Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1979/7, K.1979/18 Sayılı Karar - 12/04/1979

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1979/7

Karar sayısı:1979/18

Karar günü:12/4/1979

Resmi Gazete tarih/sayı:19.7.1979/16701

İPTALDAVASINI AÇAN : A. P. Millet Meclisi Grubu.

İPTALDAVASININ KONUSU : 12/12/1978 günlü, 16487 sayılı Resmî Gazete'de yayımlananDördüncü Beş Yıllık (1979-1983) Kalkınma Planının onaylanmasına ilişkin MilletMeclisinin 29-30/11/1978 günlü, 6 sayılı Plan Kararının, Anayasaya aykırıolduğu ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istenmiştir.

II -METİNLER :

A.12/12/1978 günlü, 16487 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve iptal edilmesiistenen 30 Kasım 1978 günlü, 6 sayılı onay kararı şöyledir :

"DördüncüBeş Yıllık (1979-1983) Kalkınma Planı, 16 Ekim 1962 tarihli, 77 sayılı Yasagereğince Millet Meclisi Genel Kurulunun 29-30/ 11/1978 tarihli 15 incibirleşiminde onaylanmıştır."

B.ilgili yasa kuralları:

a)30/9/1960 günlü, 91 sayılı Yasanın 14. maddesi:

"Madde14 - Uzun vadeli planın kabulü :

Uzunvadeli planın Başbakanlığa (veya Başbakan Yardımcılığına) sunulmasındanitibaren bir hafta içinde Yüksek Planlama Kurulu toplanır. Kurul bu planıinceliyerek, kabul edilmiş bulunan ana hedeflere uygun olup olmadığını birraporla Bakanlar Kuruluna bildirir. Plan Bakanlar Kurulunda incelenerek kabuledildikten sonra teşriî organın tasvibine arzolunur."

b)16/10/1962 günlü, 77 sayılı Yasanın 1. ve 2. maddeleri:

"Maddel - Uzun vadeli plan, 30 Eylül 1960 tarihli ve 91 sayılı Kanunun 14 üncü maddesigereğince Bakanlar Kurulunca kabul edilip Bakanlar Kurulu üyelerinceimzalandıktan sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylanmak üzereBaşbakanlık tarafından Millet Meclisi Başkanlığına sunulur."

"Madde2 - 1. Uzun vadeli plan, Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan Karma Komisyonundagörüşülür. Bu Karma Komisyon, Anayasanın 94 üncü maddesine göre seçilen TürkiyeBüyük Millet Meclisi Bütçe Karma Komisyonu üyelerinden kuruludur.

2.Plan Karma Komisyonu, uzun vadeli planı, kendisine havale edildiği tarihtenitibaren en çok yirmidört saat içinde görüşmeye başlar ve en çok yirmi güniçinde karara bağlayarak derhal Cumhuriyet Senatosu Genel Kuruluna sevk eder.

3.Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulu, bu metni en çok altı gün içinde görüşüpkarara bağlar. Cumhuriyet Senatosunda planın görüşülmesi ve oylanması bittiktensonra, Plan derhal Plan Karma Komisyonuna sevk edilir.

4.Plan Karma Komisyonu, Cumhuriyet Senatosunun kararını en çok üç gün içindegörüşerek karara bağlar ve planı derhal Millet Meclisi Genel Kuruluna sevkeder.

5.Millet Meclisi Genel Kurulu, planı en çok sekiz gün içinde görüşerek kararabağlar.

MilletMeclisinin kararı nihaîdir.

C.Dayanılan Anayasa kuralları:

"Madde41 - İktisadî ve sosyal hayat, adalete, tam çalışma esasına ve herkes içininsanlık haysiyetine yaraşır bir anlayış seviyesi sağlanması amacına göredüzenlenir.

İktisadî,sosyal ve kültürel kalkınmayı demokratik yollarla gerçekleştirmek; bu maksatla,millî tasarrufu artırmak, yatırımları toplum yararının gerektirdiği önceliklereyöneltmek ve kalkınma plânlarını yapmak Devletin Ödevidir."

"Madde129 - İktisadî, sosyal ve kültürel kalkınma plâna bağlanır. Kalkınma bu plânagöre gerçekleştirilir.

DevletPlânlama Teşkilâtının kuruluş ve görevleri, plânın hazırlanmasında, yürürlüğekonmasında, uygulanmasında ve değiştirilmesinde gözetilecek esaslar ve plânınbütünlüğünü bozacak değişikliklerin önlenmesini sağlayacak tedbirler Özelkanunla düzenlenir."

III.İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca, 12/4/1979 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, iptal davası konusunun Anayasa Mahkemesinin görevalanına girip girmediği sorunu üzerinde durulmuştur :

Anayasa'nındeğişik 147. maddesinin birinci fıkrasına göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların veTürkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüklerinin Anayasa'ya, Anayasadeğişikliklerinin de Anayasa'da gösterilen biçim koşullarına uygunluğunudenetler. Ayrıca Anayasa'nın değişik 64. maddesinin son fıkrasının son tümcesi,yasa hükmünde kararnameleri de Anayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamınaalmıştır. Bu durumda, Anayasa Mahkemesinin, Anayasa'ya veya Anayasa'dagösterilen biçim koşullarına uygunluğu denetleme görevi, konusu bakımındanyasalar, yasa hükmünde kararnameler, içtüzükler ve Anayasa değişiklikleriylesınırlıdır.

İptaliistenen Meclis Kararının, yasa hükmünde kararname ya da Anayasa değişikliğiniteliğinde olmadığı kuşkusuz bulunduğuna göre, görev sorununun çözümü, bukararın yasa veya içtüzük niteliğini taşıyıp taşımadığının saptanmasınabağlıdır.

30/9/1960günlü, 91 sayılı Devlet Planlama Teşkilâtının Kurulması Hakkındaki Kanun'un 14.maddesi, uzun vadeli Planın Bakanlar Kurulunca kabulünden sonra YasamaOrganının onayına sunulması gereğini hükme bağlamaktadır. TemsilcilerMeclisindeki ilk görüşmede Anayasa'nın 129. maddesinde (tasarının 128.maddesi), kalkınma planlarının bir yasayla yürürlüğe konulması ilkesine yerverilmiş, ancak ikinci görüşmede bu ilke benimsenmeyerek maddeden çıkartılmıştır.

Anayasa'nın129. maddesi uyarınca kabul edilen 77 sayılı "Uzun Vadeli Plânın YürürlüğeKonulması ve Bütünlüğünün Korunması Hakkında Kanun" un yasalaşmaaşamasındaki Öneride de, plânın bir yasa tasarısına ekli olarak onanacağıöngörülmesine ve geçici komisyonca da bu düzenleme biçimi uygun bulunmasınakarşın, Önerinin Millet Meclisinde görüşülmesi sırasında verilen değişiklikönergesi benimsenerek, "yasayla onama" yöntemi metindençıkarılmıştır.

77sayılı Yasaya göre, Bakanlar Kurulunca kabul edildikten sonra, Millet MeclisiBaşkanlığına sunulan (Md. 1) ve önce Türkiye Büyük Millet Meclisi Plân KarmaKomisyonunda daha sonra Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda ve yeniden TürkiyeBüyük Millet Meclisi Plân Karma Komisyonunda görüşülen ve karara bağlanarak MilletMeclisine gelen plân, bu meclisin vereceği kararla son biçimini alır. ResmîGazete'de yayımlanan bu karar "Millet Meclisi Kararı" başlığınıtaşımakta ve özel bir numara almaktadır. (Md. 2)

Görülüyorki, Anayasanın 92. ve 93. maddelerinde yeralan, yasa tasarıları ve önerilerininmeclislerde kabul edilerek yürürlüğe konulmasında izlenecek yöntemi gösterirdüzenleme ile 77 sayılı Yasanın kalkınma planlarının onanması için getirdiğidüzenleme birbirlerinden ayrı olup, Anayasa, bütçe yasasının aksine, kalkınmaplanlarını yasa olarak nitelemediği gibi, bu planların bir yasa ile yürürlüğekonulmasını da zorunlu kılmamıştır. Kaldı ki, uygulamada da 77 sayılı Yasauyarınca kalkınma plânlarını onaylıyan Millet Meclisi Kararları karar numarasıalmaktadırlar.

Bu nedenlerle,kalkınma planının onanmasına ve yürürlüğe konulmasına ilişkin karar biçimaçısından yasa niteliğinde değildir. Planın görüşülmesi ve onanması sırasındaAnayasa'nın 94. maddesinde bütçe yasası için öngörülene benzer bir yolunizlenmesi de, Anayasa'nın ve 77 sayılı Yasanın ilgili hükümleri ve yukarıdaözetlenen oluşum evrelerinden çıkan sonuç karşısında, söz konusu kararın yasasayılmasına olanak vermez.

Öteyandan, kalkınma planının içerdiği ilkeler, yasalara özgü buyurucu veyasaklayıcı nitelikte de değildir. Anayasa Mahkemesinin 23, 24 ve 25/10/1969günlü ve E. 1967/41, K. 1969/57 sayılı kararında (AMKD sayı 8, S. 18-31) dabelirtildiği üzere, kalkınma planlarının herhangi bir kimseye doğrudan ödevyüklemesi söz konusu olamıyacağı gibi, yürürlükteki yasaları değiştirici biretkisi de yoktur.

Belirtilennedenlerle, kalkınma plânı ve plânı onaylayarak yürürlüğe koyan Millet Meclisikararı özü bakımından da yasa niteliğinde değildir.

İptalistemine konu olan Meclis kararını, gerek yasama meclislerinin çalışmaları ileilgili olmaması, gerek meclislerdeki görüşülme yöntemi bakımından içtüzükniteliğinde saymaya da olanak bulunmadığı kuşkusuzdur.

Böylece,Beş Yıllık Kalkınma Plânının onanmasına ilişkin Millet Meclisi Kararı, yukarıdabelirtilen nedenlerle bir yasa ya da içtüzük niteliğinde olmadığından veAnayasa'da bu kararın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulacağıyolunda açık bir hüküm de bulunmadığından, Anayasa Mahkemesinin görev alanına,girmeyen bu davanın reddine karar verilmelidir.

ÜyeMuammer Yazar, dilekçenin reddi gerektiği düşüncesiyle bu görüşe katılmamıştır.

IV -SONUÇ :

Davakonusu edilen ve Anayasa'ya aykırılığı öne sürülerek iptali istenen"Dördüncü Beş Yıllık (1979-1983) Kalkınma Plânının Onaylanmasınaİlişkin" Millet Meclisi Genel Kurulunun 29-30/11/1978 günlü, 6 sayılı PlânKararının Kanun ve İçtüzük niteliğinde bir yasama belgesi olmadığından, AnayasaMahkemesinin görev alanına girmeyen davanın reddine. Muammer Yazar'ındilekçenin reddi gerektiği yolunaki karşıoyu ile ve oyçokluğuyla,

12/4/1979gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 22/4/1962 günlü, 44sayılı Yasanın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "AnayasaMahkemesinin görevine girmeyen konulara ilişkin dilekçeler reddolunur."Çoğunlukla verilen red kararının dayandığı neden, kalkınma planınınonaylanmasına ilişkin Millet Meclisi Genel Kurul kararının, kanun ve içtüzükniteliğinde bir yasama belgesi olmadığı ve bu biçimiyle "Mahkemenin görevalanına girmeyen" bir dava olmasıdır. Bu kabul, bilimsel görüşlere uygundur.(Doç. Dr. Turgut Tan, Planlamanın Hukukî Düzeni, Ankara-1976, Sayfa : 255-258).Ancak 44 sayılı Yasa bu gibi durumlarda dilekçenin reddini buyurduğuna vedavanın reddiyle dilekçenin reddi başka başka niteliklerde bulunmalarına göredilekçenin reddiyle yetinmeli, davanın reddi yönüne gidilmemelidir. Verilenkarara bu nedenle karşıyım.

Üye

Muammer Yazar