ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1980/40
Karar Sayısı:1980/28
Karar günü:29.4.1980
Resmi Gazetetarih/sayı:3.11.1980/17149
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bornova Sulh Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının12.6.1979 günlü, 2240 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncıfıkrasının Anayasanın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğu ilerisürülerek İptali istemidir.
I- OLAY:
Sanıklar, Bornova ilçesinde Çamdibi Ziyapaşa Caddesi üzerindebulunan duvarlara ve direklere ideolojik amaçla (Tek yol tek seçenek halkınkendi iktidarıdır. Devrimci Yol), (Oy verme hesap sor, direniş komitesindebirleş-Devrimci Yol), (Namluların gölgesinde seçim aldatmacasına hayır-DevrimciYol) başlıklı ve 14 Ekim'de yapılacak ara seçimlerini engellemeyi amaçlayanafişler yapıştırdıkları sırada yakalanmışlar ve haklarında Türk Ceza Yasasının2248 sayılı Yasa ile değişik 536/2-6-7., 36. ve 40. maddeleri uyarınca BornovaSulh Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.
Davaya bakmakta olan mahkeme, anılan maddenin Anayasaya aykırıolduğu yolunda sanıklar vekilince öne sürülen savın Anayasanın eşitlik ilkesineaykırılığı konusunu içeren bölümünü ciddi bulmuş ve Türk Ceza Yasasının değişik536. maddesinin altıncı fıkrasının iptali istemi ile Anayasa Mahkemesinebaşvurmuştur.
III- METİNLER:
A) Yasa hükümleri:
l- İptali istenen hükmü de içeren Türk Ceza Yasasının 12.6.1979günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesi şöyledir:
"Madde 536- Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurullarıveya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya da oturulanyerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru üzerineayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde, basılı olanveya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve işaretlerveya bunları içeren kağıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini asar veyayapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya bu yerlere yazıyazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç oluştursa bile ayrıcaaltı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan aşağı olmamak üzere hafifpara cezasına çarptırılır.
Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuyaayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veyaher türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamuhizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalarüzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca bir yıldan ikiyıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasınaçarptırılır.
Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veyabenzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığısabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek vekuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarakhükmedilir. Şu kadar ki hafif hapis cezası iki yılı aşamaz.
Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyetiolmayan kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalaryarısı kadar artırılır.
Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayanamaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdakifıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir.
Birinci, ikinci, Üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardandolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezalarınİnfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirleruygulanamaz.
Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyetverilen zararların tazminine ayrıca hükmolunur.
Görenek ve geleneklere göre asılacak kağıt, pano, pankart, bantya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır.
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen KütükleriHakkındaki Kanun hükümleri saklıdır."
2- İlgili Yasa Hükmü:
13.7.1965 günlü, 647 sayalı Yasanın değişik 4. maddesi şöyledir:
"Madde 4- Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar, suçlununkişiliğine, sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre mahkemece;
1. Kabahatlerde beher gün karşılığı 50 ilâ 100 lira hafif,cürümlerde 100 ilâ 200 lira hesabıyla ağır para cezasına,
2. Aynen iade veya tazmine,
3. Altı ayı geçmemek üzere bir eğitim veya ıslâh kurumuna devametmeye,
4. Bir yılı geçmemek kaydıyla muayyen bir yere gitmekten, bazıfaaliyetleri veya meslek ve sanatı icradan men'e,
5. Her nev'i ehliyet ve ruhsatnamenin bir aydan bir yıla kadarmuvakkaten geri alınmasına,
Çevrilebilir.
Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş olsadahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında, hükmolunanotuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç tarihinde18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkûm edildikleri kısa süreli hürriyetibağlayıcı cezalar yukarıki bendlerde yazılı ceza veya tedbirlerden birineçevrilir.
Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hürriyeti bağlayıcı cezauzun süreli de olsa fail hakkında bu maddenin ilk fıkrasının (l) numaralı bendihükmü uygulanabilir.
Uygulamada asıl ceza, bu madde hükümlerine göre para cezasınaveya tedbire çevrilen hürriyeti bağlayıcı cezadır.
Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaları, birinci fıkranın 2, 3,4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı tedbirlerden birine çevrilmiş olanlardantedbir hükümlerini Cumhuriyet Savcılığınca yapılan tebligata rağmen 30 güniçerisinde yerine getirmeyenler veya hüküm gereklerine aykırı hareket edenlerintedbire çevrilmiş olan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarının, tedbirhükümlerine muhalefetlerinin derecesine göre kısmen veya tamamen infazına veyainfaz olunmamasına hükmü veren mahkemece karar verilir.
Tedbire ilişkin hükümlere muhalefet, haklarında ikinci fıkrahükmü uygulanmış olanlar tarafından vukubuldukta; tedbir, hükmü veren mahkemecebirinci fıkrada yazılı esaslar dairesinde para cezasına çevrilir.
Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasını,hükümde taksit öngörülmüş ise taksit süreleri, aksi halde 5 inci maddenin 8inci fıkrasında yazılı süreler içerisinde ödemeyenlerin işbu cezalarımahkemece, hükümde bir günlük hürriyeti bağlayıcı ceza ne miktar para cezasınakarşılık tutulmuş ise aynı miktar üzerinden hürriyeti bağlayıcı cezayaçevrilir.
Tedbir hükümlerinin yerine getirilmesi hükümlünün ihtiyarındaolmayan sebepler yüzünden imkânsız hale gelmişse hükmü veren mahkemece butedbir yerine başka bir tedbire hükmolunur.
Bu madde hükümleri sırf askerî suçlar ile askerî disiplinsuçları ve birinci fıkranın 3 ve 4 numaralı bendi hükümleri de subaylar, askerimemurlar ve astsubaylar hakkında uygulanmaz."
B) Dayanılan Anayasa kuralı:
Mahkemenin iptal istemine dayanak yaptığı Anayasanın 12. maddesişöyledir:
"Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaztanınamaz."
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 13.3.1980gününde Şevket Müftügil, Ahmet H.Boyacıoğlu, Osman Tokcan, Rüştü Aral, AhmetSalih Çebi, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu, HüseyinKaramüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız,Bülent Olçay, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katıldıkları ilkinceleme toplantısında sınırlama konusu üzerinde durulmuştur:
Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın27. maddelerine göre, Mahkemeler, ancak bakmakta oldukları davada uygulanacakyasa krallarının Anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunabilirler. Bu olaydaitiraz yoluna başvuran mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesininaltıncı fıkrasını Anayasaya aykırı görmüş ve iptalini istemiştir. Sözü geçenfıkrada ise, bu hükmün, 536. maddenin ilk dört fıkrasında yazılı cezalarhakkında uygulanacağı belirtilmiş olup, bakılmakta olan davada, maddenin ilkdört fıkrasından hangisi uygulanacaksa, itiraz konusu altıncı fıkra da o fıkrayönünden uygulanacak demektir.
Öte yandan, Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasasının 257/1.maddesine göre, "hükmün mevzuu duruşmanın neticesine göre iddianamedegösterilen fiilden ibaret" olacağından, davada uygulanacak kuralınsaptanması için eylemin niteliğine bakılması gerekmektedir.
İddianamede eylem; "Bornova İlçesinde Çamdibi Ziya PaşaCaddesi üzerinde bulunan duvarlara ve direklere ideolojik amaçla (Tek yol tekseçenek halkın kendi iktidarıdır. Devrimci Yol.), (Oy verme hesap sor. Direnişkomitesinde birleş. Devrimci Yol), (Namluların gölgesinde seçim aldatmacasınahayır. Devrimci Yol.) sloganlarını yazmak." biçiminde nitelendirilmiştir
Belirtilen bu eylem, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesininbirinci fıkrasında nesnel öğeleri gösterilen suçu oluşturmaktadır. GerçektenTürk Ceza Yasasının sözü geçen maddesi tüm olarak incelendiğinde, suçun nesnelöğelerinin yalnız birinci fıkrada gösterildiği, öteki fıkralarda bu yöndenbirinci fıkraya göndermede bulunulmakla yetinildiği görülmektedir. Bu nedenle,dolaylı da olsa, öteki fıkraları birinci fıkradan bağımsız saymaya olanakyoktur.
Öte yandan, dava konusu suç, birinci fıkrada belirlenen ilânyerleri dışında ve ayrıca herkes tarafından görülebilecek bir yerde işlenmiş bulunduğundan,anılagelen maddenin ikinci fıkrası da davada uygulanacak kural olmaktadır.
Böylece, bakılmakta olan davada Türk Ceza Yasasının 536.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uygulanabileceğinden, altıncı fıkranıntümüne ilişkin itirazın, birinci ve ikinci fıkralarla sınırlı olarakincelenmesi gerekmektedir.
Bu nedenlerle ve dosyada eksiklik bulunmadığından "işinesasının Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasayla değişik 536.maddenin altıncı fıkrası hükmünün aynı yasanın birinci ve ikinci fıkralarıaçısından ve bu fıkra hükümleriyle sınırlı olarak incelenmesine, Muammer Yazarve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun altıncı fıkra hükmü hakkındaki esasınincelenmesinde sınırlamaya gerek olmadığı görüşü ile, Kenan Terzioğlu, NecdetDarıcıoğlu, İhsan N.Tanyıldız, Bülent Olçay ve Yekta Güngör Özden'in esasın,sözü edilen maddenin birinci ve ikinci fıkraları ve altıncı fıkranın ise ikincifıkra yönünden sınırlandırılarak incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoylarıylave oyçokluğuyla" karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
Esasa ilişkin rapor, itiraz konusu yasa hükmü, ilgili yasamaddeleri, dayanılan Anayasa kuralları ve öteki yasama belgeleri incelendi,gereği görüşülüp düşünüldü:
İtirazcı mahkeme, "........ daha ağır cürüm işleyenlerhakkında 647 sayılı Yasanın 4., 5., 6. ve müteakip maddelerinin tatbikininmahkemenin takdirine bırakılmış olmasına rağmen çok daha hafif olan bir suçtandolayı 647 sayılı Kanunun tatbik edilemeyeceğinin. "Türk Ceza Yasasınındeğişik 536. maddesinin son fıkrasında hüküm altına alınmış olmasını,Anayasanın 12. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı görerek bu fıkranıniptalini istemiştir.
Ancak bu konu, daha önce aynı nitelikteki bir başvuru nedeniyleAnayasa Mahkemesince incelenmiş ve itiraz konusu hükmün Anayasaya aykırılığısavı yerinde görülmeyerek, 29.4.1980 günlü, Esas: 1979/37, Karar: 1980/26sayılı kararla (Resmi Gazete, Gün: 23.8.1980, Sayı: 17084) itiraz reddedilmişbulunmaktadır. Sözü geçen kararda yer alan ayrıntılı gerekçeler bu dava için degeçerli olduğundan, burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Bu nedenlerle, Yasa Koyucunun toplumsal bir bunalım dönemindekamu yararıyle ilgili takdirinin bir ürünü olan itiraz konusu hükmün Anayasayaaykırı yönü bulunmadığından, başvurunun reddine karar verilmelidir.
VI- SONUÇ:
1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin itiraz konusualtıncı fıkrası hükmünün aynı maddenin birinci ve ikinci fıkraları yönündenAnayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine,
29.4.1980 gününde oybirliğiyle karar verildi.
İlk İnceleme Karşıoy
Mahkeme, 536. maddenin bütün fıkralarıyla, tamamının iptaliniistemiştir. Gerekçeli kararında bu isteğinin nedenlerini de açıklamıştır.
Dava da 536. maddenin bütün fıkraları ile açılmıştır.
6. fıkranın "tecil edilemez" hükmünü bir sınırlamayapmadan incelemek gerekir. Zirâ, birden çok hallere uygulanacak hüküm tekolup, o da "tecil edilemez" hükmüdür ve itiraz da bu hükmühedeflemiştir.
Sayın çoğunlukça alınan ilk inceleme sonundaki"sınırlama" kararına bu nedenlerle karşıyım.
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
KARŞIOY YAZISI
1. İtirazcı Mahkemede, sanık vekilleri, Türk Ceza Yasasının 536.maddesinin tümünün Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüşlerdir. Mahkeme, kısakararında, bir sınırlama yapmaksızın, bu savı ciddî bulmuş, ancak AnayasaMahkemesine gönderdiği başvurma kararında itirazı 536. maddenin altıncı fıkrasıile sınırlama gereğini duymuştur.
Ceza Yargılama Yöntemi kurallarına göre, tefhim edilen kısakararla gerekçeli karar arasında farklılık bulunması durumunda, kısa kararınesas alınması gerekmekte olup, 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasada da bununtersini öngören bir kural yer almadığından, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluylabaşvurmada, itirazın kapsamının mahkemenin kısa kararına göre saptanmasındazorunluluk vardır.
Bu bakımdan, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin tümüneyönelik sayılması gereken itirazın incelenmesi sınırlanırken, anılan maddeninbakılmakta olan davada uygulanma durumunda bulunan birinci ve ikincifıkralarının da incelemenin kapsamına alınmasında zorunluluk vardır.
2- Öte yandan, inceleme 536. maddenin altıncı fıkrası yönündensınırlandırılırken de, bu fıkranın kapsam ve niteliği üzerinde durmakgerekmektedir.
Bilindiği gibi, Türk Ceza Yasasının 536/6. maddesi hükmü, aynımaddenin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarından birine göre cezatâyin edildikten sonra uygulama alanına girmektedir.
Böyle olunca, sınırlama yapılırken altıncı fıkra hükmünün,itirazcı Mahkemece bakılmakta olan davada, aynı maddenin birinciden dördüncüyekadar ki fıkralarından hangisine göre tayin edilecek ceza yönünden uygulanmasısöz konusu olacağının saptanması gerekmektedir.
Her ne kadar maddenin birinci fıkrası, daha sonraki fıkralardakisuçların da maddi Öğelerini içermekte ise de, olayda sanıklara verilebilecekceza yalnızca ikinci fıkrada gösterilen ceza olduğundan, Anayasa Mahkemesincealtıncı fıkra yönünden yapılacak incelemenin, olayda ceza tâyinine esasalınacak ikinci fıkra ile sınırlı tutulmasında zorunluluk vardır. Çoğunlukgörüşünce benimsendiği gibi, altıncı fıkraya ilişkin incelene birinci fıkrayıda kapsayacak genişlikte tutulacak olursa, verilecek karar, olayda ceza tâyiniyönünden uygulanması söz konusu bulunmayan birinci fıkrayı da etkiler. Budurum, kanımızca, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın27. maddeleri hükümleri ile bağdaştırılamaz.
Yukarıda belirtilen nedenlerle, ilk inceleme sonunda verilenkarara katılamıyoruz.
Üye
Kenan Terzioğlu
Üye
Necdet Darıcıoğlu
Üye
İhsan N. Tanyıldız
Üye
Bülent Olçay
Üye
Yekta Güngör Özden