Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1985/17, K.1986/6 Sayılı Karar - 04/03/1986

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1985/17

Karar Sayısı: 1986/6

Karar Günü: 4.3.1986

R.G. Tarih-Sayı :09.05.1986-19102

İtiraz Yoluna Başvuran: İstanbul Asliye Birinci Ticaret Mahkemesi

İtirazın konusu 25.4.1985 günlü, 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun(7129 Sayılı Bankalar Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine İlişkin31.8.1979 Tarihli ve 28 sayılı kanun Hükmünde kararname ile Bankalar Hakkında22.7.1983 Tarihli ve 70 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin DeğiştirilerekKabulü Hakkında Kanun) 64. Maddesinin 3. Fıkrasının ve 69. Maddesiyle 79.Maddesinin 5. Fıkrasının Anayasa'nın 2., 10., 38. Ve 48. Maddelerine aykırılığınedeniyle iptaline kararverilmesi istemidir.

I- Olay :

Başbakanlık Hazine ve dış Ticaret Müsteşarlığı'nca, HisarbankA.Ş.'nin sermaye egemenliğini elinde tutan ortak ya da yönetici sıfatı olandavalılar hakkında İstanbul Asliye Birinci Ticaret Mahkemesinde açılan davada;Hisarbank A.Ş.'nin mali bünyesinin taahhütleri karşılayamıyacak derecedezayıfladığından 7129 sayılı Bankalar Kanunu'nun 28 sayılı Kanun HükmündeKararname ile değişik 60. Maddesi uyarınca 15.3.1983 tarihinde geçici biryönetim kurulu oluşturulduğu, alınan tedberlerle mali bünyeningüçlendirilmesine imkan görülemediğinden Bakanlar Kurulunun 27.10.1983 günlü83/7242 sayılı kararıyla 70 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 63. Maddesinindördüncü fıkrasına göre söz konusu Bankanın bütün aktif ve pasifiyle birlikteT.C.Ziraat Bankasına devredilmesine karar verildiği; yapılan incelemelerdeHisarbank A.Ş. hakkında 70 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 63. Maddesininuygulanmasına kanuna aykırı karar ve işlemleriyle davalıların sebebiyetverdiklerinin tesbit edildiği önesürülerek bunların iflaslarına karar verilmesiistenmiştir.

Yargılama sırasında kimi davalılar vekilleri davada uygulanmasıistenilen 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 64., 69. Ve 79. MaddelerininAnayasa'nın bazı hükümlerine aykırı olduğunu iddia etmişler, davaya bakmaktaolan Mahkeme, davacı vekillerinin görüşünü aldıktan sonra, iddiayı ciddi bularakanılan Kanun'un 64. Maddesinin 3. Fıkrasının ve 69. Maddesiyle 79. Maddesinin5. Fıkrasının iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve davanın geribırakılmasına karar vermiştir.

III- Metinler :

A- Yasa Kuralları :

1- İptali İstenen Yasa Kuralları :

25.4.1985 günlü, 3182 sayılı bankalar Kanunu'nun itiraz konusuhükümleri aşağıdaki gibidir:

"Madde 64 (3.fıkra ) . - Yukarıdaki tedbirlere rağmen malibünyesinin güçlendirilmesine imkan sağlanamayan hallerde bankanın;

a) Bütün aktif ve pasifiyle mevcut veya kurulacak bir bankayadevredilmesine,

b) Bir veya birkaç banka ile birleştirilmesine,

Bakanın önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca karar verilebilir.

Bu halde devir veya birleştirmeğe ilişkin esas ve usuller Bakanlarkurulu kararında gösterilir.

Devir veya birleştirmeden dolayı ortaya çıkabilecek zararınhazinece karşılanacağı bakanlar Kurulu Kararında belirtilmiş ise, bu bankalarınüçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarının, takip tahsil ve tasfiyesi hakkında6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Hakkında devir veya birleştirme kararı verilen bankalara TasarrufMevduatı Sigorta Fonundan mali destek sağlanabilir."

"Madde 69.-1. Bir bankanın %10 hissesinden fazlasına sahipolan ortakları, yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleriyle, genelmüdür yardımcıları ve imzaları bankayı ilzam eden memurları kanuna aykırı kararve işlemleriyle bankanın iflasına veya hakkında 64 üncü maddenin 3 üncüfıkrasının uygulanmasına sebep olmuşlarsa, Bakanın talebi üzerine bunlarınşahsi sorumlulukları cihetine gidilerek, şahsen iflaslarına mahkemece kararverilebilir. 64 üncü maddenin uygulandığı hallerdebunların şahsi sorumluluğuçıkarılacak ara veya devir bilançolarına göre tayin olabilir.

2. Mahkemece iflaslarına karar verilenler hakkındaki takibi,alacaklı sıfatıyla banka iflas idaresi veya devralan banka yürütür. İflastalebi için Bakanlığa başvuru da bunlar tarafından yapılır.

3. Bu madde hükmüne göre iflası istenenler hakkında Mahkemece İcrave İflas Kanununun 257 nci ve müteakip maddeleri hükmü uygulanır."

"Madde 79 (5.fıkra) .-51 inci ve 64 üncü maddelerinhükümlerine uymayan bankaların işlerini fiilen yöneten mensupları görev veilgilerine ve fiile katılma derecelerine göre 500 bin liradan 2 milyon lirayakadar ağır para cezasıyla cezalandırılır."

2- Dayanılan Anayasa Maddeleri:

"Madde 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millidayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik , laik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

"Madde 10.-Herkes, dil,ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanımaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

"Madde 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanununsuç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zamankanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkumiyetinin sonuçları konusundada yukarıdaki fıkra uygulanır.

Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunlakonulur.

Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.

Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan birbeyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.

Ceza sorumluluğu şahsidir.

Genel müsadere cezası verilemez.

İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran birmüeyyide uygulanamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından buhükme kanunlaistisnalar getirilebilir.

Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez."

"Madde 48.- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşmehürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.

Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyalamaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacaktedbirleri alır."

IV- İlk İnceleme :

Anayasa Mahkemesinin İçtüzüğünün 15. Maddesi uyarınca, H.SemihÖzmert, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, Kenan Terzioğlu, Yılmaz Aliefendioğlu, MehmetÇınarlı, Selahattin Metin, Servet Tüzün,Hahmut C. Cuhruk, Mustafa Gönül veMustafa Şahin'in katılmalarıyla 17.9.1985 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında aşağıdaki sorun üzerinde durulmuştur:

Anayasa'nın 152. Ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. Maddelerine göre, mahkemelerin biryasa kuralı hakkında Anayasa Mahkemesine başvurma yetkileri bazı koşullaryanında, iptali istenilen kuralın davada uygulanacak kural olmasına dabağlıdır.

Bu itibarla, itiraz koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinintayini bakımından uygulanacak kuralın tesbitinde zaruret vardır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 3182 sayılı Bankalar Kanununun 64.Maddesinin 3. Fıkrasının, 69. Maddesiyle 79. Maddesinin 5. Fıkrasının iptaliniistemiştir.

Kararın olay bölümünde açıklandığı gibi, Hisarbank A.Ş.'nin malibünyesi taahhütleri karşılayamayacak derecede zayıfladığından 7129 sayılıBankalar Kanunu'nun 28 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilen 60.Maddesi uyarınca 15.3.1983 tarihinde geçici bir yönetim kurulu oluşturulmuş;alınan tedbirlerle mali bünyenin güçlendirilmesine imkan görülemediğindenBakanlar Kurulu'nun 27.10.1983 günlü, 83/7242 sayılı kararıyla 70 sayılı KanunHükmünde Kararnamenin 63. Maddesinin 4. Fıkrasına göre, söz konusu bankanınbütün aktif ve pasifiyle birlikte T.C. Ziraat Bankasına devredilmesine kararverilmiştir.

Yapılan incelemeler sonunda, Hisarbank A.Ş. hakkında 70 sayılıKanun Hükmünde Kararnamenin 63. Maddesinin uygulanmasına kanuna aykırı karar veişlemleriyle bankanın sermaye egemenliğini elinde tutan orta ya da yöneticilerininsebebiyet verdiklerinden bahisle bunların şahsen iflaslarına karar verilmesiMahkemeden istenmiştir.

Bu durumda, bakılmakta olan davada uygulanacak veyauygulanabilecek hüküm, 25.4.1985 günlü, 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun (7129Sayılı Bankalar Kanunu'nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine İlişkin 31.8.1979Tarihli ve 28 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bankalar Hakkında 22.7.1983Tarihli ve 70 Sayılı Kanun hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü HakkındaKanun) 69. Maddesidir.

Gerçekten anılan madde, kanuna aykırı karar ve işlemleriylebankanın iflasına veya hakkında 64. Maddenin 3. Fıkrasının uygulanmasına, yanibütün aktif ve pasifiyle mevcut veya kurulacak bir bankaya devredilmesine sebepolan, bankanın %10 hissesinden fazlasına sahip ortakları ile 69. Maddede yeralan yönetici ve memurların şahsi sorumlulukları cihetine gidilerek, şahseniflaslarına mahkemece karar verilebileceğini öngörmektedir.

İstanbul Asliye Birinci Ticaret Mahkemesinde açılmış olan iflasdavası, kanuna aykırı karar ve işlemlerle bankanın mevcut bir bankaya devrinesebebiyet verilmiş olmasına dayandırılmıştır. Bu nnedenle, davada doğrudandoğruya uygulanacak hüküm, 69. Maddenin 1. Fıkrasının "... veya hakkında64 üncü maddenin 3 üncü fıkrasının uygulanmasına ..." biçimindekiibaresidir. O halde esas inceleme bu ibare ile sınırlı olarak yapılmalıdır.Hernekadar , itiraz yoluna başvuran Mahkemede açılmış bulunanşahsi iflasdavasına dayanak gösterilen olaylar,

3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun yürürlüğünden önceki dönemlerdecerayan etmişse de, sözü edilen Kanun'un geriye yürütülüp yürütülmemesi davamahkemesinin yorumuna bağlıdır. Filhakika, davada uygulanacak yasa kuralı, birdavanın çeşitli evrelerde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu veya olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan ve önplanda tutulması gereken kurallar olduğuna ve Başbakanlık Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığı tarafından ilgililer hakkında iflas kararı verilmesi istemiyleaçılan şahsi iflas davasının dayanağını oluşturan yasa kurallarının bakılmaktaolan davaya etkisi mahkemece araştırılıp değerlendirme konusu yapılarak buyönden belirli bir yargıya ulaşacağına göre, anılan madde davada uygulanacakyasa kuralı niteliğinde kabul edilmelidir.

3182 sayılı Kanun'un 64. Maddesinin 3. Ve 79. Maddesinin 5.Fıkralarının uygulanacak hüküm olup olmadığına gelince: 64. Maddenin 3.Fıkrasının davada uygulanma olanağı yoktur. Zira, bu madde, şahsi iflasdavasının açılmasından önceki safhayı düzenlemekte; bakanlıkça aldırılan veya re'senalınan önlemlere rağmen mali bünyesinin güçsüzleşmesi önlemiyen bankalarınBakanlar Kurulunca bir başka bankaya devredilmelerini veya birleştirilmeleriniöngörmektedir.

3182 sayılı Kanun'un Ceza Hükümleri başlıklı onüçüncü bölümündeyer alan 79. Maddenin 5. Fıkrası da uygulanacak kural niteliğindebulunmamaktadır. Gerçekten, Kanun'un 64. Maddesi hükmüne uymayan bankalarınişlerini fiilen yöneten mensuplarının 500 bin liradan iki milyon liraya kadarağır para cezasıyla cezalandırılmalarını öngören bu ceza hükmünün uygulanması,ayrı bir dava açılmasına bağlıdır.

Kanun'un 87. Maddesinin birinci fıkrası "Bu bölümdekicezalara ilişkin suçlardan dolayı kovuşturma yapılması Bakanlık tarafındanCumhuriyet Savcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır. Bu başvuru ileBakanlık aynı zamanda müdahil sıfatını kazanır." Şeklindeki hükmüyle buhususu açıkca vurgulamıştır.

Açıklanan nedenlerle, 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun iptaliistenilen 64. Maddesinin 3.fıkrası ve 69. Maddesinin 1. Fıkrasındaki "...veya hakkında 63 üncü maddenin 3 üncü fıkrasının uygulanmasına..."

biçimindeki ibaresi dışında kalan hükümleriyle, 79. Maddesinin 5.Fıkrası hükmünün iptaline yönelik itirazın başvuran mahkemenin yetkisizliğisebebiyle reddine karar verilmelidir.

Yılmaz Aliefendioğlu ve Mustafa Şahin, 69. Maddenin davadauygulanacak hüküm olduğuna ilişkin görüşe katılmamışlardır.

Görüşmeler sonunda :

1- 25.4.1985 günlü,3182 sayılı Kanun'un 69. Maddesinin davadauygulanacak hüküm olduğuna ve dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine (Yılmaz ALİEFENDİOĞLU ve Mustafa ŞAHİN'in söz konusu maddenindavada uygulanacak hüküm olmadığı ve bu nedenle itirazın reddi gerektiği)yolundaki karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla,

2- İncelemenin, 69. Maddenin birinci fıkrasının "... veyahakkında 64 üncü maddenin üçüncü fıkrasının uygulanmasına..." biçimindekiibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına oybirliğiyle,

3- 3182 sayılı Kanun'un itiraz konusu 64. Maddesinin üçüncüfıkrasının, 79. Maddesinin beşinci fıkrası ile 69. Maddenin birinci fıkrasındayer alan ve davada uygulanacak hüküm niteliğinde bulunan ibare dışında kalanhükümlerin davada uygulanma nitelikleri olmadığındanitirazın bu hükümlereyönelik kısmının başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddineoybirliğiyle,

karar verilmiştir.

V- Esasın İncelenmesi :

İşin esasına ilişkin rapor, başvurma kararı ve ekleri, iptaliistenilen yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık iddiasının dayandırıldığı Anayasamaddeleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki metinler okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :

İtiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı sorunu :

A- Anayasa'nın 10. Ve 38. Maddeleri yönünden inceleme:

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, itiraz konusu kuralın, aynıdurumda bulunan gerçek ve tüzelkişiler arasında haklı neden yok iken ayırımyapılmasına olanak tanıması dolayısıyle

Anayasa'nın eşitlik ilkesine ters düştüğünü, suçun oluşumununidarenin takdirine bağlı kılındığını, bu durumun Anayasa'nın 38. Maddesinde yeralan suç ve cezada kanunilik kuralına aykırı bulunduğunu öne sürmüştür.

Anayasa'nın 10. Maddesinde yer alan eşitlik ilkesi,

eylemli eşitliği değil, hukuksal eşitliği ifade eder. Aynı hukukudurumda bulunanlar arasında haklı nedene dayanmıyan ayırım yapılmasını önlemeyiamaçlar.

3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 69. Maddesinin esas incelemekonusu olan hükmü, belli koşullar gerçekleştiğinde aynı hukuki durumda bulunanbankalar hakkında uygulanması gereken bir hükümdür.

Bankaların bir veya birkaçı hakkında uygulanıp ötekilereuygulanmaması , hükmün, eşitlik kuralına aykırı olduğunun değil,uygulayıcıların kanun gereğini yerine getiremediklerinin delili olarakgösterilebilir.

Bu nedenle, itiraz konusu hükümde Anayasa'nın 10. Maddesine aykırıbir yön bulunmamıştır.

Bir Bankanın, mevcut veya kurulacak bir bankaya devredilmesinin yada bir bankayla birleştirilmesinin koşulları ve böyle bir karar alınmasındanönceki evreler 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 64. Maddesinin 3. Fıkrasındadüzenlenmiştir.

Kanun'un 69. Maddesinde ise, kanuna aykırı karar ve işlemleriylebir banka hakkında devir veya birleştirme kararı verilmesine veya bankanıniflasına sebeb olanların, bakanın talebi üzerine, şahsi sorumlulukları cihetinegidilerek şahsen iflaslarına karar verilmesinin mahkemeden istenebileceğiöngörülmüştür.

Bu durumda, bir bankanın ortak ve yöneticileri hakkında, 69.Maddenin uygulanması için öncelikle 64. Maddenin 3. Fıkrasına göre, o bankahakkında devir ya da birleştirme mahiyetinde bir bakanlar kurulu kararınınalınması gerekir. Şüphesiz bu karar, denetlenmesi idari yargıya ait olan idarinitelikte bir karardır.

Bakanlar Kurulunun alınan önlemlere rağmen, mali bünyesiningüçsüzlenmesi önlenemeyen bir bankanın başka bir bankaya devrini öngörenkararını "suç ihdası" ve böyle bir karara bağlı olarak bu kararınalınmasına kanuna aykırı karar ve işlemleriyle sebebiyet verenlerin şahsiiflaslarına karar verilmesini ceza yaptırımı olarak nitelendirmek mümkündeğildir. Gerçekten "devir veya birleştirme " ye neden olma eylemi,suç sayılamayacağı gibi, iflas hukukuna özgü bir müessese olan"iflas" da bir ceza yaptırımı değildir.

Bu nedenle, Anayasa'nın 38. Meddesine aykırılığa ilişkin iddia dayerinde görülmemiştir.

B-Anayasa'nın 2. ve48. Maddeleri yönünden inceleme:

Anayasa'nın çeşitleri maddelerinde yyer alan, "... kişilerinve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak..." (madde 5 ), "...Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlarauygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacaktedbirleri alır" (madde 48); "Ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı... plâ nlamak ..." (madde 166); "Devlet, para, kredi, sermaye, malve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemlerini sağlayıcı ve geliştiricitedbirleri alır..." (madde 167); şeklindeki hükümler, Devletin ekonomikhayatın işleyişini düzenlemek, gerektiğinde bu alana müdahale hususunda görevlikılındığını ortaya koymaktadır.

Bankaların, Devletin para, kredi ve sermaye politikalarınınoluşmasında ve saptanmış politikaların uygulanmasında önemli görevleribulunmaktadır. Gerçekten, para ikrazı işleriyle meşgul olan, mevduat kabuleden, sermaye teşekkülüne hizmet eden bankalar, ülke ekonomisinin en hassaskesimi olan kredi piyasasında faaliyet gösteren mali kuruluşlardır. Buitibarla, bunların Devletçe yakından izlenmesi ve denetlenmesi gerekir.

3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 64. Maddesi ve buna bağlı olarak69. Maddesinin incelemenin konusu olan"... veya hakkında 64 üncü maddenin3. Fıkrasının uygulanmasına ..." biçimindeki ibaresi, bu açıklamalarışığında değerlendirilmelidir.

Anılan Kanunla Devlet, bir yandan tasarrufları korumak diğeryandan bankalarda biriken tasarrufların milli ekonominin gereklerine görekullanılmalarını sağlamak üzere bankalar sistemini, para ve kredi piyasalarınıyeniden düzenleme ihtiyacını duymuştur.

Alınan önlemlere rağmen mali bünyesinin güçlendirilmesine imkangörülemiyen bankaların bütün aktif ve pasifleriyle mevcut veya kurulacak birbankaya devredilmesi veya birkaç banka ile birleştirilmesi yollarından birininseçilmesi, Anayasa'nın 2. Maddesindeki sosyal Devlet ilkesinin olduğu kadar,Anayasa'nın 48. Ve 167. Maddeleriyle Devlete verilen görevlerinde gereğidir.

Kanun'un 69. Maddesinde öngörülen banka yöneticileri ve memurlarıile bankanın yüzde ondan fazla hissesine sahip bulunan ortaklarından, kanunaaykırı karar ve işlemleriyle banka hakkında 64. Maddenin 3. Fıkrasınınuygulanmasına sebeb olanların bakanın talebi üzerine şahsi sorumluluklarıcihetine gidilerek şahsen iflaslarına karar verilmesi istemiyle mahkemeyebaşvurulmasında da yukarıda açıklanan nedenlerle Anayasa'ya aykırı bir yönbulunmamıştır.

Bu itibarla, ilk incelemede verilen sınırlandırma kararı uyarıncainceleme konusu yapılan 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 69. Maddesinin 1.Fıkrasındaki"... veya hakkında 64 üncü maddenin 3 üncü fıkrasınınuygulanmasına ..." biçimindeki ibarede Anayasa'ya aykırılıkbulunmadığından bu hükme yönelik itiraz reddedilmelidir.

VI- Sonuç :

25.4.1985 günlü,3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun (7129 SayılıBankalar Kanununun Bazı Maddelerinin değiştirilmesine İlişkin 31.8.1979 tarihlive 28 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bankalar Hakkında 22.7.1983 Tarihlive 70 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun)69. Maddesinin birinci fıkrasında yer alan "... veya hakkında 64 üncümaddenin 3 üncü fıkrasının uygulanmasına..."

biçimindeki ibarenin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınreddine,

4 Mart 1986 gününde oybirliğiyle karar verildi.

KarşıoyYazısı

Esas sayısı : 1985/17

Karar sayısı : 1986/6

Hisarbank A.Ş.'nin mali yönden taahhütleriri karşılayamıyacakderecede ciddi sarsıntıya maruz kalması üzerine, Maliye ve Gümrük bakanlığınca23.6.1958 tarihli ve 7129 sayılı Bankalar Kanunu'nun 23.7.1979 günlü ve 28sayılı K.H.K. ile değişik 60/2. Maddesine istinaden, 15.3.1983 günündeHisarbank'ın yönetimine el konulmuş ve bu maksatla geçici yönetim kuruluoluşturulmuştur.

22.7.1983 günlü Resmi Gazete'de yayımlanan 70 sayılı K.H.K. nin63. Maddesinde, mali bünyesi ciddi bir şekilde zayıflamakta olan bankalar budurumlarının düzeltilmesi için alınacak ve aldırılacak tedbirler sıralandıktansonra, bu tedbirlere rağmen mali bünyesinin güçlendirilmesi imkansız olanbankaların;

a- Bütün aktif ve pasifi ile mevcut veya kurulacak bir bankayadevredilmesine,

b- Bir veya birkaç banka ile birleştirilmesine,

Maliye Bakanının önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca kararverilebileceği öngörülmüştür.

K.H.K. nin "şahsi sorumluluk" başlığını taşıyan 68.Maddesi ise, aynen şöyledir: " Bir bankanın ortakları, yönetim kurulu vekredi komitesi başkan ve üyeleri ile genel müdür, genel müdür yardımcıları,müdürleri ve imzaları bankayı ilzam eden memurları, kanuna aykırı karar veişlemleri ile bankanın iflasına ve hakkında 63 üncü maddenin 3 ve 4 üncüfıkralarının uygulanmasına sebeb olmuşlarsa, Maliye Bakanının talebi üzerine,bunların şahsen iflasına mahkemece karar verilebilir..."

Bu maddeye dayanılarak 27 Ekim 1983 tarihinde kabul edilen 83/7242sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla Hisarbank T.C. Ziraat Bankası'na devrolunmuşve aynı kararda ayrıca, ortaklar ile 70 sayılı K.H.K. nin 68. Maddesindesayılan diğer yetkililerden kanunlara aykırı karar ve işlemlerinden kaynaklanansorumlulukları tesbit edilenlerin şahsen iflasları için kanun yollarınabaşvurulması emrolunmuştur.

Yayımlandığı gün TBMM'ne sunulan 70 sayılı K.H.K.nin bazımaddeleri değiştirilerek 2.5.1985 günlü Resmi Gazete'de 3182 sayılı"Bankalar Kanunu" adı altında yayımlanmıştır.

70 sayılı K.H.K. nin 63. Ve 68. Maddeleri 3182 sayılı Kanunda 64ve 69 numarayı almış ve çok cüz'i değişikliklerle 70 sayılı K.H.K. hükümleriniaynen tekrarlamıştır.

Anayasamızın 91. Maddesine göre, şayet daha sonraki bir tarihgösterilmişse, K.H.K. lerin Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün, değiştirilerekkabul edilen kararnamelerin ise sadece değiştirilmiş hükümlerinin ResmiGazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girmesi gerekir.

70 sayılı K.H.K.nin 94. Maddesinde 13. Bölümün dışındakihükümlerinin yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği, 3182 sayılı Kanunun 99.Maddesinde de aynı şekilde Kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği açıkçabelirtilmiştir.

Mahalli mahkemece, ciddi görülerek çözümü istenilen Anayasayaaykırılık iddiasının en önemli maddesini 83/7242 sayılı Bankalar kuruluKararına uyarak, bankalara el konulduktan sonra çıkarılan 70 sayılı K.H.K. ninve 3182 sayılı Kanunun geriye dönük olarak uygulanması teşkil etmektedir.

Bakanlar Kurulu Kararı, bu haliyle 7129 sayılı kanun zamanındakesinleşmiş eylem ve işlemleri etkileyen ve kamu düzeniyle yakinen ilgisibulunan ve re'sen nazara alınması gereken "idari işlemlerin geriyeyürümezliği" ilkesini ihlal etmektedir.

Hukukun üstünlüğünü benimseyen bir devlette, kanunlara kuvvet veotorite sağlanması esastır. Hiç şüphesiz kanun hakimiyetinin kaynağını onakarşı duyulan güven duygusu teşkil eder. Son çıkan bir kanunun kendinden önceyapılmış işlem ve gerçekleşmiş durumlara uygulanması bu güven duygusunuyokedeceği için, uygar toplumlar hukukunda geçmiş, yeni kanunların etki alanıdışında tutulmuş ve yeni kanunların metninde geçmişe uygulanacağına dair hükümbulunmayan hallerde, kaideten her olayın hukuki hükümleri, o olayın vukubulduğu tarihte yürürlükte olan kanun hükümlerine tabi kılınmıştır.

Anayasamızda, yasaların geriye yürümezliği açıkça öngörülmüşdeğildir. Bu sebeple, Milletin egemenlik hakkını kullanan yasama organının,koyduğu kanunların kapsam ve zamanını tayin yetkisine sahip olabileceğigörüşlerine karşı, Anayasa Mahkemesi, "Devletimiz, bir hukuk devletidir.Kanunlarımız Anayasanın açık hükümlerinden önce hukukun bilinen ve bütün uygarülkelerde kabul edilen prensiplerine uygun olmalıdır." Gerekçesiyle,hükümleri geriye işleyen kanunların yapılamıyacağını belirterek kanunlara inanve güvenin sarsılmaması ilkesini benimsemiştir. Hal böyle iken, 70 sayılıK.H.K. ile bilahare onun yerini alan 3182 sayılı Kanunda geriye yürütülmeyiiçeren hükümler bulunmadığı halde, bu kanunların 7129 sayılı "BankalarKanunu"nun yürürlüğü zamanında vukua gelmiş olaylara ve gerçekleştirilmişişlemlere uygulanması, hukuken mümkün değildir. Bu imkansızlığın 83/7242 sayılı"Bakanlar Kurulu" kararnamesiyle mümkün hale sokulduğu da iddiaedilemez. Çünkü, evvelemirde bu kararnamenin, Anayasanın Geçici 15 incimaddesinde yasaklanan Anayasaya aykırılık iddiasıyla bir ilişkisi yoktur.

Kararname, idari makamlara, dava açılması ve bu davanın da 70sayılı K.H.K. ile 3182 sayılı Kanuna göre yönlendirilmesi emrini içermekte,maddi vakıanın hukuki tavsifini yapma yetki ve ödevine sahip, bağımsızmahkemeyi muhatap almamaktadır. Diğer bir ifadeyle, mahkemenin hukuka görehüküm verme ve genel kurallara istinaden yorum yapma yetkisini kısıtlamamaktadır.Bu nedenle, Anayasa'nın 152. Ve2949 sayılı Kanunun 28. Maddelerinde "Birdavada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin varlığı"şartı gerçekleşmediği için, itirazı ciddi gören mahkemenin itirazının ilkinceleme evresinde reddi gerekirken aksi yönde kararı oluşturan çoğunlukgörüşüne karşıyım.