Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1979/26, K.1980/1 Sayılı Karar - 15/01/1980

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1979/26

Karar sayısı:1980/1

Karar günü:15/1/1980

Resmi Gazetetarih/sayı:13.3.1980/16928

İPTAL DAVASINI AÇAN : Ege Üniversitesi

İPTAL DAVASININ KONUSU: 20/2/1979 günlü, 2182 sayılı "657sayılı Devlet Memurları Kanununa Ek Geçici Maddeler Eklenmesi HakkındaKanun" ile 657 sayılı Yasaya eklenen Ek Geçici Madde l' de yer alan"... bu kanunla iktisap ettikleri kazanılmış hak..." biçimindekihükmün, Anayasanın 2. ve 12. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi istenmiştir.

II- METİNLER :

A. 28/2/1979 günlü, 16564 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan20/2/1979 günlü, 2182 sayılı "657 sayılı Devlet Memurları Kanununa EkGeçici Maddeler Eklenmesi Hakkında kanun" ile 657 sayılı Yasaya eklenen veiptali istenen hükmü içeren Ek Geçici Madde l'in metni şöyledir:

"EK GEÇİCİ MADDE 1- Bu kanun ve Ek Geçici Maddelerine göreaylık almakta olan personelin bu Kanunla iktisap ettikleri kazanılmış hakaylıkları bir defaya mahsus olmak üzere öğrenim durumlarında bakılmaksızın vekadro koşulu aranmaksızın bir üst derecenin aynı kademesine getirilir ve altderecede bulundukları kademede geçen süre, üst derecedeki kademede geçmişsayılır.

Birinci fıkra esaslarına göre verilen derece, ek geçici 12 ve 13üncü maddeler kapsamına giren personelin, emekli keseneğine esas aylık dereceve kademelerine eklenir.

Emekli keseneğine esas aylığı bu Kanuna göre kazanılmış hak aylığının üstünde bulunanlara, birinci fıkra esaslarına göre verilecek derece,kazanılmış hak aylığı ile emekli keseneğine esas aylık derece ve kademelerineayrı ayrı uygulanır."

B. Dayanılan Anayasa Kuralları :

"Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına veBaşlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, millî demokratik, lâik ve sosyalbir hukuk devletidir."

"Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaztanınamaz."

C. İlgili Yasa Kuralları:

25/6/1973 günlü, 1765 sayılı Üniversite Personel Yasasının 2.,3. 4 ve 7. maddeleri şöyledir :

"Madde 2- Öğretim üyeleri ve asistanlar sınıfı;profesörler, doçentler ve asistanlardan oluşur.

Bu sınıfta:

a) Profesörler, profesörlüğe yükseldikleri ve atandıkları tarihitakip eden ay başından itibaren, birinci derecenin ilk kademe aylığını,(kazanılmış hak olmamak şartıyla) almaya başlarlar.

b) Doçentler, doçentliğe yükseldikleri ve atandıkları tarihitakibeden aybaşından itibaren, 4 üncü derecenin ilk kademe aylığını (kazanılmışhak olmamak şartıyla) almaya başlarlar.

Yukarıdaki (a) ve (b) fıkralarına göre üst dereceye atananlar,bu dereceleri kazanılmış hak olarak aldıktan sonra geçirecekleri her yıl içinbir kademe ilerlemesinden faydalanırlar.

c) Asistanlar, (657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 36ncı maddesinin "Ortak hükümler"i ile getirilen kademe ilerlemesi vederece yükselmesi hariç) Devlet Memurları Kanunu hükümleri uyarınca öğrenimniteliği ile süresine göre, girebilecekleri sınıfın derece ve kademesinin birüst derecesinden işe başlarlar."

"Madde 3- öğretim görevlileri ve diğer yardımcılar sınıfı;öğretim görevlileri, okutmanlar, uzmanlar ve çeviricilerden oluşur.

Bunlardan, öğretim görevlileri, açık öğretim üyesi veyayardımcısı kadrolarından biri karşılık gösterilmek suretiyle, Devlet MemurlarıKanununa göre girebilecekleri sınıfın derece ve kademesinin iki dereceüstünden, diğerleri ise bir derece üstünden işe başlarlar."

"Madde 4- 2 nci ve 3 üncü maddeler uyarınca elde edilendereceler, üniversiteden ve bu kanuna tabi diğer müesseselerden ayrılma halindekazanılmış hak teşkil etmez. "

"Madde 7- Üniversite öğretim üyeleriyle asistanların veöğretim görevlileriyle diğer yardımcıların aylıklarının hesaplanmasında DevletMemurları Kanununa ekli gösterge tablosu esas alınır.

Aylıklar Devlet Memurları için bütçe kanunlarında gösterilenkatsayı ile çarpılmak suretiyle hesaplanır.

Ancak, üniversite rektörlerine 200, rektör yardımcılarına,fakülte dekanlarına, yüksek okul müdürlerine 150, profesörlere 100, doçentlere50, gösterge üstü uygulanır."

III- İLK İNCELEME:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca ŞevketMüftügil, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan, Rüştü Aral, Ahmet SalihÇebi, Muammer Yazar, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, HüseyinKaramüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız,Bülent Olçay ve Yılmaz Aliefendioğlu'nun katılmalarıyla 14/6/1979 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında, dosyanın eksiği bulunmadığından işinesasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ:

İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenen yasahükmü, Anayasa'nın ve başka yasaların ilgili hükümleri, konuyla ilişkili yasamametinleri ve öbür metinler incelenerek, gereği görüşülüp düşünüldü:

A. 2182 sayılı Yasanın ve iptali istenen hükmün içeriği vekapsamı :

657 sayılı Devlet Memurları Yasasına 2182 sayılı Yasa ile üç ekgeçici madde eklenmekte olup, bu maddeler, 657 sayılı Yasayla onun ek geçicimaddelerine göre aylık alan görevlilerin bu yasa ile elde ettikleri"kazanılmış hak aylıkları"nın, bir kez için, öğrenim durumlarınabakılmaksızın ve kadro koşulu aranmaksızın bir üst derecenin aynı kademesinegetirilmesini ve alt derecede bulundukları kademede geçen sürenin üst derecedegeçmiş sayılmasını hüküm altına almakta, ayrıca yasanın yürürlüğe girdiğitarihte askerlik görevini yapmakta olanlar ile emekli, adi malullük, görevmalullüğü ve dul ve yetim aylıkları alanlar hakkında da aynı hükümlerinuygulanmasını ön görmektedirler.

Görüldüğü gibi, bu yasa uyarınca derece yükseltilmesi,"kazanılmış hak aylıkları" üzerinden yapılacaktır.

Olağan durum, kamu görevlisinin görev aylığı ile emeklikeseneğine esas kazanılmış hak aylığının birbirine eşit olmasıdır. 2182 sayılıYasa, bu durumda bulunan kişilerin kazanılmış hak aylıklarını bulunduklarıderece ve kademenin bir derece üstüne çıkarırken, bu kişilerin görev aylıklarıda kendiliğinden aynı derece ve kademeye yükselmektedir.

Emekli keseneğine esas aylığın kazanılmış hak aylığının üstündebulunduğu ayrık durumlar için de Ek Geçici 1. maddenin son fıkrasında özel birhüküm yer almakta, bu durumdaki kişilerin kazanılmış hak aylığı ile emeklikeseneğine esas aylık derecelerinin her ikisinin de birer derece yükseltilmesiöngörülmektedir.

Ek Geçici 1. maddenin uygulanmasında sözkonusu edilebilecek birolasılık da, emekli keseneğine esas kazanılmış hak aylığının, görev aylığınınaltında bulunmasıdır. Yasanın öngördüğü derece yükseltilmesi kazanılmış hakaylığı üzerinden yapılacağından, bu durumda görev aylığının da yükselmesi,ancak kazanılmış hak aylığı ile görev aylığı arasında bir dereceden daha az biraralık bulunması durumunda olasıdır. Bunun dışındaki durumlarda, 2182 sayılıYasa ile yapılacak derece yükseltilmesi sonucu iki tür aylık derecesi birbirlerineyaklaşacak ya da eşit olacaklardır.

Bu durum, öncelikle 657 sayılı Devlet Memurları Yasasının 59. vesonraki maddelerinde düzenlenen "istisnaî memurluklar" ve aynıyasanın 68. maddesinin (B) işaretli bölümünde sözü edilen 1.-4. derecekadrolara aşağı derecelerden yapılacak atamalar bakımından söz konusu olmakta,ayrıca benzer hükümleri içeren kimi özel yasaların kapsamına giren kişilerbakımından da aynı uygulama ortaya çıkmaktadır.

Bu özel yasalardan biri olan 1765 sayılı Üniversite PersonelYasasının 2. maddesinin (a) bendine göre, profesörler, profesörlüğeyükseldikleri ve atandıkları tarihi izleyen aybaşından başlayarak birinciderecenin ilk kademe aylığını (kazanılmış hak olmamak koşuluyla) almayabaşlarlar. Bu maddenin (b) bendi de, doçent olanların, aynı koşulla 4. dereceyeyükselmelerini öngörmektedir, (b) bendinin son fıkrası ise, bunların ancak sözkonusu üst dereceleri kazanılmış hak olarak aldıktan sonra kademeilerlemesinden yararlanabileceklerini hükme bağlamaktadır.

Aynı maddenin (c) bendi, asistanların (657 sayılı DevletMemurları Yasasının değişik 36. maddesinin "ortak hükümleri" ilegetirilen kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi dışında) Devlet MemurlarıYasası hükümleri uyarınca öğrenim niteliği ile süresine göre girebileceklerisınıfın derece ve kademesinin bir üst derecesinden işe başlamalarınıöngörmektedir.

1765 sayılı Yasanın 3. maddesinin ikinci fıkrası, öğretim vearaştırma görevlileri ile öteki yardımcılar sınıfı öğretim ve araştırmagörevlilerinin, okutmanların, uzmanların ve çeviricilerin atanmaları bakımındanda asistanlarınkine koşut bir düzenleme getirmekte ve 4. maddede ise, 2. ve 3.maddeler uyarınca elde edilen derecelerin, üniversiteden ve bu yasaya bağlıöteki kuruluşlardan ayrılma durumunda kazanılmış hak sayılmayacağı hüküm altınaalınmaktadır.

B) Anayasa'ya aykırılık savının incelenmesi:

Davacı, 2182 sayılı Yasanın öngördüğü derece yükseltilmesinde"kazanılmış hak aylığı" nın esas tutulmasının, öteki kamugörevlilerinin tersine, görev aylıkları kazanılmış hak aylıklarının üstündebulunan kimi üniversite görevlilerinin ellerine geçen parada bir artmasağlamadığını, hatta emekli keseneğinin artması nedeniyle, söz konusu kişilerineline daha az para geçtiğini, oysa yasanın amacının kamu görevlilerinin parasalolanaklarını bir ölçüde artırmak olduğunu belirterek, bu durumun Anayasa'nın 2.ve 12. maddelerine aykırılığı savını ileri sürmektedir.

Başka bir deyişle, davacının Anayasa'ya aykırılık savı, yasanınbenimsediği "kazanılmış hak aylığının bir derece yükseltilmesi" ilkesininkamu görevlileri arasında eşitsizlik yarattığı ve sosyal hukuk devleti ilkesineters düştüğü görüşüne dayanmaktadır.

Bu durum karşısında, öncelikle saptanması gereken nokta, 2182sayılı Yasanın benimsediği "kazanılmış hak aylığı" ölçütünün bütünDevlet görevlileri için ortak ve eşit bir uygulamaya dayanak olupolamayacağıdır.

Yukarıda (A) bölümünde değinildiği gibi, 657 sayılı Yasa kimimemurlukları "istisnaî" saymış ve buralara, yasanın atama, sınav,kademe ilerlemesi ve derece yükseltilmesine ilişkin hükümleri ile bağlıolmaksızın atama yapılmasına olanak tanımıştır (m. 59). Yine aynı yasanındeğişik 68. maddesinin (B) işaretli bölümünde yer alan hükme göre, eğitim veöğretim hizmetleri sınıfı dışındaki sınıfların 1., 2., 3. ve 4. derecelerindekikadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın, kimi koşullarla veatanmadaki yönteme göre, daha aşağı derecelerden memur atanabilir.

Ancak her iki durumda da, atama yapılan üst derece kadrolar,emekli aylığının hesabında ve başka memurluklara nakil yoluyla atanmadakazanılmış hak sayılmamakta ve anılan yasanın 61. maddesinin üçüncüfıkrasındaki bir kesim istisnaî memurluk dışında, kademe ilerlemesi ve sınıfyükselmesi, yalnızca kazanılmış hak aylığı üzerinden hesaplanmaktadır. Bukişilerin bulundukları görev aylığı derecesinde kademe ilerlemesi ve dereceyükselmesi yapabilmeleri, bu derece aylığının ilk kademesini kazanılmış hakolarak almaları koşuluna bağlıdır. Yine yukarıda (A) bölümünde özetlendiğigibi, 1765 sayılı Üniversite Personel Yasası da kimi üniversite görevlilerininatanmaları konusunda aynı düzeni benimsemiş bulunmaktadır.

Bütün bu durumlarda, emekli keseneğine esas kazanılmış hakaylığı görev aylığına eşit düzeye gelinceye dek, kademe ilerlemesi ve dereceyükselmesinin kazanılmış hak aylığı üzerinden yürütülmesi ve bu süre içindememurun görev aylığı derecesinde bir değişiklik olmaması gerektiğine göre, 2182sayılı Yasada da derece yükseltilmesinin "kazanılmış hak aylığı"üzerinden yapılmasının yürürlükteki kamu görevlileri düzenine aykırı bir yönüyoktur.

Bu düzenlemenin, Anayasa'nın eşitlik ilkesini zedeleyipzedelemediği sorununa gelince :

Davacı, her ne kadar 2182 sayılı Yasanın uygulanması sonucu kimiüniversite görevlilerinin eline geçen paranın değişmemesi ve hatta azalması olayınıeşitsizlik savına dayanak yapmakta ise de, bu sav ileri sürülürken önemli birnokta gözden uzak tutulmaktadır:

2182 sayılı Yasa, yukarıda belirtildiği gibi, kamu görevlileridüzeninin yükselme esaslarını değiştiren bir yasa olmayıp, bu yasa ile yapılmakistenilen, kamu görevlilerini, yürürlükteki hükümlere göre bir yükselme süresisonunda ulaşacakları duruma getirmektir. Emekli keseneğine esas kazanılmış hakaylıkları görev aylıklarının altında olan kamu görevlilerinin görevaylıklarının yükseltilmesine yürürlükteki kamu görevlileri hukuku ilke olanaktanımadığına göre, bunların durumlarında yapılabilecek değişiklik, ancakkazanılmış hak aylıklarını bir derece yükseltilmesi olabilir. Böylece, her nekadar bu kişilerin görev aylıkları değişmemekte ise de, görev aylığıderecesindeki bekleme süreleri bir yükselme süresi kadar kısalmaktadır. Başkabir deyişle, öteki memurlar gibi, bu kişiler de bir yükselme süresi sonundagelecekleri duruma getirilmiş olmaktadırlar. Görülmektedir ki, üniversitegörevlilerini de içine almak üzere, kamu görevlilerini, yürürlükteki hükümleregöre bir yükselme süresi sonunda ulaşabilecekleri duruma getiren budüzenlemenin Anayasa'nın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı düşen biryönü yoktur.

öte yandan, iptali istenen hükmün, gerek yasanın getiriliş amacıgerek yukarıda açıklanan içeriği karşısında, Anayasa'nın 2. maddesine olduğukadar, öteki maddelerine aykırılığından da söz edilemez.

Bu durum karşısında, dava konusu hükmün iptali isteminin reddinekarar verilmelidir.

V- SONUÇ:

20/2/1979 günlü, 2182 sayılı "657 sayılı Devlet MemurlarıKanununa Ek Geçici Maddeler Eklenmesi Hakkında Kanun "un Ek Geçici 1.maddesi birinci fıkrasının dava konusu edilen .......bu kanunla iktisapettikleri kazanılmış hak....... biçimindeki hükmünün Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin reddine,

15/1/1980 gününde oybirliğiyle karar verildi.