Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1981/12, K.1982/7 Sayılı Karar - 02/11/1982

Anayasa Mahkemesi Kararı

Esas sayısı:1981/12

Karar sayısı:1982/7

Karar günü:2.11.1982

Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih/No:28.2.1983/17973

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İpsala Tapulama Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 28 Haziran 1966 günlü, 766 sayılı TapulamaYasasının 75. maddesinin beşinci fıkrasiyle 10.2.1954 günlü, 6245 sayılıHarcırah Yasasının 50. maddesinin birinci fıkrasının 3. ve 4. bendlerininAnayasanın 8. ve 12. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptalleri istemidir.

I- OLAY :

İpsala Tapulama Mahkemesinde, davacı Maliye Hazinesine izafetenİpsala Malmüdürlüğü tarafından davalılara karşı açılmış olan tapulamatesbitinin iptali davasının görülmesi sırasında 2.4.1981 günü mahallinde keşifyapılarak, aynı gün bilirkişi, hâkim, kâtip ve mübaşire ödenecek ücreti içerenharcama kararı verilmiş, 3.4.1981 günlü oturumda da, tapulama Mahkemesininyolluklarını düzenleyen 28.6.1966 günlü, 766 sayılı Tapulama Yasasının 75.maddesinin 5. fıkrası ile 10.2.1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah Yasasının 50.maddesinin birinci fıkrasının 3. ve 4. bentlerinin Anayasaya aykırı olduğukanısına varılarak bu hükümlerin iptali için dosyadaki belge örneklerininAnayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

III- YASA METİNLERİ

A) İPTALİ İSTENEN YASA METİNLERİ

1- 28.6.1966 günlü, 766 sayılı Tapulama Yasasının itiraz konusu75. maddesinin beşinci fıkrasının hükmü şöyledir:

Madde 75-

"Tapulama hâkimi ve diğer görevlilerin bu kanun gereğincebirliklerde yapacakları oturum, keşif ve tatbikatlarda 6245 sayılı HarcırahKanununun 50. maddesine göre Bütçe Kanunu ile tesbit edilecek cetvellerdebelirtilen yevmiyeleri, tazminat olarak ödenir".

2- 10.2.1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah Yasasının itiraz konusu50. maddesinin birinci fıkrasının 3 ve 4 sayılı bentleri hükümleri şöyledir :

Madde 50-

"Aşağıdaki bentlerde gösterilen memur ve hizmetlilerden (4üncü maddenin son fıkrası şumûlüne girenler dahil), 1,2,3 ve 5 numaralıbentlerde yazılı olanlara her türlü arazi üzerinde fiilen çalıştıkları günleriçin ve 4 numaralı bendinde yazılı olanlara da Ankara dışında görevlegeçirdikleri günler için derece ve vazifelerinin mahiyetine göre her yıl BütçeKanununa bağlı bir cetvel ile tesbit edilecek miktarlarda yevmiyeler tazminatolarak verilir.

1- ...........

2- ...........

"3- Toprak üzerinde ve köylerde kadastro ve tapu tahririişlerinde ve tapulama kanununun tatbikinde bilfiil çalışan memur vehizmetlilerle gezici hakimlere;

"4- Toprak komisyonları reis, aza ve memurlarıyla tayinlerimerkezden yapılan hizmetlerine ve bu komisyonların bulundukları yerlerde geziciolarak vazifelendirilen hâkim, zabıtkatibi ve mübaşirlere; (6092 sayılı Kanununbirinci maddesinin son fıkrası gereğince teşkil olunan komisyonların memur olanazaları dahil)"

B- İPTALE DAYANAK GÖSTERİLEN YASA METNİ :

7.6.1979 günlü, 2244 sayılı yasayla değişik 492 sayılı HarçlarYasasının 34. maddesi hükmü şöyledir :

"Madde 34- Tebliğden başka bir işlem yapmak için makamındanuzaklaşma durumunda olan hâkimler, Cumhuriyet Savcıları ve 1 icra, iflasmemurları ile yardımcılarına, adlî tabiplere, adliye başkatipleri ile başkâtipyardımcılarına, kâtiplere, mübaşirlere ve hizmetlilere yol giderlerinden başkaaşağıdaki miktarda yol tazminatı verilir :

1- Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğubelediye sınırları içinde ise, her iş için, l inci derece Devlet Memurununaldığı geçici görev yolluğunun 1/2'si,

2- Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğubelediye sınırları dışında ise, her iş için, l inci derece Devlet memurununaldığı geçici görev yolluğunun 2/3'ü,

3- Daireden uzaklaşmayı gerektiren işlerin bir kısmı mahkemeninbulunduğu belediye sınırları içinde, bir kısmı dışında ise, belediye sınırlarıiçinde olan her iş için, l inci bent hükmü, belediye sınırları dışında olan heriş için, 2 inci bent hükmü uygulanır.

Daireden uzaklaşmayı gerektiren birden fazla iş olursa, mümkünoldukça işler aynı günde yapılır. İş bir günde tamamlanamadığı takdirde, hergün için bir iş üzerinden ve yukarıdaki bentler gereğince tazminat verilir.

Görülen işler birden fazla ise, ilgililerden alınacak yolgiderleri uzaklık ile, yol tazminatı ise yukarıdaki bentler esasları ileorantılı şekilde bölünerek hesaplanır. Adliye başkâtipleri ile başkâtipyardımcıları ve kâtipler için bu miktarın 2/3'ü mübaşirler ve hizmetliler için1/2'si ödenir.

Yol giderleri ile tazminat, ilgili kişiler tarafından işinyapılmasından önce, emaneten makbuz mukabilinde vezneye yatırılarak bununlailgili deftere işlenip keşif ve işlem sonunda yapılan harcama bir tutanaklabelgelenerek kalanı ilgili kişiye geri verilir".

C- ANAYASA MADDELERİ :

"Madde 8- Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.

Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idaremakaralarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır."

"Madde 12- Herkes dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye veya zümreye veya sınıfa imtiyaztanınamaz".

IV- İLK İNCELEME:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca ŞevketMüftügil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Ahmet Zeyneloğlu, Hakkı Müderrisoğlu, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, H. Semih Özmert, Orhan Onar,Selâhattin Metin, Mehmet Çınarlı, Mahmut C. Cuhruk, Necdet Darıcıoğlu, ServetTüzün, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla26.11.1981 gününde yapılan ilk incelene toplantısında, dosyanın eksiğibulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esas incelemesırasında karara bağlanmasına, oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ :

İşin esasına ilişkin rapor, İpsala Tapulama Mahkemesininbaşvurma kararı ve ekleri, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen yasa hükmü,ilgili yasa ve dayanılan Anayasa Kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve ötekimetinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Tapulama tesbitinin iptali davasına bakmakta olan mahkeme2.4.1981 gününde yaptığı keşif nedeniyle 28.6.1966 günlü, 766 sayılı TapulamaYasasının 75. maddesinin beşinci fıkrasıyle 10.2.1954 günlü, 6245 sayılıHarcırah Yasasının 50. maddesinin birinci fıkrasının 3. ve 4. bentleriniuygulamış, 3.4.1981 gününde ise uyguladığı bu hükümlerin Anayasanın 8. ve 12.maddelerine aykırılığını ileri sürerek iptalleri için Anayasa Mahkemesinebaşvurmuştur.

İşin esasına ilişkin raporun hazırlanması çalışmalarınınsürdürüldüğü sırada itiraza konu edilen 28.6.1966 günlü, 766 sayılı TapulamaYasasının 75. maddesinin beşinci fıkrasının 19.6.1982 günlü, 17729 sayılı ResmîGazetede yayınlanarak yürürlüğe giren, 17.6.1982 günlü, 2681 sayılı; 10.2.1954günlü, 6245 sayılı Harcırah Yasasının 50. maddesinin birinci fıkrasının 3. ve4. bentlerinin de 15.12.1981 günlü, 17545 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanarakyürürlüğe giren 11.12.1981 günlü, 2562 sayılı Yasalarla değiştirildiği ve buhükümlerde itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçelerinde değindiği hususlarıortadan kaldıracak biçimde, değişikliklerin yapıldığı anlaşılmaktadır.

İtiraz edilen hükümlere göre tapulama mahkemelerinde keşif vetatbikat gibi işlemlerin yapılması ile tazminat olarak verilen gündeliklerederhal hak kazanılır. Bu hükümlerin, yargılamanın sonraki aşamasındauygulanmaları sözkonusu olamaz. Böylece 766 sayılı Tapulama Yasasının 75.maddesinin beşinci fıkrasının ve 6245 sayılı Harcırah Yasasının 50. maddesininbirinci fıkrasının 3. ve 4. bentlerinin uygulanmaları işlemlerin yapıldığı andasona ermektedir.

Bu durunun sonucu olarak Anayasanın 151. maddesinde "birdavaya bakmata olan mahkeme, uygulanacak bir kanun hükmünü Anayasaya aykırıgörürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varırsa....." biçiminde yer alan hükmün uygulama yerikalmamaktadır.

Öte yandan 26.11.1981 günü işin esasının incelenmesine kararverildikten sonra Tapulama Yasasının 75. maddesinin beşinci fıkrası, 19.6.1982günü yürürlüğe giren 2681 sayılı; Harcırah Yasasının 50. maddesinin birincifıkrasının 3. ve 4. bentleri de 15.12.1981 günü yürürlüğe giren 2562 sayılıYasalarla değişmiş olup, yeniden yapılacak işlemlerde bu yasalar ile getirilenyeni hükümlerin uygulanması zorunludur. Bu bakımdan itirazın konusu ortadan kalkmıştır.Konusu kalmayan itiraz ise incelenemez.

Özetlemek gerekirse, Anayasa Mahkemesine başvurudan sonra28.6.1966 günlü, 766 sayılı Tapulama Yasasının 75. maddesinin beşinci fıkrasıhükmü, 17.6.1982 günlü, 2681 sayılı; 6245 sayılı Harcırah Yasasının 50.maddesinin birinci fıkrasının 3. ve 4. bentlerinin de 11.12.1981 günlü, 2562sayılı Yasalarla değiştirilmiş bulunduğundan konusu kalmayan itiraz hakkındabir karar verilmesine yer bulunmamaktadır.

Ahmet H. BOYACIOĞLU ayrı gerekçe yazma hakkını saklı tutmuş;Mehmet Çınarlı, Necdet Darıcıoğlu, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özdenbu görüşe katılmamışlardır.

VI- SONUÇ :

28.6.1966 günlü, 766 sayılı Tapulama Yasasının itiraz konusu 75maddesinin beşinci fıkrasının 17.6.1982 günlü, 2681 sayılı; 10.2.1954 günlü,6245 sayılı Harcırah Yasasının itiraz konusu 50. maddesinin birinci fıkrasının3. ve 4. bentlerinin de 11.12.1981 günlü, 2562 sayılı Yasaların hükümleriyledeğiştirilmiş bulunması karşısında konusu kalmadan itiraz hakkında bir kararittihazına yer olmadığına, Mehmet Çınarlı, Necdet Darıcıoğlu, YılmazAliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden 'in karşı oylarıyla ve oyçokluğuyla,

2.11.1982 gününde karar verildi.

Değişik Gerekçe Yazısı

I- Hak doğuran olayların, kural olarak, o hakka vücut verenyasanın hükümlerine Dağlı kalmaları hukukun bilinen kuralları gereğidir. Yerelmahkemede cereyan eden ve Tapulama Yasası ile ilgili olarak taşınmaz üzerindeyapılan inceleme, Anayasaya aykırılıkları öne sürülen yasaların öngördüğühükümlere göre yerine getirilmiştir. Bu işleme, yeni yasal düzenlemenin yaniyasa değişikliklerinin uygulanacağı yolunda ise bir hükme yasada yer verilmişdeğildir. Bu durumda 2.4.1981 gününde arazi üzerinde inceleme görevini yerinegetiren Tapulama Hâkimine ve öteki görevlilere, bu işlem nedeniyle yeni yasaldüzenlemenin öngördüğü ödemelerin yapılmasına olanak yoktur.

II- 766 sayılı Tapulama Yasasının 1. maddesinin son fıkrasında"Bu Kanunun tanzim ettiği idari ve kazaî faaliyetler, kanunun şümulüiçinde bulunan bütün gayrimenkuller hakkında kadastro plânlarının tanzimini,hak sahiplerinin doğru olarak tayinini ve tescile tâbi gayrimenkullerin sicilharici bırakılmamasını istihdaf eder" denilmektedir. Bu hüküm, tapulama işlemlerininDevlet adına sürdürülen kamusal bir faaliyet olduğunu başlı başına açıklamayave kabule yeterlidir. İşlemin bu niteliği, sözü geçen yasanın 75. maddesindeöngörülen "...yapılan işlemlerin masrafı davada haksız çıkanlarayükletilir, tararlar kısmen haklı kısmen haksız çıkmışlarsa oranları takdir vetayin edilerek ilâmda gösterilir." biçimindeki hükmün, yargılamagiderlerinin ve bunun içinde yeralan gündeliklerin, hâkim tarafından taraflarayükletilerek ilâma bağlanmasının, sözü edilen 75. maddenin itiraza konu edilenbeşinci fıkrasını yeniden uygulanma durumuna getirdiğinin kabulüne elverişlideğildir. Çünkü mahkemece yapılan iş, itiraza konu edilen beşinci fıkranın2.4.1981 gününde uygulanmasiyle tahakkuk eden masrafı, yalnızca davada haksızçıkan tarafa tahmil, taraflar kısmen haklı kısmen haksız çıkmışlarsa hangioranda masrafa katılacaklarını takdir ve tayin eylemekten ibaretkalmaktadır. Mahkemenin bu biçimdeki işlevini ise, itiraz konusu hükmün yenidenuygulanması veya uygulanma durumuna gelmesi tarzında anlamaya olanak yoktur.

III- İtiraza konu edilen hükümler 11.12.1981 günlü, 2562 ve17.6.1982 günlü, 2681 sayılı yasalarla değiştirilmiştir. Bu yasaların yukarıdaaçıklandığı gibi sözü edilen olaya uygulanmaları mümkün olmadığı gibi buyasalarla konulan hükümlerin Anayasaya uygunluk denetimi dışında tutulduklarıda bilinen bir gerçektir. İtiraz konusu hükümlerin uygulanması ile vücuda gelenmasrafların taraflara yükletilmesinin sözü geçen hükümleri tekrar uygulamaalanına soktuğu ve bu durumda tapulama faaliyetlerinin niteliğine bakılmayacağıbir varsayım olarak kabul edilse bile, söz konusu metinler üzerinde anayasaldenetimin sürdürülmesinde artık hukuksal bir yararında kalmadığı açıkçaortadadır. Nitekim, Anayasa Mahkemesinin 18.11.1980 günlü, 1980/20-57 sayılıkararında da belirtildiği gibi (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi Sayı 18,Sayfa 329), 492 sayılı Harçlar Yasası genel, 766 sayılı Tapulama Yasası iseözel yasa durumundadır. Anayasa Mahkemesinin özel yasada yer alan hükümleriortadan kaldırarak o yasayı genel yasa durumuna dönüştürme ya da genel yasadayer alan kimi hükümleri özel yasa hükümleri yerine uygulama alanına sokmayetkisinin olmadığı açıktır, öte yandan ödemenin yasal dayanağını ortadankaldıran bu durum nedeniyle ilgililerin, ifa ettikleri bir hizmetin karşılığınıhiç alamaz hale düşmeleri de olasıdır. Yasa Koyucu, mahkemenin itirazınadayanak ettiği gerekçeleri de göz önüne alarak yasal düzenlemede değişiklikyaptığına yöre, yukarıda belirtilen sonuçları doğuracak böyle bir denetiminyapılmasında ise hukuksal yarar bulunduğu öne sürülemez.

Sonuç :

"Konusu kalmadan itiraz hakkında bir karar ittihazına yerolmadığı" yolunda alınan çokluk kararına bu gerekçelerle katılıyorum.

Başkan

Ahmet H. Boyacıoğlu

KARŞIOY YAZISI

Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı hüküm, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen 766 sayılı Tapulama Yasasının 75. Maddesinin beşincifıkrasıyle 6245 sayılı Harcırah Yasasının 50. Maddesinin birinci fıkrasının 3ve 4. Bendleridir. Olay zamanında yürürlükte olan bu maddeler keşif ve tatbikatkarşılığı verilen tazminatların hesaplanmasına ilişkindir. Bu maddelerin dahasonra yürürlükten kaldırılmaları, anlaşmazlık, olay gününde yürürlükte bulunanhükümlere göre çözümleneceğinden, davada uygulanacak hüküm olma nitelikleriniortadan kaldıramaz. Çünkü; keşif ve tatbikat nedeniyle alınacak tazminatınhesaplanması o günkü kurallara göre yapılacaktır.

Yeni hükümler, ancak yürürlüğe girdikleri tarihten sonrakiişlemlerde uygulanır. İtirazz başvurusunu yapan mahkemenin elindeki davadauygulanması gerekenler bu hükümler olmadığı gibi yeni hükümlere yönelik biraykırılık savı da yoktur. Kaldıki Anayasa Mahkemesi, ilk incelemede, esasınincelenmesi kararını vermekle iptali istenen maddelerin "uygulanacak hükümler"olduğunu benimsemiştir.

Bu nedenlerle konusu kalmadığı kabul edilerek "itirazhakkında bir karar verilmesine yer olmadığına" ilişkin çoğunluk görüşünekatılmıyoruz.

Üye

Mehmet ÇINARLI

Üye

Necdet DARICIOĞLU

Üye

Yılmaz ALİEFENDİOĞLU

Üye

Yekta Güngör ÖZDEN