ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas sayısı : 1980/67
Karar sayısı : 1981/23
Karar günü : 21.5.1981
Resmi Gazete tarih/sayı : 24.8.1981/17438
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: İzmir Asliye 2. Hukuk Mahkemesi
İTİRAZINKONUSU: 17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenisi"nin292., 310/2. ve 443. maddeleri hükümlerinin Anayasanın 10/2., 11/2. ve 12.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I-OIAY:
Davacı,İzmir Asliye 2. Hukuk Mahkemesine açtığı davada davalının evlilik dışıilişkiden doğan çocuğunun babası ve evli olması nedeniyle evlenmelerininolanaksız bulunduğunu ileri sürüp babalığa hükmedilmesini istemiş, davalı ise,davayı ve çocuğun davacı ile evlenme vadiyle geçen beraberlikten meydanageldiğini kabul etmiştir.
Mahkeme,davacı vekilinin Medeni Yasanın 292., 310/2. ve 443 maddelerinin Anayasa'yaaykırı olduğu yolundaki savını ciddi bulmuş ve bu hükümlerin iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurmuştur.
III-METİNLER:
l-17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenisi"nin Anayasa'yaaykırılığı öne sürülen hükümleri de içeren 292., 310. ve 443. maddelerişöyledir:
"Madde292- Birbirleriyle evlenmeleri memnu olanlardan veya evli erkek ve kadınlarınzinasından doğan çocuk, tanınamaz."
"Madde310- Müdeaaleyh, anaya evlenme vadettiği veya münasebeti cinsiye bir cürüm veyanüfuzu suiistimal teşkil eylediği takdirde; müddeinin talebi üzerine hâkim,onun babalığına hükmeder.
Münasebeticinsiye zamanında, müddeaaleyh evli ise; hakim, babalığa hükmedemez."
"443-Nesebi sahih olmayan hısımlar, ana tarafından nesebi sahih hısımlar gibimirasçılık hakkını haizdir. Bunların, baba cihetinden mirasçı olabilmeleri;babalarının kendilerini tanımış, veya babalıklarına hüküm sudur etmişbulunmasına mütevakkıftır.
Babatarafından nesebi sahih olmıyan bir çocuk yahut füruu, babasının nesebi sahihfürulariyle içtima ederse; nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet edenhissenin yarısını alırlar."
2-Dayanılan Anayasa kuralları:
"Madde10- Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak vehürriyetlere sahiptir.
Devlet,kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukukdevleti ilkeleriyle bağdaşamayacak surette sınırlayan siyasî, iktisadî vesosyal bütün engelleri kaldırır; insanın maddî ve manevi varlığının gelişmesiiçin gerekli şartları hazırlar."
"Madde11- İkinci fıkra:
Kanun,temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz."
"Madde12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz."
"Madde35- Aile Türk toplumunun temelidir.
Devletve diğer kamu tüzel kişileri, ailenin, ananın ve çocuğun korunması için gereklitedbirleri alır ve teşkilâtı kurar."
IV-İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca, Şevket Müftügil, AhmetH.Boyacıoğlu, Rüştü Aral, Osman Tokcan, Muammer Yazar, Adil Esmer, NihatO.Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu,Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay ve YılmazAliefendioğlu'nun katılmalarıyla 6.11.1980 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, sınırlama sorunu üzerinde durulmuştur.
Mahkemeninelindeki davada, evli erkeğin, evlilik dışı ilişkisinden doğan çocuğunbabalığına hükmedilmesi istenmektedir. Anayasaya aykırı olduğu öne sürülenhükümlerden 292. Madde, birbirleriyle evlenmeleri yasaklananlardan veya evlierkek ve kadınların zinasından doğan çocukların tanımayacağına ilişkin olup,görülmekte olan davada uygulanacak hüküm değildir. Yine iptali istenen 443.Madde, nesebi sahih olmıyan çocukların miras haklarını düzenlemektedir.Mahkemeye açılan davada, miras hakkı ile ilgili bir istek söz konusu değildir.O halde 292. Ve 443. Maddeler mahkemenin elindeki davada uygulanma durumundabulunmaktadır.
Öteyandan itiraz konusu olan 310. Maddenin ikinci fıkrası; cinsel ilişki zamanındadavalı evli ise, mahkemece, onun babalığına karar verilemeyeceğini hükmebağlamaktadır. Bu kural davayı çözümlemek için uygulanması zorunlu olduğundan,Anayasaya uygunluk denetiminin de bu hükümle sınırlı olarak yapılmasıgerekmektedir.
Böyleceyapılan ilk inceleme sonunda:
"Dosyadaeksiklik bulunmadığından esasın 17.2.1926 günlü, 743 sayılı Türk MedeniYasası'nın 310/2. Maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine" oybirliğiylekarar verilmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ:
İşinesasına ilişkin rapor, Mahkemenin gerekçeli kararı, itiraz konusu yasahükümleri, bunlarla ilgili metinler, Anayasa'ya aykırılık savına dayanaktutulan Anayasa kuralları, dosyadaki öteki belgeler okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
İtirazcıMahkeme, Medeni Yasa'daki 310. Maddenin ikinci fıkrasını oluşturan"Münasebeti cinsiye zamanında, müddeaaleyh evli ise; hakim babalığahükmedemez" biçimindeki hükmün, Anayasaya aykırı olduğu yönündeki itirazıciddi bularak iptalini istemektedir.
17.2.1926günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenisi"nin itiraz konusu edilen 310.Maddesinin ikinci fıkrası başka bir başvuru nedeniyle iptaline AnayasaMahkemesince 21.5.1981 gününde, esas 1980/29, karar 1981/22 sayı ile kararverildiğinden, aynı konu hakkında yeniden karar verilmesine yer bulunmaktadır.
V-SONUÇ:
TürkMedeni Yasası'nın itiraz konusu 310. Maddesinin ikinci fıkrası hükmününiptaline, başka bir başvuru nedeniyle 21.5.1981 gününde esas 1980/29, karar1981/22 sayıl ile karar verilmiş bulunduğundan, aynı konu hakkında yenidenkarar verilmesine yer olmadığına,
21.5.1981gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Şevket Müftügil
Başkanvekili
Ahmet H. Boyacıoğlu
Üye
Muammer Yazar
Üye
Adil Esmer
Üye
Hakkı Müderrisoğlu
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Nahit Saçlıoğlu
Üye
Hüseyin Karamüstantikoğlu
Üye
Kenan Terzioğlu
Üye
Orhan Onar
Üye
Muammer Turan
Üye
Mehmet Çınarlı
Üye
Necdet Darıcıoğlu
Üye
Yılmaz Aliefendioğlu
Üye
Yekta Güngör Özden