüştü Aral
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
İhsan N. Tanyıldız
Üye
Yılmaz Aliefendioğlu