Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1980/35, K.1980/61 Sayılı Karar - 04/12/1980

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1980/35

Karar sayısı:1980/61

Karar günü:4.12.1980

Resmi Gazetetarih/sayı:1.4.1981/17297

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 3. Sulh Ceza Mahkemesi.

İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncıfıkrasının Anayasanın özüne ve bu arada 12. ve 33. maddelerinde yazılı eşitlikve cezaların şahsiliği ilkelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaliistemidir.

I- OLAY:

Sanık, İstanbul Şehremini bölgesinde, bir cadde üzerindekiotobüs durağına (Devrimci) sözcüğünü yazmış, bu nedenle de hakkında Türk CezaYasasının 2248 sayılı Yasa ile değişik 536/1. maddesi uyarınca kamu davasıaçılmıştır.

Davaya bakmakta olan Mahkeme, anılan maddenin altıncı fıkrasınınAnayasaya aykırı olduğu kanısıyla Anayasa Mahkemesine başvurmaya kararvermiştir.

III- METİNLER:

A) Yasa kuralları:

1- İptali istenen kuralı da içeren, Türk Ceza Yasasının12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesi şöyledir:

"MADDE 536- Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurullarıveya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya daoturulan yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuruüzerine ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde, basılıolan veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı veişaretler veya bunları içeren kâğıt, pano, pankart, bant ya da benzerleriniasar veya yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya buyerlere yazı yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç oluştursabile ayrıca altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan aşağı olmamak üzerehafif para cezasına çarptırılır.

Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuyaayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veyaher türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamuhizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalarüzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca bir yıldan ikiyıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasınaçarptırılır.

Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veyabenzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığısabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek vekuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarakhükmedilir. Şu kadar ki hafif hapis cezası iki yılı aşamaz.

Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyetiolmayan kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalaryarısı kadar artırılır.

Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayanamaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdakifıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir.

Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardandolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezalarıninfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirleruygulanamaz.

Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyetverilen zararların tazminine ayrıca hükmolunur.

Görenek ve geleneklere göre asılacak kâğıt, pano, pankart, bantya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır.

298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri HakkındakiKanun hükümleri saklıdır."

2- 13.7.1965 günlü, 647 sayılı Cezaların infazı HakkındaKanun'un ilgili 4. ve 6. maddeleri de şöyledir:

"MADDE 4- Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar, suçlununkişiliğine, sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre mahkemece,

1. Kabahatlerde beher gün karşılığı 50 ilâ 100 lira hafif,cürümlerde 100 ilâ 200 lira hesabıyla ağır para cezasına,

2. Aynen iade veya tazmine,

3. Altı ayı geçmemek üzere bir eğitim veya ıslâh kurumuna devametmeye,

4. Bir yılı geçmemek kaydıyla muayyen bir yere gitmekten, bazıfaaliyetleri veya meslek ve sanatı icradan men'e,

5. Her nev'i ehliyet ve ruhsatnamenin bir aydan bir yıla kadarmuvakkaten geri alınmasına,

Çevrilebilir.

Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş olsadahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında, hükmolunanotuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç tarihinde18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkûm edildikleri kısa süreli hürriyetibağlayıcı cezalar yukarıki bendlerde yazılı ceza veya tedbirlerden birineçevrilir.

Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hürriyeti bağlayıcı cezauzun süreli de olsa fail hakkında bu maddenin ilk fıkrasının (1) numaralı bendihükmü uygulanabilir.

Uygulamada asıl ceza, bu madde hükümlerine göre para cezasınaveya tedbire çevrilen hürriyeti bağlayıcı cezadır.

Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaları, birinci fıkranın 2, 3,4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı tedbirlerden birine çevrilmiş olanlardantedbir hükümlerini Cumhuriyet Savcılığınca yapılan tebligata rağmen 30 güniçerisinde yerine getirmeyenler veya hükmün gereklerine aykırı hareketedenlerin tedbire çevrilmiş olan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarının,tedbir hükümlerine muhalefetlerinin derecesine göre kısmen veya tamameninfazına veya infaz olunmamasına hükmü veren mahkemece karar verilir.

Tedbire ilişkin hükümlere muhafelet, haklarında ikinci fıkrahükmü uygulanmış olanlar tarafından vukubuldukta; tedbir, hükmü veren mahkemecebirinci fıkrada yazılı esaslar dairesinde para cezasına çevrilir.

Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasını,hükümde taksit öngörülmüş ise taksit süreleri, aksi halde 5 inci maddenin 8inci fıkrasında yazılı süreler içerisinde ödemeyenlerin işbu cezaları mahkemecehükümde bir günlük hüviyeti bağlayıcı ceza ne miktar para cezasınakarşılık tutulmuş ise aynı miktar üzerinden hürriyeti bağlayıcı cezayaçevrilir.

Tedbir hükümlerinin yerine getirilmesi hükümlünün ihtiyarındaolmayan sebepler yükünden imkânsız hale gelmişse hükmü veren mahkemece butedbir yerine başka bir tedbire hükmolunur.

Bu madde hükümleri, sırf askerî suçlar ile askerî disiplinsuçları ve birinci fıkranın 3 ve 4 numaralı bendi hükümleri de subaylar, askerîmemurlar ve astsubaylar hakkında uygulanmaz ."

"MADDE 6- Adliye mahkemelerinde para cezasından başka birceza ile mahkum olmayan kimse, işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif paraveya 6 aya kadar ağır hapis veya bir yıla kadar hapis veya hafif hapiscezalarından biri ile mahkûm olur ve geçmişteki haliyle ahlâki temayüllerinegöre cezasının ertelenmesi ilerde cürüm işlemekten çekinmesine sebep olacağıhakkında mahkemece kanaat edinilirse, bu cezanın ertelenmesine hükmolunabilir.Bu halde ertelemenin sebebi hükümde yazılır.

Fiilin işlendiği zamanda 15 yaşını bitirmemiş küçüklerin mahkûmoldukları ağır hapis cezası iki seneden, hapis ve hafif hapis cezası üçseneden; 15 yaşını doldurmuş olup da 18 yaşını ikmal etmemiş olanlar ile 70yaşına varmış ihtiyarların mahkûm oldukları ağır hapis cezası bir seneden,hapis veya hafif hapis cezası iki seneden fazla olmadığı hallerde de yukarıdakifıkra hükümleri uygulanabilir.

Bazı suçlara ilişkin cezalar ile askerî suçlar ve disiplinsuçlarına ilişkin cezaların ertelenemeyeceğine dair özel kanun hükümlerisaklıdır."

B) Dayanılan Anayasa kuralları:

"MADDE 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,felsefi inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önün de eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaztanınamaz."

"MADDE 33- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunankanunun suç saymadığı bir fiilinden dolayı cezalandırılamaz.

Cezalar ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur.

Kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadandaha ağır bir ceza verilemez.

Kimse, kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırmasonucu doğuracak beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.

Ceza sorumluluğu şahsidir.

Genel müsadere cezası konulamaz."

IV- İLK İNCELEME:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca ŞevketMüftügil, Ahmet H.Boyacıoğlu, Rüştü Aral, Muammer Yazar, Âdil Esmer, NihatO.Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu,Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay, YılmazAliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla 22.5.1980 gününde yapılanilk inceleme toplantısında sınırlama konusu üzerinde durulmuştur:

Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın27. maddelerine göre, mahkemeler, ancak bakmakta oldukları davada uygulanacakyasa kurallarının Anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunabilirler.İncelenmekte olan itirazda, bu yola başvuran Mahkeme, Türk Ceza Yasasınındeğişik 536. maddesinin altıncı fıkrasını Anayasaya aykırı görmüş ve iptaliniistemiştir. Anılan fıkra, sözü geçen maddenin ilk dört fıkrasında yazılıcezalar ile ilgili bir kural taşımaktadır. Şu halde, bakılmakta olan davada,maddenin ilk dört fıkrasından hangisi uygulanacaksa, itiraz konusu altıncı fıkrada, o fıkra yönünden uygulanacak demektir.

İddianamede, uygulanması istenilen kural olarak Türk CezaYasasının değişik 536. maddesinin birinci fıkrası gösterilmiş bulunduğundan,itiraz konusu altıncı fıkra da, maddenin yalnızca birinci fıkrası yönünden uygulanmaalanına girmektedir.

Bu nedenlerle ve "dosyada eksiklik bulunmadığından, esasyönünden incelemenin, Türk Ceza Yasasının 2248 sayılı Yasa ile değişik 536.maddenin altıncı fıkrası hükmünün "Birinci" sözcüğü ilesınırlandırılarak yapılmasına, Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun fıkra hükmündesınırlandırmaya yer olmadığı yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla" kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ:

İşin esasına ilişkin rapor, mahkemenin gerekçeli kararı veekleri, itiraz konusu yasa hükümleri ile Anayasaya aykırılık savına dayanaktutulan Anayasa kuralları bunlarla ilgili yasama belgeleri ve öteki metinlerokunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

İtirazcı Mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesininaltıncı fıkrasının iptalini istemektedir. Bu fıkra birbirinden ayrı şu ikikuralı içermektedir:

1- Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardandolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez,

2- Bu fıkralardaki suçlardan dolayı hükmolunacak cezalar yerine647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkındaki Yasanın 4. maddesinde belirtilen ceza vetedbirler uygulanamaz.

İtirazcı Mahkeme, bu iki kuralı da, Anayasanın 12. maddesindeyazılı "eşitlik" ve 33. maddesinde yazılı "ceza sorumluluğununkişiselliği" ilkelerine aykırı görmektedir. Oysa, Anayasa Mahkemesinindaha önce aynı nitelikteki başka bir itiraz nedeniyle verdiği 29.4.1980 günlü,Esas: 1979/37, Karar: 1980/26 sayılı kararında (Resmî Gazete Gün: 23.8.1980,Sayı: 17084) belirtildiği gibi, itiraz konusu fıkranın anılan ilkelere aykırıbir yönü yoktur. O kararda ayrıntılı biçimde gösterilen gerekçeler, bu kezincelenmekte bulunan itirazda da geçerli olduğundan, yinelenmesine gerekgörülmemiştir.

Bu bakımdan, Yasa Koyucunun toplumsal bir bunalım döneminde,kamu yararıyla ilgili takdirinizi bir ürünü olan itiraz konusu yasa kuralınınAnayasaya aykırı bir yönü bulunmadığından, aynı nedenlerle bu itirazındareddine karar verilmelidir.

VI- SONUÇ:

1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk ceza Yasasının 12.6.1979 günlü,2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı fıkrası hükmünün, aynımaddenin birinci fıkrası yönünden Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazınreddine,

4.12.1980 gününde oybirliğiyle karar verildi.

KARŞIOY

Cezanın "tecil edilemeyeceği" ve "647 sayılıCezaların İnfazı Hakkındaki Kanunun 4. maddesinde belirtilen ceza vetedbirlerin uygulanamayacağı" yolundaki hükümler bir "bütünlük veteklik" taşır ve bu nedenle de bölünemezdi.