Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1985/33, K.1986/22 Sayılı Karar - 11/09/1986

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1985/33

Karar Sayısı: 1986/22

Karar Günü: 11/9/1986

R.G. Tarih-Sayı :10.12.1986-19307

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İskenderun Ağır Ceza Mahkemesi.

İTİRAZIN KONUSU: 5/6/1985 günlü, 3217 sayılı "1918 SayılıKaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi veAynı Kanuna Üç Ek Madde İlavesiyle 1177 Sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanununun44 üncü Maddesinin (a) Bendinin ve 3078 Sayılı Tuz Kanununun 27 nci MaddesininDeğiştirilmesine Dair Kanun"un 9. maddesiyle 4. maddesinin Anayasa'nın 7.ve 10. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptallerine karar verilmesi istemidir.

I- OLAY :

Kimi sanıkların 1977 de bir anonim şirket adına İngiltere'dengönderilen 16 treyleri İskenderun Gümrüğü'nde yapılan transit işlemleriyleİran'a sevk ettirdikten sonra bunları herhangi bir gümrük işlemi yaptırmadanGürbulak Gümrüğü'nden tekrar yurda soktukları, gümrüğe teslim etmelerigerekmesine karşın treylerlerin numaralarını değiştirerek İskenderun'dasattıkları,

Kimi sanıkların ise 1981 de İstanbul Giriş Gümrük Müdürlüğü'ncetescil edilen geçici kabul giriş beyannamesiyle ithal ettikleri Jüt Mensucattansargılık kaba bez (kanaviçe) lerin İskenderun Çıkış Gümrük Müdürlüğü'nce tescilliçıkış beyannamesi kapsamındaki (eşyanın ambalajda kullanılan) kısmının tekrarihracında yasal koşullara uymadıkları,

Kimi sanıkların da 1979 da yurt dışından ithal ettikleri çuvallarıdış ülkelere çıkarıp satmış gibi göstererek gümrük vergi ve resimleriniödemeden yurt içinde bıraktıkları; böylece toplu kaçakçılık suçunu işlediklerisavıyla haklarında İskenderun Ağır Ceza Mahkemesi'nde üç ayrı dava açılmıştır.

Değişik yıllarda işlendiği öne sürülen toplu kaçakçılıksuçlarından dosyaları birleştirilerek yargılanan 14 sanıkla ilgili davada,kendiliğinden itiraz yoluna başvuran Mahkeme, 2248 sayılı Kanunla değişik 1918sayılı Kanunun toplu kaçakçılığa ilişkin 27. maddesinin ikinci, üçüncü ve sonfıkralarının uygulanması gerekeceği kanısına vararak 3217 sayılı Kanunun 9. ve4. maddelerinin iptalini istemiştir.

III- YASA METİNLERİ :

A - İptali istenen 5/6/1985 günlü, 3217 sayılı "1918 SayılıKaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi veAynı Kanuna Üç Ek Madde İlavesiyle 1177 Sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanununun44 üncü Maddesinin (a) Bendinin ve 3078 Sayılı Tuz Kanununun 27 nci MaddesininDeğiştirilmesine Dair Kanun" un itiraz konusu maddeleri şöyledir :

MADDE 4.- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun 27nci maddesine, üçüncü fıkrasından sonra dördüncü fıkra olarak aşağıdaki fıkraeklenmiştir.

İkinci fıkranın uygulanmasını gerektiren durumlarda; mal veyaeşyanın özel kanunlarla veya ithalat ve ihracat rejimi kararlarıyla memleketeithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte gümrüklenmiş piyasa değerininotuz milyon lirayı geçmemesi ve tekele tabi maddelerden olmaması halinde,ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyip sadece üçüncü fıkraya göreağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesine karar verilir. Bu fıkradakimiktarı, Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan"Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi"ndeki artışlar oranındaartırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır.

MADDE 9.- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun 1inci maddesinin (F) bendi, 25 inci maddesinin ikinci fıkrası ile ek 3 üncümaddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

B- Dayanılan Anayasa Kuralları :

MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük MilletMeclisinindir. Bu yetki devredilemez.

MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.

C- İlgili Anayasa Kuralı :

MADDE 152'nin dördüncü fıkrası : Anayasa Mahkemesi'nin işinesasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra onyıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrarbaşvuruda bulunulamaz.

D- İlgili Yasa Kuralı :

10/11/1983 günlü, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesinin yedinci fıkrası :

Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararınınyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe, aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla tekrar Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.

IV- İLK İNCELEME :

A- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca H. SemihÖZMERT, Orhan ONAR, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN, Muammer TURAN,Mehmet ÇINARLI, Selâhattin METİN, Servet TÜZÜN, Mahmut C. CUHRUK, Mustafa ŞAHİNve Adnan KÜKNER'in katılmalarıyla 16/1/1986 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında 15/10/1985 günlü kararda belirlenen "iptali istenilen vedavada uygulanacak hüküm veya hükümlerin hangileri olduğu ve bunların aykırılıkgerekçelerinin açıklıkla belirtilmesi" konusundaki eksiklik tamamlanmışolduğundan işin esasının incelenmesine karar verildikten sonra incelemeninsınırlandırılması sorunu üzerinde durulmuştur.

B - İTİRAZIN SINIRLANDIRILMASI :

Yerel Mahkeme 3217 sayılı Yasanın 9. ve 4. maddeleriyle 1918sayılı Yasada yapılan değişikliklerin tümünün iptali istemiyle itiraz yolunabaşvurmuştur. Bakılmakta olan davada 25. maddenin ikinci fıkrası ile ek 3.maddenin uygulanması olasılığı yoktur. 9. maddenin tümüyle ele alınmasıgereksizdir. Öbür yandan 1918 sayılı Yasanın 27. maddesine üçüncü fıkrasındansonra dördüncü fıkra ekleyen 3217 sayılı Yasanın 4. maddesinin son tümcesininde davada uygulama alanı bulunmamaktadır. Başvuran Mahkemenin amacı cezalararasındaki ayrılığın kaldırılması, bir suça ceza verilirken benzer eylemin cezasızkalmasının önlenmesidir. Bu durumda son tümce inceleme kapsamına alınmadan dasonuca ulaşılabilir. Bu nedenlerle incelemenin :

1- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 1.maddesinin (F) bendini yürürlükten kaldıran 3217 sayılı Kanun'un 9. maddesinin"... 1 inci maddesinin (F) bendi." ibaresiyle;

2- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 27.maddesine üçüncü fıkrasından sonra dördüncü fıkra ekleyen 3217 sayılı Kanun'un4. maddesinin "ikinci fıkranın uygulanmasını gerektiren durumlarda; malveya eşyanın özel kanunlarla veya ithalât ve ihracat rejimi kararlarıylamemlekete ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte gümrüklenmiş piyasadeğerinin otuz milyon lirayı geçmemesi ve tekele tâbi maddelerden olmamasıhalinde, ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyip sadece üçüncüfıkraya göre ağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesine kararverilir" cümlesiyle sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ :

İşin esasına ilişkin rapor, başvurma kararı ve ekleri, Anayasa'yaaykırılığı öne sürülen yasa kuralları, dayanak yapılan ve konuya değinenAnayasa maddeleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve öbür yasama belgeleriokunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

A- Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası yönünden inceleme:

Anayasa'nın bu fıkrasında "Anayasa Mahkemesi'nin işin esasınagirerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra on yılgeçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrarbaşvuruda bulunulamaz" denilmektedir. Anayasa'nın amacı, hem gereksizbaşvurmaları önleyerek Mahkemenin çalışma düzenini korumak, hem de uygulamadasürekliliği sağlamaktır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin iptalini istediği 3217 sayılıYasanın 4. maddesiyle eklenen dördüncü fıkra içindeki ".ve tekele tâbimaddelerden olmaması." ibaresi, bir başka itiraz davasına konu olarakincelenmiş ve buna ilişkin 27/3/1986 günlü, Esas: 1985/31, Karar: 1986/11sayılı Anayasa Mahkemesi kararı 9 Mayıs 1986 günlü, 19102 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanmıştır. Böylece gerek Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının,gerek Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28.maddesinin yedinci fıkrasında öngörülen koşul gerçekleşmiştir. İtirazcıMahkemenin başvurusu 11/7/1985 tarihini taşımakta ise de esas incelemeaşamasında Anayasa Mahkemesi'nin aynı konu hakkında işin esasına girerekverdiği yukarda belirtilen red kararı yürürlüğe girdiğine göre itirazınincelenmesine olanak yoktur. Zira Anayasa'nın 152. maddesi yalnız davamahkemelerini değil Anayasa Mahkemesini de bağlar. Anayasa Mahkemesi, öncekikararın yayımı tarihinden sonra karar vermek durumunda ise başvurunun daha önceolup olmamasına bakmadan itirazı reddetmek zorundadır. Bu nedenle itirazcıMahkemenin "...ve tekele tâbi maddelerden olmaması halinde."sözcüklerine ilişkin itirazı yetkisizlik nedeniyle reddedilmelidir.

Mahmut C. CUHRUK, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN,Selâhattin METİN ve Adnan KÜKNER bu görüşe katılmamışlardır.

B- İtiraz konusu kurallar yönünden inceleme :

1) 9. Maddenin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu :

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun230. maddesine dayanarak birleştirdiği dosyalardan Esas : 1981/202 ve 1982/52sayılı davalarda 3217 sayılı Yasa olmasa idi suç tarihlerine göre 1918 sayılıYasanın 1/F maddesi yoluyla 2248 sayılı Yasa ile değişik 27. maddenin ikinci veüçüncü fıkralarını uygulayacaktı. Yasa Koyucu, 3217 sayılı Yasanın 9. maddesinigetirirken, 1918 sayılı Yasanın 1. maddesinin (F) bendi kapsamına gireneylemlerin 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 149. ve 156. maddelerinde paracezasıyla yaptırıma bağlandığını, zamanın koşullarına göre Kaçakçılık Yasasıkapsamından çıkarılmasının uygun olacağını düşünmüştür. Yasa Koyucunun Anayasave üstün hukuk kurallarıyla sınırlı olan takdir hakkını aşması söz konusudeğildir. Ceza siyasetinin bir gereği olarak, madde yürürlükten kaldırılmıştır.Yasa Koyucu maddenin yürürlüğünde bir yarar görmemiş, kaldırılmasının dahauygun olacağı görüşünden hareket etmiştir. Bu ise en doğal hakkıdır. Bir yasakuralının yerinde olup olmadığı, yarar ya da zarar getirebileceği konusuuygunluk denetimi dışında kalan bir husustur. Anayasa Mahkemesi yalnızca,Anayasa kuralları karşısında uygunluk ya da aykırılık üzerinde durarakdenetleme yapabilir. Yasama organının takdirine bağlı konu ve alanlara elatmasısöz konusu olamaz. İtirazcı Mahkeme birleştirdiği dosyalardan Esas : 1978/91nolu da 1/E maddesini uygulayacağını açıklayarak 1/E maddesi ile 1/F maddesiarasında çok az fark bulunduğunu, 1/E maddesine kapsamına giren eylemlerin suçniteliklerinin korunmasına karşın, 1/F maddesinin kaldırılmasını Anayasa'yaaykırı bulmaktadır. Bir yasa kuralı bir başka yasa kuralına göre, onun varlığıya da yokluğu gözetilerek değil ancak ilgili Anayasa kuralına göredeğerlendirilerek denetlenir. Eşitlik, aynı durumda olanların ayrı işlemlerebağlı tutulmamasıdır. Değişik durumda olanların ayrı kurallara bağlıkılınmasında eşitlik ilkesine aykırı bir durum olamaz. Anayasa Mahkemesi'ninkararlarında bu husus ayrıntılı biçimde işlenmiştir. Yürürlükten kaldırılan 1/Fmaddesi kapsamına giren kişiler arasında bir ayırım yapılmış değildir. Kaldık!1/F maddesini kaldıran 9. maddenin iptali 1/F maddesini yürürlüğe kazandıramaz.Hukuksal yönden olumlu bir sonuç da elde edilemez. Yasa koymak, değiştirmek,yasayı yürürlükten kaldırmak ve yerindeliği gözetmek tümüyle yasa koyucununyetkisi içindedir. Yasalar arasında uyum ve uygunluk da yasa koyucununarayacağı durumlardır. 1/F maddesini yürürlükten kaldıran 9. maddenin ".1inci maddesinin (F) bendi" sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı bir yönüsaptanamadığından bu yöne ilişik itiraz reddedilmelidir.

2) 4. Maddenin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu :

3217 sayılı Yasanın 4. maddesinin iptali isteminin belirgin birgerekçesi yoktur. Anayasa Mahkemesi gerekçe ile bağlı olmadan istemi incelemeyeyetkilidir.

3217 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikten önce, toplu kaçakçılıkkonusu malın niteliğine bakılmadan bu suçları işleyenler için ağır hapis cezasıöngörülmüştü. 3217 sayılı Yasa ile eklenen ve itiraz konusu bölümü de içerendördüncü fıkrada gümrüklenmiş piyasa değeri otuz milyon lirayı geçmeyen gümrükeşyası kaçakçılığı sanıkları ikinci fıkrada öngörülen 8-12 yıl arasında değişenhürriyeti bağlayıcı cezadan kurtulmakta, ancak üçüncü fıkraya göre ağır paracezasıyla cezalandırılmaktadırlar. Gümrüklenmiş piyasa değeri otuz milyonlirayı geçmeyen kaçakçılık konusu malın ithal ve ihracının yasayla ya daithalât ve ihracat rejimi kararlarıyla yasaklanmış eşya olması ya da tekelebağlı maddelerden bulunması durumunda, getirilen bu ayrık hükümden sanıklaryararlanamayacaklar, ağır para cezasıyla birlikte ağır hapis cezasıyla dacezalandırılacaklardır. Görülmektedir ki, düzenleme kişilere göre değil, toplukaçakçılık konusu malın türüne göredir. Ayrıca ceza siyasetinin doğal gereğiolarak sanık lehine kısmî af niteliğinde bir uygulama öngörülmüştür. Benzersuçları işleyenlerin cezalandırılmasında yasa önünde eşitlik ilkesininçiğnenmiş sayılabilmesi için, eşitliği bozar gibi görülen kuralın, haklı birnedene dayanmaması ya da kamu yararı amacıyla yürürlüğe konmamış olmasıgerekir. Aşağıda açıklanacağı üzere ".ve tekele tâbi maddelerden olmamasıhalinde" sözcükleri üzerinde özellikle ve ayrıca durulup incelemeyapılmamıştır. Kimi maddelerin üretim, yapım, satımının Devlet tekeline bağlıkılınması Devlet gelirini artırmak, gelirleri daha etkin kılmak yanındatoplumun sağlığını koruma amacına da bağlanabilir. Daha tehlikeli ve dahayaygın bulunan maddeleri bir düzey ve oran gözetmeden ekonomik suç dışındadüşünmek ve buna uygun düzenleme getirmek eşitlik ilkesine aykırıdüşmemektedir. Bu düzenleme, daha hafif suçlara daha ağır ceza verilmesibiçiminde somut bir aykırılık, haksızlık değil, dengesizlik değil, Devletçeönemine göre eylemlere ayrı ayrı ceza uygulamasıdır. Kamu yararının birkaçyönden gözetildiği düzenlemede Anayasa'nın 10. maddesine aykırılık yoktur.Sınırlı incelenen bu bölümde Anayasa'nın 7. maddesine ilişen bir yan dabulunmamaktadır. 3217 sayılı Yasanın 4. maddesine yönelik itirazın da reddigerekir.

VI- SONUÇ :

1- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 1.maddesinin (F) bendini yürürlükten kaldıran 5/6/1985 günlü ve 3217 sayılıKanun'un 9. maddesinde Kanunun sözcüğünden sonra gelen ".1 inci maddesinin(F) bendi" ibaresi Anayasa'ya aykırı olmadığından itirazın reddineoybirliğiyle;

2- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 27.maddesine üçüncü fıkradan sonra bir dördüncü fıkra ekleyen 5/6/1985 günlü ve3217 sayılı Kanun'un 4. maddesinde yer alan "ikinci fıkranın uygulanmasınıgerektiren durumlarda mal ve eşyanın özel kanunlarla veya ithalat ve ihracatrejimi kararlarıyla memlekete ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birliktegümrüklenmiş piyasa değerinin otuz milyon lirayı geçmemesi ve Tekele tâbimaddelerden olmaması halinde ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyipsadece üçüncü fıkraya göre ağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesinekarar verilir" biçimindeki tümcenin "ve Tekele tâbi maddelerdenolmaması "na ilişkin bölümü evvelce yapılmış olan itiraz üzerine AnayasaMahkemesi'nce esastan incelenerek reddedilmiş ve bu konudaki karar ResmîGazete'nin 9 Mayıs 1986 günlü ve 19102 sayılı nüshasında yayımlanmış bulunduğundanbu yöne ilişkin itirazın, Mahmut C. CUHRUK, Necdet DARICIOĞLU, Yekta GüngörÖZDEN, Selâhattin METİN ve Adnan KÜKNER'in "itiraz yoluyla başvuruyudüzenleyen TC. Anayasası'nın 152. ve 2949 sayılı Kanun'un 28. maddelerinin sonfıkralarında, Anayasa Mahkemesi'nin işin esasına girerek verdiği ret kararınınyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'yaaykırılığı iddiasıyla tekrar Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağıöngörülmüştür. İnceleme konusu işte 27/3/1986 günlü, Esas: 1985/31, Karar:1986/11 sayılı Anayasa Mahkemesi kararının 9 Mayıs 1986 günlü Resmî Gazete'deyayımlanmasından sonra yapılmış bir başvurudan söz edilemeyeceği cihetle esasailişkin incelemenin 16 Ocak 1986 günlü sınırlama kararını bütünüyle ve"Tekele tâbi maddelerden olmaması" ibaresini de kapsayacak biçimdeyapılması gerektiği" yolundaki karşıoylarıyla, yetki yönünden reddineoyçokluğuyla;

3- Dördüncü fıkranın diğer bölümü Anayasa'ya aykırı olmadığındanitirazın reddine oybirliğiyle;

11/9/1986 tarihinde karar verildi.