ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas sayısı:1979/39
Karar sayısı:1980/3
Karar Günü:24/1/1980
Resmi Gazete tarih/sayı:21.2.1980/16907
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul Asliye 12. Hukuk Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 27/2/1979 günlü, 2186 sayılı "VakıflarGenel Müdürlüğü 1979 yılı Bütçe Kanunu"nun 9. maddesinin Anayasa'yaaykırılığı öne sürülmüş, bu yoldaki savı ciddi bulan mahkeme, sözü edilenhükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
I- OLAY:
Davacı, kendilerinden haksız olarak alınan 52.908 lira tavizbedelinin tahsili istemiyle davalı aleyhine dava açmış ve 27/2/1979 günlü, 2186sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1979 yılı Bütçe Yasasının 9. maddesi Anayasa'yaaykırı olduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme, öne sürülen bu savı ciddi bulmuş veAnayasanın değişik 151. maddesi uyarınca sözkonusu hükmün iptali için AnayasaMahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.
III- METİNLER :
1- 27/2/1979 günlü, 2186 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü1979 yılı Bütçe Kanunu"nun 9. maddesi hükmü, 8/3/1979 günlü, 16572 sayılıResmî Gazetedeki metne göre şöyledir:
"Madde 9- 2762 sayılı Kanunda öngörülen taviz bedelleri1319 sayılı Kanun gereğince verilen beyannamelerdeki değerlere görehesaplanır."
2- İlgili yasa hükmü :
5/6/1935 günlü, 2762 sayılı "Vakıflar Kanunu"nun 27.Maddesi şöyledir:
"Madde 27- Mevcut mukataalı toprakların veya icareteynligayrimenkullerin mülkiyetleri, icare veya mukataaların yirmi misli bir tavizkarşılığında mutasarrıfına geçirilir. Taviz ister toptan, ister taksit ileödensin, ilk ödeme yılı için tahakkuk ettirilen icare veya mukataa üzerindenhesap olunur.
(Ek fıkra) özel ve tüzel kişiler uhdesinde bulunan vakıfmahallerin icare ve mukataaları vergi kıymetlerine nispetle binde iki buçuktannoksan ise o miktara çıkarılır."
3- Dayanılan Anayasa kuralları :
"Madde 94- Genel ve katma bütçe tasarıları ile milli bütçetahminlerini gösteren rapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulutarafından, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Bu tasarılar ve rapor, otuzbeş milletvekiliyle onbeş CumhuriyetSenatosu üyesinden kurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonunkuruluşunda, iktidar grubuna veya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla,siyasî parti gruplarının ve bağımsızların oranlarına göre temsili gözönündetutulur.
Karma Komisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin,önce Cumhuriyet Senatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır.
Cumhuriyet Senatosunca kabul edilen metin, en geç bir haftaiçinde yeniden görüşülmek üzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabulettiği son metin Millet Meclisince görüşülür ve malî yılbaşına kadar kararabağlanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genelkurullarında, Bakanlık ve daire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındakidüşüncelerini, her bütçenin tümü üzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar;bölümler ve değişiklik önergeleri, üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızınokunur ve oya konur.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarınıngenel kurullarda görüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleriazaltıcı teklifler yapamazlar."
"Madde 126/3. - Genel ve katma bütçelerin nasıl yapılacağıve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçe Kanununa bütçe ile ilgili hükümlerdışında hiçbir hüküm konulamaz. "
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca ŞevketMüftügil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan, Rüştü Aral, MuammerYazar, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Kenan Terzioğlu,Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay, Yılmaz Aliefendioğlu veYekta Güngör Özden'in katılmalariyle 25/12/1979 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İşin esasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran mahkemeninAnayasa'ya aykırılık gerekçesi, iptali istenen yasa hükmü ile dayanılan Anayasave yasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki metinler okunduktansonra gereği görüşülüp düşünüldü :
5/6/1935 günlü, 2762 sayılı Vakıflar Yasasının 26. maddesi, bukanunun yayımından sonra, vakıf malların mukataaya ve icareteynebağlanamıyacağını hükme bağlamış, 27. maddesinde mukataalı toprakların veyaicareteynli taşınmazların mülkiyetlerinin, icare veya mukataanın yirmi misli birtaviz karşılığında mutasarrıfına geçirileceği, 20/6/1952 günlü, 5982 sayılıYasa ile eklenen ek fıkra ile de, özel ve tüzel kişiler elinde bulunan vakıfmahallerin icare veya mukataaları vergi kıymetlerine oranla binde iki buçuktanaz ise o miktara çıkarılır kuralını koymuştur. Oysa 27/2/1979 günlü, 2186sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1979 yılı Bütçe Yasasının itiraz konusu 9.maddesi, öngörülen taviz bedellerini sözü geçen 27. Maddede yazılı yönteme göredeğil 1319 sayılı Emlâk Vergisi Yasası gereğince verilen beyannamelerdekideğerlere göre hesaplanacağı kuralını getirmiştir. Böylece 2762 sayılı VakıflarYasasının 27. maddesi hükmü, 1979 Bütçe Yılı için değiştirilmiş olmaktadır.
Yasalarla, Bütçe yasalarının görüşülmesi, kabulü ve yasalaşmasıkonularına ilişkin kurallar ve yöntemler Anayasanın 64., 92., 93. ve 94.maddelerinde gösterilmiştir. Yasalara konu olan bir işin Bütçe Yasası iledüzenlenmesine ya da bir yasa hükmünün Bütçe yasası ile değiştirilmesine veyakaldırılmasına Anayasanın sözü edilen kuralları elvermez. Bundan başkaAnayasanın 126. maddesi, Bütçe yasasına, bütçe ile ilgili hükümler dışındahiçbir hüküm konulamayacağını buyurmaktadır. Anayasa Mahkemesinin birçokkararlarında ve örneğin 10/6/1976 günlü, 1976/23 - 33 (15/9/1976 günlü, 15708 sayılıResmî Gazete) sayılı kararında bu yönler yeterince açıklanmış olduğundanbunların burada ayrıntılı olarak yinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynınedenlerle Anayasanın 64., 92., 93., 94 ve 126. maddelerine aykırı bulunan27/2/1979 günlü, 2186 sayılı Yasanın 9. Maddesi hükmünün iptaline kararverilmelidir.
VI- SONUÇ:
27/2/1979 günlü, 2186 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1979yılı Bütçe Kanunu"nun 9. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veiptaline,
24/1/1980 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Şevket Müftügil
Başkanvekili
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Ahmet Erdoğdu
Üye
Osman Tokcan
Üye
Rüştü Aral
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Muammer Yazar
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Hüseyin Karamüstantikoğlu
Üye
Kenan Terzioğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu
Üye
İhsan N. Tanyıldız
Üye
Bülent Olçay
Üye
Yekta Güngör Özden